III ZP 36/00

Uchwała z dnia 2 lutego 2001 r. III ZP 36/00 Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Zbigniew Myszka. Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, w sprawie z powództwa Konrada W. przeciwko Przedsiębiorstwu Budowy Maszyn „M.” w P. o wynagrodzenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 2 lutego 2001 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 9 czerwca 2000 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 KPC: Czy pod pojęciem użytym w art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 24 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz.U. Nr 18/91, poz. 80 z później- szymi zmianami) „zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia oraz in- nych uprawnień” należy rozumieć wynagrodzenie kwotowe, które dyrektor otrzymał bezpośrednio przed zawieszeniem w czynnościach, czy też obowiązujące w tej dacie zasady ustalania wynagrodzenia polegające na kwartalnej podwyżce płacy zasadni- czej o procent wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w przedsiębiorstwie ? p o d j ą ł następującą uchwałę: W okresie zawieszenia w czynnościach dyrektor przedsiębiorstwa pańs- twowego zachowuje prawo do wynagrodzenia w wysokości otrzymywanej bez- pośrednio przed zawieszeniem (art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych, jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zm.). U z a s a d n i e n i e Powód Konrad W. domagał się zasądzenia na jego rzecz od pozwanego Przedsiębiorstwa Budowy Maszyn Drogowych "M." w P. kwoty 3 797,00 zł tytułem 2 wyrównania wynagrodzenia za pracę za miesiące październik i listopad 1999 r. Wyrokiem z dnia 6 marca 2000 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Pabianicach oddalił powództwo. Sąd ustalił, że powód był zatrudniony w pozwanym przedsię- biorstwie państwowym w okresie od 1 września 1959 r. do 30 listopada 1999 r., przy czym od 15 lutego 1990 r. na stanowisku dyrektora. Zgodnie z § 2 ust. 2 regulaminu wynagradzania przedsiębiorstwa, zasady wynagradzania dyrektora określała uchwała rady pracowniczej z dnia 11 grudnia 1991 r., w której wnioskowano, aby w przyszłości wynagrodzenie zasadnicze dyrektora było podwyższane co kwartał o procent przyrostu przeciętnego wynagrodzenia w przedsiębiorstwie, wyliczony po- przez porównanie poprzednich kwartałów. Wysokość wynagrodzenia powoda była obliczana w ten sposób do dnia 1 października 1998 r., kiedy to po raz ostatni zos- tało ono podwyższone. W dniu 8 lipca 1999 r. rada pracownicza podjęła uchwały o zawieszeniu powoda w czynnościach dyrektora na okres do 6 miesięcy, bez obo- wiązku świadczenia pracy oraz o wystąpieniu do organu założycielskiego o wyraże- nie zgody na odwołanie dyrektora. Po rozpatrzeniu sprzeciwu powoda oraz stanowi- ska organu założycielskiego, uchwałą z dnia 30 lipca 1999 r. rada pracownicza utrzymała w mocy uchwały podjęte w dniu 8 lipca 1999 r. W związku z tym w dniu 12 sierpnia 1999 r. tymczasowy kierownik pozwanego przedsiębiorstwa złożył powodowi wypowiedzenie umowy o pracę. Średnie miesięczne wynagrodzenie zasadnicze powoda w 1999 r. wynosiło 6 689,63 zł brutto. Przyrost średniego wynagrodzenia w pozwanym przedsiębiorstwie w III kwartale 1999 r. w stosunku do II kwartału 1999 r. wynosił 28,38%. W październiku i listopadzie 1999 r., mimo przyrostu średniego wynagrodzenia w przedsiębiorstwie wynikającego z porównania III i II kwartału, po- wód nie otrzymał podwyżki w kwocie 1 898 zł brutto miesięcznie. Sąd pierwszej ins- tancji zważył, iż zgodnie z art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przed- siębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zm.) w okresie zawieszenia w czynnościach dyrektor przedsiębiorstwa zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia oraz inne uprawnienia wynikające ze stosunku pracy. Zdaniem Sądu, przez dotychczasowe wynagrodzenie należy rozumieć wyna- grodzenie otrzymywane poprzednio, tj. do czasu podjęcia decyzji o zawieszeniu. W konsekwencji przepis ten stanowi gwarancję niepogarszania sytuacji płacowej dy- rektora zawieszonego w pełnieniu funkcji. Sąd Rejonowy zwrócił także uwagę na fakt, iż w okresie zawieszenia, pracownikowi odwołanemu następnie ze stanowiska, należne wynagrodzenie wypłaca się bez uwzględniania zmian w zasadach wyna- 3 gradzania lub w wysokości składników wynagrodzenia wprowadzonych po dniu za- wieszenia. W ocenie Sądu Rejonowego za przyjęciem takiej wykładni przemawia także treść § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, od- praw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewi- dzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 62, poz. 289 ze zm.). Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, rozpoznając apelację powoda od tego wyroku, przedstawił Sądowi Najwyższemu rozpoznawane zagadnienie prawne. Sąd drugiej instancji wywiódł, że z prawidłowych ustaleń fak- tycznych Sądu pierwszej instancji wynika, iż stosunek pracy powoda nawiązany zos- tał na podstawie powołania. Zasady, tryb powoływania i odwoływania dyrektorów przedsiębiorstw państwowych zostały unormowane ustawą o przedsiębiorstwach państwowych. Z jej art. 41 ust. 1 wynika, iż rada pracownicza uprawniona do powo- łania dyrektora może go zawiesić w czynnościach na okres nie dłuższy niż 6 miesię- cy, jeżeli dalsze pełnienie przez niego funkcji zagraża podstawowym interesom przedsiębiorstwa. Przepis art. 41 ust. 3 tej ustawy stanowi, że w okresie zawieszenia dyrektor przedsiębiorstwa zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia oraz innych uprawnień wynikających ze stosunku pracy. Sąd drugiej instancji powziął wątpliwość czy użyte w tym przepisie sformułowanie "zachowuje prawo do dotych- czasowego wynagrodzenia" oznacza wynagrodzenie kwotowe pobierane w dniu za- wieszenia w czynnościach, czy też obowiązujące w tej dacie zasady ustalania wyna- grodzenia, polegające na kwartalnej waloryzacji płacy zasadniczej o procent wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w przedsiębiorstwie, która stanowiła dotychczasową podstawę wyliczenia wynagrodzenia. Za pierwszym stanowiskiem przemawia, że w okresie zawieszenia w czynnościach dyrektor otrzymywałby wynagrodzenie w takiej kwocie w jakiej otrzymywał przed zawieszeniem, bez względu na korzystne czy nie- korzystne dla niego zmiany w zasadach wynagradzania, czy wysokości składników wprowadzonych po dniu zawieszenia. Otrzymywałby więc dotychczasowe kwotowo wynagrodzenie. Stanowi to gwarancję niepogarszania sytuacji płacowej pracownika. Za zasadnością takiej interpretacji przemawia również i to, że mimo niewykonywania pracy pracownik otrzymuje wynagrodzenie kwotowe takie jakie otrzymywał wykonu- jąc swoje obowiązki, bowiem był gotów do wykonywania pracy, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy (art. 81 § 1 KP). Za przyjęciem drugiego poglądu 4 przemawia natomiast to, że podstawą ustalania warunków płacy dyrektora i wypłaty tego wynagrodzenia była waloryzacja wynagrodzenia w przypadku spełnienia się warunków przewidzianych w uchwale rady pracowniczej, tj. przyrostu przeciętnego wynagrodzenia w przedsiębiorstwie wyliczonego przez porównanie poprzednich kwartałów. W sytuacji, gdy spełnione zostały te warunki, niejako automatycznie dy- rektor uzyskiwał prawo do waloryzacji wynagrodzenia, a w przypadku niepodwyższe- nia wynagrodzenia prawo dochodzenia roszczenia w tym zakresie. Pracodawca zmienia bowiem bez wypowiedzenia warunki płacy, które określiła uchwała rady pra- cowniczej, a które weszły do treści stosunku pracy. Uznając za słuszne, że art. 41 ust. 3 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych gwarantuje dyrektorowi w okresie zawieszenia w czynnościach dotychczasowe wynagrodzenie należałoby uznać, że wynagrodzenie to nie może być niższe od wynagrodzenia wynikającego z zasad określonych uchwałą rady pracowniczej. Argument, że dyrektor nie pracuje w dacie zawieszenia, a zatem nie powinien otrzymać wyższego wynagrodzenia niż przed za- wieszeniem, jest o tyle nieprzekonujący, że waloryzacja wynagrodzenia jest wyni- kiem porównania dwóch poprzednich kwartałów, w których dyrektor pracował i miał wpływ na uzyskanie warunków do zmiany tego wynagrodzenia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, od- praw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewi- dzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 62, poz. 289 ze zm.) przy ustalaniu wynagro- dzenia za czas zwolnienia od pracy oraz za czas niewykonywania pracy, gdy przepi- sy przewidują zachowanie przez pracownika prawa do wynagrodzenia, stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop, z tym że składniki wy- nagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przy- padło zwolnienie od pracy lub okres niewykonywania pracy. Gdyby przepis ten miał zastosowanie w przypadku zawieszenia w czynnościach dyrektora przedsiębiorstwa państwowego, to należałoby uznać, że powinien on otrzymać podwyżkę wynagro- dzenia w okresie zawieszenia, gdyby taka była skutkiem zasad obliczania jego wy- nagrodzenia. Wynika to z zastosowania art. 172 KP, do którego odsyła § 5 rozporzą- 5 dzenia, skoro poleca on stosowanie zasad obowiązujących przy ustalaniu wynagro- dzenia za urlop. Zgodnie bowiem z art. 172 KP za czas urlopu pracownikowi przysłu- guje wynagrodzenie, jakie by otrzymał, gdyby w tym czasie pracował. Jednakże zwa- żyć należy, że § 5 rozporządzenia z dnia 29 maja 1996 r. ma zastosowanie tylko wtedy, gdy przepisy dotyczące zwolnienia od pracy lub jej niewykonywania nie regu- lują samodzielnie zasad zachowania prawa do wynagrodzenia. Takim przepisem jest art. 41 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Stanowi on, że rada pracownicza uprawniona do powołania dyrektora może go zawiesić w czynnościach na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, jeżeli dalsze pełnienie przez niego funkcji zagraża podsta- wowym interesom przedsiębiorstwa. W okresie zawieszenia dyrektor przedsiębiors- twa zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia oraz inne uprawnienia wynikające ze stosunku pracy. Przepis art. 41 ust. 3 ustawy o przedsiębiorstwach reguluje więc samodzielnie i w sposób wyłączający stosowanie § 5 rozporządzenia z dnia 29 maja 1996 r., kwestię wynagrodzenia dyrektora za okres niewykonywania pracy ze względu na zawieszenie w czynnościach. Stanowi, że dyrektor zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia, a nie prawo do wynagrodzenia na do- tychczasowych zasadach (warunkach). Analiza licznych przepisów prawa pracy wy- raźnie wskazuje, że ustawodawca odróżnia wynagrodzenie za pracę od zasad (wa- runków) ustalania wynagrodzenia. Można w tym zakresie wskazać art. 43, art. 771 , art. 772 , art. 773 , art. 134 § 12, art. 144 § 2, art. 191 § 3 i art. 24126 KP. We wszyst- kich tych przepisach ustawodawca odwołuje się do zasad (warunków) wynagradza- nia. Analizowane rozróżnienie szczególnie wyraźnie występuje w art. 81 § 1 KP (na który powołuje się powód). W przepisie tym jednoznacznie odróżnione jest wynagro- dzenie za pracę od warunków wynagradzania, a więc zasad jego ustalania. Jeżeli w art. 41 ust. 3 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych ustawodawca postanowił, że zawieszony w czynnościach dyrektor zachowuje prawo do dotychczasowego wy- nagrodzenia, to nie mógł przez to mieć na względzie zachowania prawa do wynagro- dzenia na dotychczasowych zasadach (warunkach), gdyż wówczas po prostu użyłby takiego zwrotu. Należy też zwrócić uwagę na funkcję realizowaną przez art. 41 ust. 3 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Przepis ten stanowi gwarancję niepogar- szania sytuacji prawnej zawieszonego dyrektora w zakresie wysokości wynagrodze- nia za pracę, co słusznie przyjęły Sądy obu instancji. Nie należy jednak w jego regu- lacji doszukiwać się możliwości polepszenia sytuacji prawnej dyrektora. Należy mieć bowiem na względzie, że zawieszenie w czynnościach dotyczy stanu, w którym dal- 6 sze pełnienie przez niego funkcji zagraża podstawowym interesom przedsiębiorstwa (art. 41 ust. 1). Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji. ========================================