III ZP 47/97

Uchwała z dnia 7 stycznia 1998 r. III ZP 47/97 Przewodniczący SSN: Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Andrzej Kijowski, Barbara Wagner. Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, w sprawie z powództwa Bożeny P. przeciwko Kuratorium Oświaty w B. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 7 stycznia 1998 r. zagad- nienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku postanowieniem z dnia 7 października 1997 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 KPC. 1. Czy nauczycielom zatrudnionym w poradniach psychologiczno-pedagogicz- nych przysługują dodatki do wynagrodzenia za pracę w trudnych warunkach od dnia 1 kwietnia 1993 r., określone w art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 16 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 1982 r. Nr 3, poz. 19 z późn. zm.). 2. w razie pozytywnej odpowiedzi na pierwsze pytanie opisane w punkcie 1, w jakiej wysokości powinny być wypłacane wyżej wymienione dodatki za okres od 1 kwietnia 1993 r.? p o d j ą ł następującą uchwałę: Nauczycielom zatrudnionym w poradniach psychologiczno-pedagogicz- nych nie przysługiwał po dniu 1 kwietnia 1993 r. dodatek do wynagrodzenia za pracę w trudnych warunkach, określony w art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycz- nia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U Nr 3, poz. 19 ze zm.). U z a s a d n i e n i e Uzasadniając wątpliwości prawne przedstawione w sentencji uchwały, Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wskazał, że do dnia 1 kwietnia 1993 r. nauczyciele zatrudnieni w poradniach psychologiczno-peda- 2 gogicznych mieli prawo do dodatku za pracę w trudnych warunkach na podstawie przepisów wykonawczych wydanych w oparciu o Kartę Nauczyciela (§ 2 pkt 12 za- rządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 31 lipca 1982 r. w sprawie wykazu trudnych i uciążliwych warunków pracy oraz zasad wypłacania dodatków z tytułu pracy w tych warunkach, Dz. Urz. MOiW Nr 11, poz. 98 ze zm., w brzmieniu nada- nym przez zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 czerwca 1989 r., Dz. Urz. MEN Nr 5, poz. 44 oraz § 16 ust. 1 pkt 9 zarządzenia Ministra Edukacji Narodo- wej z dnia 21 lipca 1989 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli, M.P. Nr 29, poz. 222). O tym dodatku stanowi także art. 34 ust. 1 Karty Nauczyciela, według którego nauczycielom pracującym w trudnych warunkach pracy oraz w warunkach szkodli- wych dla zdrowia przysługują z tego tytułu dodatki. Zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 29 kwietnia 1993 r. zmieniające zarządzenie w sprawie wynagra- dzania nauczycieli (M.P. Nr 23, poz. 339) wyłączyło nauczycieli zatrudnionych w po- radniach psychologiczno-pedagogicznych z grupy nauczycieli uprawnionych do do- datku za pracę w trudnych warunkach. Sąd II instancji powołał się także na posta- nowienie Kolegium Arbitrażu Społecznego przy Sądzie Najwyższym z dnia 6 wrześ- nia 1996 r., KAS 1/96 (OSNAPiUS 1997 nr 7 poz. 121), w którym przyjęto, iż wstrzy- manie z dniem 1 kwietnia 1993 r. wypłacania omawianego dodatku nie znajduje oparcia w zarządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 29 kwietnia 1993 r., wy- kracza ono bowiem poza delegację ustawową z art. 34 ust. 2 i 3 Karty Nauczyciela. Podniesiono również, iż prawo do tego dodatku nauczycieli zatrudnionych w porad- niach psychologiczno-społecznych może wynikać z uznania ich za innych pracow- ników pedagogicznych zatrudnionych w szkołach (placówkach), którym to prawo przyznaje przepis § 16 ust. 3 pkt 3 zarządzenia z dnia 29 kwietnia 1993 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przepis art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) stanowi, że nauczycielom pracującym w trudnych i uciążli- wych warunkach pracy oraz w warunkach szkodliwych dla zdrowia przysługują z tego tytułu dodatki wymienione w ust. 2 i 3. Nauczyciele zatrudnieni w poradniach psycho- logiczno-pedagogicznych zajmują stanowiska wymienione w § 2 pkt 12 zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 lipca 1982 r. w brzmieniu nadanym przez za- rządzenie z dnia 30 czerwca 1989 r. zmieniające zarządzenie w sprawie wykazu 3 trudnych i uciążliwych warunków pracy oraz zasad wypłacania dodatków z tytułu pra- cy w tych warunkach (Dz. Urz. MEN Nr 5, poz. 44). Jednakże obok tej regulacji ma w sprawie zastosowanie zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 lipca 1989 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli (M.P. Nr 29, poz. 222 ze zm.), wydane także na podstawie upoważnienia z Karty Nauczyciela (art. 36). Przepis ten upoważnia Ministra Edukacji Narodowej nie tylko do określenia wysokości stawek wynagrodze- nia zasadniczego, ale także do określenia zasad przyznawania dodatków do wyna- grodzenia. Minister Edukacji Narodowej jest zatem uprawniony do ustalania wykazu prac w trudnych warunkach oraz przysługującego z tego tytułu dodatku. Zarządzenie tego Ministra z dnia 29 kwietnia 1993 r. zmieniające zarządzenie w sprawie wyna- gradzania nauczycieli (M.P. Nr 23, poz. 239), nie wymieniające wśród osób upraw- nionych do tego dodatku nauczycieli zatrudnionych w poradniach psychologiczno- pedagogicznych, mogło zatem pozbawić ich prawa do tego świadczenia. Przepisy płacowe - zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego - muszą być in- terpretowane w sposób ścisły. W szczególności dotyczy to przepisów przyznających świadczenia z funduszy Państwa. Organ zarządzający państwową szkołą musi mieć wyraźną podstawę prawną wynikającą z ustawy lub aktu wydanego z jej upoważnie- nia (do czasu zawarcia układu zbiorowego pracy dla nauczycieli) do dokonania wy- płaty świadczenia na rzecz pracownika. Podstawą wypłaty w tym przypadku mogłoby być także postanowienie Kolegium Arbitrażu Społecznego przy Sądzie Najwyższym z dnia 6 września 1996 r., KAS 1/96 (OSNAPiUS 1997 nr 7 poz. 121) uznające wstrzy- manie wypłaty omawianego dodatku za sprzeczne z prawem. Jednakże postanowie- nie kolegium arbitrażu społecznego jest wiążące tylko wtedy, jeżeli przed poddaniem sporu rozstrzygnięciu przez kolegium strona tego sporu nie postanowi inaczej (art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, Dz. U. Nr 55, poz. 236 ze zm.). W sprawie KAS 1/96 Minister Edukacji Narodowej zastrzegł, że orzeczenie Kolegium nie będzie miało charakteru wiążącego. Orzeczenie to nie wią- że stron, a zatem także nie może być prawną podstawą rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu sądowym. Prawo do dodatku z tytułu pracy w trudnych warunkach nie może także wyni- kać z uznania nauczycieli zatrudnionych w poradniach psychologiczno-pedagogicz- nych jako "innych pracowników pedagogicznych". Przepisy płacowe dotyczące osób zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych podległych Ministrowi Edukacji Naro- dowej jednoznacznie wyróżniają nauczycieli jako odrębną grupę zawodową i dlatego 4 nie można wobec nich stosować przepisów odnoszących się do innych pracowników, w tym również wykonujących prace o charakterze pedagogicznym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji. N o t k a Postanowieniem z dnia 6 marca 1998 r., III ZP 50/97, Sąd Najwyższy rozpatrując w zwy- kłym składzie zagadnienie prawne, przedstawione przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu, dotyczące identycznej kwestii prawnej, przedstawił składowi powiększonemu następujące zagadnienie: „Czy nauczycielowi zatrudnionemu w poradni psychologiczno-peda- gogicznej w okresie od 1 kwietnia 1993 r. do 31 marca 1997 r. przysługiwał dodatek do wyna- grodzenia za pracę w trudnych warunkach określony w art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) ?” Nie zostało ono jeszcze rozpatrzone. ========================================