III ZS 13/10

Sygn. akt III ZS 13/10 
 
 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
 
Dnia 9 czerwca 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Beata Gudowska 
SSN Andrzej Wróbel 
 
Protokolant Małgorzata Beczek 
w sprawie ze skargi Ministra Sprawiedliwości 
na uchwałę Rady Izby Notarialnej w P. L.dz. 3/2010  z dnia 6 stycznia 2010 r.  
w sprawie zajęcia stanowiska w odpowiedzi na wniosek Ministra Sprawiedliwości o 
podjęcie uchwał w sprawie wyznaczenia patronów dla aplikantów notarialnych z 
naboru w 2009 r., 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 
Publicznych w dniu 9 czerwca 2010 r., 
 
 
uchyla zaskarżoną uchwałę i sprawę przekazuje Radzie Izby Notarialnej 
w P. do ponownego rozpoznania. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
Działając na podstawie art. 47 § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r.  – Prawo 
o notariacie (jednolity tekst: Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) skargą z 
dnia 9 kwietnia 2010 r. Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie uchwały L. Dz. 

 
 
2 
3/2010 Rady Izby Notarialnej w P. z dnia 6 stycznia 2010 r. w sprawie zajęcia  
stanowiska w odpowiedzi na wniosek Ministra Sprawiedliwości o podjęcie uchwał w 
sprawie wyznaczenia patronów dla aplikantów notarialnych z naboru w 2009 r. W 
zaskarżonej uchwale Rada wskazała na przyczyny prawne i faktyczne 
uzasadniające niepodjęcie uchwał zgodnych z wnioskiem Ministra.  Podniosła, że 
nie jest uprawniona do zmuszenia notariusza, aby zatrudnił aplikanta. Uprawnienie 
to nie mieści się bowiem w sprawowaniu przez Radę nadzoru nad notariuszami na   
podstawie art. 35 pkt 2  Prawa o notariacie, a nadto postępowanie  Rady w tym 
zakresie jest zgodne z jej uchwałą nr 18/59/2009 z dnia 9 grudnia  2009 r. Rada 
podniosła także, iż zgodnie z § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra  Sprawiedliwości z 
dnia 22 grudnia 2009 r. w sprawie aplikacji notarialnej (Dz. U. Nr 258, poz. 2169 ze 
zm.) aplikant może być również zatrudniony przez radę izby notarialnej,  czyli że 
ustawodawca przewidział możliwość, a nie przymus zatrudnienia aplikanta. W 
naborze roku 2009 r. deklarację odbywania aplikacji w Izbie Notarialnej w P. złożyło 
78 osób. Uwzględnienie ich wniosków przerosło możliwości organizacyjne Izby, 
wskutek czego 29 osób nie uzyskało patrona. 
 
W skardze Minister Sprawiedliwości zarzucił naruszenie: 
1. 
art. 48 Prawa o notariacie przez niepodjęcie uchwały  zgodnie z 
wystąpieniem Ministra Sprawiedliwości, mającej na celu realizację 
ustawowych uprawnień aplikantów notarialnych, 
2. 
art. 35 pkt 3, art. 72 § 1 i art. 73 Prawa o notariacie, przez  
niewywiązanie się z obowiązku zorganizowania i prowadzenia aplikacji 
notarialnej, a tym samym uniemożliwienie  odbywania aplikacji przez 
część aplikantów, która powinna rozpoczynać się 1 stycznia każdego 
roku,    
3. 
art. 75 Prawa o notariacie w związku z § 1 ust. 2 i § 5 ust. 1 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. przez 
niewywiązanie się z obowiązku wyznaczenia patronów dla aplikantów 
niezatrudnionych przez notariusza lub radę izby notarialnej oraz przez 
uniemożliwienie aplikantom pozaetatowym odbywania aplikacji. 
 
Sąd Najwyższy zważył co następuje. 

 
 
3 
 
Skarga jest uzasadniona. 
Zasadniczym zagadnieniem jest kwestia obowiązku notariusza objęcia 
patronatu nad aplikantem notarialnym. W tym zakresie należy podzielić stanowisko 
Ministra Sprawiedliwości, że z przepisów art. 17 Konstytucji, art. 35 pkt 3,  art. 72 § 
1 i art. 73 Prawa o  notariacie oraz § 1 powołanego rozporządzenia  z 22 grudnia 
2005 r. wynikają obowiązki dla rady izby notarialnej oraz dla notariuszy. Rada jest 
zobowiązana do zorganizowania i prowadzenia aplikacji notarialnej (art. 73 Prawa o 
notariacie), w tym do zorganizowania szkolenia aplikantów (art. 35 pkt 3). Aplikacja 
notarialna polega na zaznajomieniu się aplikanta z całokształtem pracy notariusza 
(art. 72 §1). Aplikantem notarialnym jest osoba, która została wpisana na listę 
aplikantów przez radę izby  notarialnej (art. 71 §3). Aplikant odbywa aplikację u 
notariusza (patrona). Podstawą tego może być umowa o pracę między aplikantem i 
notariuszem lub wyznaczenie przez radę notariusza na patrona dla aplikanta ( § 1 
rozporządzenia z 22 grudnia 2005 r.). Orzecznictwo Sądu Najwyższego przyjmuje, 
że rada izby notarialnej nie może uchylić się od tego obowiązku (tak wyroki z dnia 
17 marca 2010 r., III ZS 7/09 i z dnia 13 maja 2010 r., III ZS 8/10, oba 
niepublikowane). 
Notariusz wyznaczony na patrona dla aplikanta jest obowiązany do przyjęcia 
tej funkcji. Pożądane jest, aby odbywało się to za zgodą notariusza lub na jego 
wniosek. Jeżeli jednak pozostała pewna liczba aplikantów, którzy nie mają patrona 
bo nie zawarli umowy o pracę z notariuszem lub rada nie wyznaczyła ich na 
podstawie uzgodnień z notariuszem, to rada może wyznaczyć notariusza na 
patrona bez jego zgody. 
Nałożenie obowiązku wyznaczenia patrona na radę izby notarialnej, która 
jest jedynie organem izby notarialnej oznacza, że obowiązek ten spoczywa na 
samorządzie notariuszy zrzeszonych w izbie (art. 26 § 2 Prawa o notariacie). 
Obowiązek ten jest elementem publicznoprawnego obowiązku zorganizowania i 
prowadzenia aplikacji notarialnej. Sposób jego wykonania został pozostawiony 
radzie izby notarialnej, w granicach wyznaczonych   ustawą. Swoboda notariusza 
jest węższa niż obywatela, bo jest członkiem samorządu zawodowego osób 
wykonujących zawód zaufania publicznego (art. 17 ust. 1 Konstytucji). Notariusz 

 
 
4 
musi brać udział w wykonywaniu zadań swego samorządu. Należyte szkolenie 
aplikantów notarialnych leży w interesie publicznym. Ten interes i zaufanie do 
zawodu notariusza byłyby naruszone, gdyby izba notarialna nie zapewniła 
aplikantom realizacji ustawowego prawa do szkolenia dlatego, że koliduje to z 
interesem notariuszy niewyrażających  zgody na objęcie patronatu. Przyjęcie 
odmiennego stanowiska oznaczałoby, że notariusze swoim zachowaniem mogą 
faktycznie derogować przepis ustawy zobowiązujący samorząd notarialny do 
szkolenia aplikantów. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że – jak słusznie stwierdził 
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 maja 1999 r. III SZ 1/99 (OSNAPiUS 2000, nr 
22, poz. 840) – z przepisu art. 17 ust. 1 Konstytucji wynika, iż samorząd notarialny 
w wykonywaniu swoich ustawowo określonych zadań powinien kierować się nie 
tylko i nie przede wszystkim interesem zrzeszonych w nim osób, lecz interesem 
publicznym. 
Także nieuzasadnione są pozostałe argumenty Rady. W  odniesieniu do 
powoływania się na jej uchwałę nr 18/59/2009 z dnia 9 grudnia 2009 r. dotyczącą 
aplikacji notarialnej trzeba wskazać, że w części odnoszącej się do rozważanego 
zagadnienia została ona  uchylona z powodu sprzeczności z prawem przez Sąd 
Najwyższy wyrokiem z dnia 17 marca 2010 r., III ZS 7/09. Prawo o notariacie nie 
wprowadza obowiązku zatrudnienia aplikanta, lecz jedynie obowiązek wyznaczenia 
przez radę izby dla niego patrona i to zagadnienie jest przedmiotem rozpoznawanej 
sprawy. Trafna uwaga Rady o braku obowiązku zatrudnienia aplikanta nie odnosi 
się do tego przedmiotu. Także słuszne jest spostrzeżenie  Rady, że przepis 
upoważniający ją do sprawowania nadzoru nad notariuszami (art. 35 pkt 2 Prawa o 
notariacie) nie jest podstawą do nałożenia przez radę  na notariusza obowiązku 
sprawowania patronatu, ale obowiązek ten – co wyżej wskazano – wynika z innych 
przepisów. 
Z tych względów na podstawie art. 47 § 2 Prawa o notariacie orzeczono jak 
w sentencji.