III ZS 1/14

Sygn. akt III ZS 1/14 
 
 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
 
Dnia 20 marca 2014 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący) 
SSN Beata Gudowska 
SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca) 
 
Protokolant Anna Matura 
w sprawie ze skargi Ministra Sprawiedliwości 
na uchwałę Rady Izby Notarialnej w […] nr […] z dnia 3 października 2013 r., 
w sprawie zmian w Regulaminie przeprowadzania wizytacji i lustracji 
Kancelarii Notarialnych Izby Notarialnej w […] zatwierdzonego uchwałą 
Rady Izby Notarialnej nr […] z dnia 1 marca 2012 r., 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 
Publicznych w dniu 20 marca 2014., 
 
uchyla zaskarżoną uchwałę w § 13 ust. 1, § 14 ust. 5 i § 15 i 
przekazuje sprawę w tym zakresie Radzie Izby Notarialnej w […] 
do ponownego rozpoznania. 
 
Uzasadnienie 
 
W dniu 3 października 2013 r. Rada Izby Notarialnej w […] podjęła uchwałę 
nr […] w sprawie zmian w Regulaminie przeprowadzania wizytacji i lustracji 

 
 
2 
Kancelarii Notarialnych Izby Notarialnej w […] zatwierdzonego uchwałą RIN nr […] 
z dnia 1 marca 2012 r. 
Minister sprawiedliwości skargą z dnia 7 stycznia 2014 r. zaskarżył wyżej 
wymieniona uchwałę jako sprzeczna z prawem na podstawie art. 47 § 1 ustawy z 
dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie. Uchwale tej zarzucił sprzeczność § 13 
ust. 1, § 14 ust. 5 i § 15 z art. 7 i art. 17 Konstytucji RP oraz z art. 44 § 3 ustawy 
Prawo o notariacie, polegającą na zobowiązaniu wizytatora do sporządzenia 
protokołu z wizytacji w ciągu miesiąca od przeprowadzenia 
czynności 
wizytacyjnych oraz zobowiązaniu Rady Izby Notarialnej do przekazania Ministrowi 
Sprawiedliwości tego protokołu w ciągu dalszych 2 miesięcy od zakończenia 
wizytacji, tj. zgodnie z § 14 ust. 5 skarżonej uchwały od chwili dokonania oceny 
wyników wizytacji i podjęcia uchwały przez Radę w tym przedmiocie, co prowadzi 
do naruszenia ustawowego miesięcznego terminu przedstawienia przez radę 
właściwej izby notarialnej Ministrowi Sprawiedliwości protokołu z wizytacji, 
liczonego od dnia zakończenia wizytacji, a nie od dnia podjęcia przez radę uchwały 
w przedmiocie oceny jej wyników. Podnosząc powyższy zarzut Minister 
Sprawiedliwości wniósł o uchylenie § 13 ust. 1, § 14 ust. 5 i § 15 uchwały z dnia 3 
października 2013r. i przekazanie sprawy w tym zakresie Radzie Izby Notarialnej 
w […] do ponownego rozpoznania.  
Rada Izby Notarialnej w […] w odpowiedzi na skargę Ministra 
Sprawiedliwości podniosła, że uchwalona dnia 14 lutego 1991 r. ustawa Prawo o 
notariacie w § 3 art. 44 stanowiła, że z wizytacji sporządza się protokół. Rada izby 
notarialnej przedstawia - w ciągu 2 miesięcy od wizytacji - odpis protokołu 
Ministrowi Sprawiedliwości, zawiadamiając go równocześnie o środkach podjętych 
w celu usunięcia stwierdzonych uchybień. Kolejna zmiana tego przepisu 
obowiązywała od dnia 29 czerwca 2000 r. i wprowadziła obowiązek oceny wyniku 
wizytacji przez radę izby notarialnej. Przepis ten brzmiał: Z wizytacji sporządza się 
protokół. Rada izby notarialnej ocenia wyniki wizytacji i przedstawia - w ciągu 2 
miesięcy od wizytacji - odpis protokołu Ministrowi Sprawiedliwości, zawiadamiając 
go równocześnie o środkach podjętych w celu usunięcia stwierdzonych uchybień. 
Przepis ten obowiązywał do 23 sierpnia 2013 r. to jest do czasu uchwalenia kolejnej 
nowelizacji w wyniku której nadano mu następujące brzmienie: Z wizytacji 

 
 
3 
sporządza się protokół. Rada izby notarialnej ocenia wyniki wizytacji i przedstawia - 
w terminie miesiąca od wizytacji - odpis protokołu Ministrowi Sprawiedliwości, 
zawiadamiając go równocześnie o środkach podjętych w celu usunięcia 
stwierdzonych uchybień. W ocenie Rady przez 22 lata obowiązywał realny termin 
umożliwiający prawidłowe wykonywanie obowiązków przez radę izby notarialnej. 
Zatem po ostatniej nowelizacji przepisu przyjęcie, że wizytację uznaje się za 
zakończoną po dokonaniu przez Radę Izby Notarialnej oceny wyniku wizytacji i 
podjęciu decyzji o środkach w celu usunięcia stwierdzonych uchybień pozwoli 
prawidłowo wykonywać przez Radę Izby Notarialnej nałożone na nią obowiązki, ale 
również uznać, że ustawodawca działa racjonalnie. Zdaniem Rady Izby Notarialnej 
nie jest przekonywujące twierdzenie, że protokół z wizytacji musi być sporządzony 
w takim czasie, by rada mogła wywiązać się z ustawowego obowiązku 
przedstawienia protokołu w terminie miesiąca od wizytacji i w tym terminie podjąć 
środki w celu usunięcia stwierdzonych w toku wizytacji uchybień, by wraz z 
protokołem przedstawić Ministrowi Sprawiedliwości informację o ich zastosowaniu. 
 
Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje: 
 
Dokonując oceny zaskarżonej uchwały w świetle treści art. 44 § 3 ustawy 
Prawo o notariacie wskazać należy, że ustalając znaczenie językowe przepisu 
należy brać pod uwagę także jego kontekst systemowy i funkcjonalny, a więc na 
przykład inne przepisy prawne, wolę prawodawcy oraz cel regulacji. Stąd próbę 
wydłużenia terminu przedstawienia Ministrowi Sprawiedliwości protokołu z wizytacji 
notariusza uznać należy za nieuprawnioną nie tylko w świetle art. 44 § 3 ustawy, 
ale także w kontekście pozostałych regulacji Prawa o notariacie, w tym art. 16 § 3 i 
art. 44 § 2 - 2b ustawy. Zgodnie z art. 44 § 2 ustawy w ramach nadzoru 
sprawowanego przez organy samorządu notarialnego w każdej kancelarii 
przeprowadza się wizytację co najmniej raz na 4 lata. Po upływie 6 miesięcy od 
daty uruchomienia kancelarii notarialnej rada właściwej izby notarialnej zleca 
przeprowadzenie jej wizytacji. Kolejną wizytację przeprowadza się po upływie 2 lat 
(§ 2a). W wypadku uzyskania przez notariusza ujemnej oceny w wyniku wizytacji, o 
której mowa w § 2a zdanie pierwsze, Minister Sprawiedliwości zleca radzie 

 
 
4 
właściwej izby notarialnej przeprowadzenie kolejnej wizytacji, określając termin jej 
przeprowadzenia. Minister Sprawiedliwości może odstąpić od zlecenia wizytacji, 
jeżeli charakter stwierdzonych nieprawidłowości stanowi rażącą i oczywistą obrazę 
przepisów prawa. W takiej sytuacji Minister może odwołać notariusza (art. 16 § 3 
ustawy). Z cytowanych regulacji wynikają zatem określone obowiązki Ministra 
Sprawiedliwości, których realizacja determinowana jest treścią protokołu z wizytacji 
przeprowadzonej na zlecenie rady właściwej izby notarialnej. Sprawne i rzetelne 
wywiązanie się z tych obowiązków, zwłaszcza wobec notariuszy, którzy podlegają 
pierwszej wizytacji już po upływie 6 miesięcy od dnia uruchomienia kancelarii, 
wymaga pilnego zapoznania się z protokołem z wizytacji, stąd ustawowe określenie 
miesięcznego terminu na przedstawienie tego protokołu od wizytacji. Nie sposób 
zaakceptować sytuacji, w której termin na przedstawienie protokołu, wynikający z 
zaskarżonej uchwały, zbliżałby się do okresu, którym objęta była wizytacja 
notariusza. Nie sposób również aprobować takiego rozwiązania, które istotnie 
opóźnia 
możliwość 
podjęcia 
przez 
Ministra 
Sprawiedliwości 
czynności 
zmierzających do odwołania notariusza wówczas, gdy treść protokołu wskazuje na 
nieprawidłowości, które stanowią rażącą i oczywistą obrazę przepisów prawa. 
Bezpieczeństwo obrotu prawnego wymaga w takiej sytuacji niezwłocznej reakcji 
Ministra Sprawiedliwości, stąd określony w ustawie miesięczny termin na 
przedstawienie protokołu z wizytacji. Wydłużenie tego terminu zanim Minister 
Sprawiedliwości otrzyma odpis protokołu z wizytacji o kolejnych kilka miesięcy 
może narażać uczestników obrotu prawnego na istotne niebezpieczeństwo 
wynikające z nieprawidłowego działania notariusza, u którego w toku wizytacji 
stwierdzono powołane wyżej nieprawidłowości. 
Nie sposób również pominąć tego, że przesunięcie przez Radę Izby 
Notarialnej w […] momentu początkowego, od którego należy liczyć termin 
na przedstawienie protokołu z wizytacji z chwili zakończenia wizytacji na dzień 
podjęcia uchwały w przedmiocie oceny jej wyników oraz wydłużenie z miesiąca 
do dwóch miesięcy terminu na przedstawienie protokołu, wpłynie niekorzystnie 
na możliwość realizacji przez Ministra Sprawiedliwości uprawnienia do żądania 
wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Zgodnie bowiem z art. 44 § 2 ustawy 
wizytację każdej kancelarii notarialnej w ramach nadzoru sprawowanego 

 
 
5 
przez radę izby notarialnej przeprowadza się co najmniej raz na 4 lata. 
Zasadniczo zatem przedmiotem wizytacji mogą być czynności notarialne dokonane 
w okresie ostatnich czterech lat poprzedzających termin przeprowadzenia wizytacji. 
W razie dostrzeżenia w toku wizytacji naruszenia przez notariusza jego 
obowiązków osoby powołane do nadzoru mogą żądać wszczęcia postępowania 
dyscyplinarnego (art. 45). Stosownie jednak do art. 52 § 1 ustawy po upływie 3 lat 
od chwili czynu nie można wszcząć postępowania dyscyplinarnego, a w razie 
wszczęcia - ulega ono umorzeniu. Wydłużenie zatem łącznie o kilka miesięcy 
terminu przedstawienia protokołu z wizytacji, który może być podstawą 
stwierdzenia deliktu dyscyplinarnego, przy tak krótkim okresie przedawnienia jego 
karalności, może w istotny sposób utrudnić, a w skrajnych sytuacjach uniemożliwić 
wdrożenie procedury dyscyplinarnej. 
Powołane wyżej regulacje Prawa o notariacie wyraźnie potwierdzają więc 
wynik wykładni językowej art. 44 § 3 ustawy. Celem wizytacji jest bowiem 
wychwycenie uchybień w działalności notariusza, ich usunięcie, wdrożenie 
ewentualnej odpowiedzialności dyscyplinarnej oraz takie zaplanowanie działalności 
nadzorczej, 
która 
zmierzać 
będzie 
do 
wyeliminowania 
stwierdzonych 
nieprawidłowości. Wszystkie te cele mogą być osiągnięte tylko w sytuacji 
zapewnienia sprawnego nadzoru nad działalnością notariuszy, w tym nadzoru 
powierzonego Ministrowi Sprawiedliwości. To zaś wymaga pilnego przedstawienie 
protokołu z wizytacji wraz z zawiadomieniem o środkach podjętych w celu 
usunięcia stwierdzonych uchybień. 
Mając powyższe na uwadze sprzeczny z art. 44 § 3 ustawy jest § 13 ust. 1 
uchwały, który przewiduje, że protokół z wizytacji winien zostać sporządzony w 
ciągu miesiąca od dnia przeprowadzenia czynności wizytacyjnych. Termin ten 
pokrywa się bowiem z określonym w tym przepisie terminem do przedstawienia 
Ministrowi Sprawiedliwości protokołu z wizytacji wraz z informacją o środkach 
podjętych w celu usunięcia stwierdzonych uchybień.  Za sprzeczny z cytowanym 
przepisem jest także § 15 uchwały w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek 
przedstawienia 
Ministrowi 
Sprawiedliwości 
protokołu 
wizytacji 
wraz 
z 
zawiadomieniem o wydanych zarządzeniach w celu usunięcia stwierdzonych 
uchybień w terminie 2 miesięcy od zakończenia wizytacji, podczas gdy przepis ten, 

 
 
6 
w brzmieniu obowiązującym od dnia 23 sierpnia 2013 r., stanowi, że wymienione w 
nim dokumenty winny być przekazane w terminie miesiąca od wizytacji. 
Wykładnia językowa art. 44 § 3 ustawy sprzeciwia się przyjęciu, że 
wskazany w tym przepisie termin miesiąca należy liczyć w inny sposób aniżeli od 
dnia zakończenia wizytacji, rozumianej jako czynności kontrolne realizowane w 
kancelarii notarialnej. Mając powyższe na uwadze uchwała - regulamin Izby 
Notarialnej w zaskarżonym zakresie ewidentnie jest sprzeczna z tym przepisem – 
wykracza poza określenia ustawowe, wprowadza własne. W niniejszej sprawie nie 
ma uzasadnienia do odstąpienia od wykładni językowej, nie przemawiają za tym 
ważne racje, zwłaszcza aksjologiczne, odwołujące się do wartości konstytucyjnych. 
W tym przypadku brak jest takich argumentów, które uzasadniałyby wyniki wykładni 
art. 44 § 3 ustawy odbiegające od językowego rozumienia tego przepisu. 
Z tych względów Sąd Najwyższy, stosownie do art. 47 § 2 Prawa o 
notariacie, orzekł jak w sentencji.   
 
 
 
aw