III ZP 50/97

Uchwała z dnia 6 marca 1998 r. III ZP 50/97 Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski (sprawozdawca), Maria Mańkowska. Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Witolda Bryndy, w sprawie z powództwa Barbary J.-S. przeciwko Poradni Psychologiczno-Pedago- gicznej w T. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 6 marca 1998 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Toruniu postanowieniem z dnia 13 listopada 1997 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 KPC Czy po skreśleniu przepisu § 2 art. 292 KP dokonanym ustawą z 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 24, poz. 110) ustał obowiązek uwzględnienia z urzędu przedawnienia przez Sąd Pracy ? p o d j ą ł następującą uchwałę: Po upływie terminu przedawnienia roszczenia ze stosunku pracy ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokoje- nia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia (art. 292 KP). U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu przedsta- wił rozpatrywane zagadnienie prawne w następującym stanie sprawy. Powódka Barbara J.-S. była zatrudniona w pozwanej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w T. w okresie od 1 września 1990 r. do 31 marca 1997 r. na stanowisku psycho- loga. Z dniem 1 kwietnia 1993 r. wstrzymano jej wypłatę dodatku za pracę w trud- nych warunkach. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Toruniu wyrokiem z dnia 30 czerwca - 2 - 1997 r. [...], oddalił powództwo o zapłatę tego dodatku. Zdaniem Sądu Rejonowego w okresie objętym pozwem obowiązywało zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 29 kwietnia 1993 r. zmieniające zarządzenie w sprawie wynagradzania nauczycieli, które pomijało nauczycieli poradni psychologiczno-pedagogicznych, jako uprawnionych do pobierania dodatku za trudne warunki pracy. Nadto Sąd Rejonowy uwzględnił z urzędu, że roszczenie jest częściowo przedawnione. Sąd Wojewódzki powziął wątpliwości co do tej wykładni. Podniósł, że w no- wym brzmieniu art. 292 KP budzi wątpliwości, czy w sprawach ze stosunku pracy przedawnienie należy uwzględniać z urzędu, czy na zarzut pozwanego. Z jednej strony skreślono bowiem przepis § 2, a z drugiej utrzymano sformułowanie, że rosz- czenia przedawnionego nie można dochodzić. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Do wejścia w życie ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze zm.) art. 292 § 2 KP stanowił, że organ powołany do rozstrzygania sporów (sąd pracy) uwzględnia upływ przedawnienia z urzędu. Może jednak nie uwzględnić upływu przedawnienia, jeżeli opóźnienie w dochodzeniu roszczenia jest usprawiedliwione wyjątkowymi oko- licznościami i nie jest nadmierne. Oznaczało to, że regulacje prawne dotyczące uwzględniania upływu przedawnienia były co do roszczeń ze stosunków pracy od- mienne niż określone w Kodeksie cywilnym. Ustawą z dnia 28 lipca 1990 r. o zmia- nie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321) wprowadzono bowiem nowe brzmienie art. 117 § 2 KC, z którego w sposób niewątpliwy wynika, że w prawie cy- wilnym przedawnienie roszczenia jest uwzględniane wyłącznie na zarzut procesowy pozwanego. Przepis ten stanowi bowiem, że po upływie przedawnienia ten, prze- ciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Przy nowelizacji Kodeksu pracy skreślono przepis art. 292 § 2 KP. Jednoznacznym zamierzeniem ustawodawcy przy dokonaniu tej zmiany było dostosowanie konstrukcji przedawnienia uregulowanego Kodeksem pracy do art. 117 KC. Stwierdzało to wyraźnie uzasadnienie projektu, według którego w ten sposób, także na gruncie prawa pracy zostanie przywrócona - 3 - zasada, iż tylko dłużnik może uchylić się od zaspokojenia roszczenia, podniesieniem zarzutu jego przedawnienia. To zamierzenie nie zostało zrealizowane w sposób znajdujący jednoznaczne odzwierciedlenie w treści przepisu, wobec utrzymania poprzedniego brzmienia art. 292 § 1 KP (bez oznaczenia §), który stanowi, że rosz- czenia przedawnionego nie można dochodzić. Skoro roszczenia nie można docho- dzić, to można bronić poglądu, iż oznacza to utrzymanie w dalszym ciągu zasady uwzględniania przez sąd przedawnienia z urzędu. Nie byłby to jednak pogląd słuszny. Byłby on sprzeczny z wyraźną wolą ustawodawcy, a nadto zakładałby jego nieracjonalne działanie. Oznaczałby bowiem, że w istocie nie wprowadzono żadnej zmiany treści przepisu, mimo iż ustawodawca wyraźnie chciał to uczynić oraz doko- nał zmiany przepisów i to tak jednoznacznej, jak skreślenie jednej jego części. Dąże- nie ustawodawcy do ujednolicenia zasad uwzględniania przedawnienia w prawie pracy i w prawie cywilnym było przy tym racjonalne i powszechnie postulowane w doktrynie. Wobec tego przy wykładni art. 292 KP należy dać pierwszeństwo woli ustawodawcy, działającego racjonalnie i zgodnie z postulowanymi kierunkami zmian, a nie niezbyt precyzyjnej treści przepisu. Prowadzi to do udzielenia odpowiedzi jak w sentencji uchwały. ========================================