III ZP 33/98

Wyrok z dnia 6 listopada 1998 r. III ZP 33/98 Nagrody za wygrane i zremisowane mecze wypłacane zawodnikom i tre- nerom klubów sportowych zatrudnionym na podstawie umowy o pracę podle- gały do dnia 1 lipca 1997 r. wyłączeniu z podstawy wymiaru składki na ubez- pieczenie społeczne pracowników jako nagrody o charakterze szczególnym (§ 7 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego, jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 68, poz. 330 ze zm.). Przewodniczący: SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (sprawoz- dawca), Stefania Szymańska. Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 1998 r. sprawy z wniosku Górni- czego Klubu Sportowego „K.” w K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych- Oddziałowi w C. o składki na ubezpieczenie społeczne, na skutek apelacji organu rentowego od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 18 marca 1998 r. [...] o d d a l i ł apelację. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 12 listopada 1996 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w C. zobowiązał Górniczy Klub Sportowy „K.” do zapłaty kwoty 2.396.849 zł 68 gr tytułem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ustawowych odsetek za zwłokę. W wyniku przeprowadzonej kontroli Oddział ustalił, że od września 1993 r. do lutego 1996 r. Klub nie odprowadzał od wypłacanych zawodnikom nagród należnych skła- dek na ubezpieczenie społeczne, mimo iż wypłacane nagrody związane były z za- 2 trudnieniem zawodników w oparciu o umowy o pracę. Nagrody te wypłacane były z różnych tytułów, ale przedmiotem sporu były nagrody za wygrane i zremisowane me- cze, przysługujące zawodnikom, trenerom i kierownictwu klubu. Na skutek odwołania wnioskodawcy (GKS „K.”) Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 18 marca 1998 r., X U 2937/96, zmienił zaskarżoną decyzję i zwolnił Klub z obowiązku odprowadzania skła- dek ubezpieczeniowych od nagród wypłacanych za wygrane i zremisowane mecze, przyjmując, że były wypłacane z tytułu przynależności do związku sportowego i były niezależne od wynagrodzenia otrzymywanego w ramach stosunku pracy. W ocenie Sądu kontrola organu rentowego przypadła w okresie zmian ustawowych i wprowa- dzenia pojęcia zawodnika profesjonalnego (zawodowego) oraz wyłączenia od dnia 1 lipca 1997 r. obowiązku opłacania składek ubezpieczeniowych od nagród wypłaca- nych za wyniki sportowe. Rozpatrując apelację organu rentowego od tego wyroku Sąd Apelacyjny w Katowicach przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne budzące poważ- ne wątpliwości: „czy nagrody za wygrane i zremisowane mecze wypłacone zawodni- kom klubów sportowych, a także trenerom klubów, z którymi łączyła kluby umowa o pracę do 1 lipca 1997 r., tj. do momentu nowelizacji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubez- pieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 68, poz. 330 ze zm.) podlegały wliczeniu do podstawy wymiaru składek, czy też podlegały wyłączeniu”. W uzasadnieniu Sąd zauważył, że do końca lat 80-tych za- wodnicy i trenerzy klubów sportowych zatrudniani byli w sponsorujących kluby zak- ładach pracy na podstawie fikcyjnych umów o pracę, faktycznie nigdy nie wykonując pracy wynikającej z umowy. W nowej sytuacji umowy o pracę były zawierane przez kluby sportowe jako pracodawców i określały zawodników profesjonalnych jako pra- cowników. Umowa o pracę wskazywała sposób wynagradzania, a niezależnie od tego klub w oparciu o regulamin, wypłacał zawodnikom i trenerom nagrody za wygra- ne i zremisowane mecze. Było to zgodne z Zarządzeniem Przewodniczącego Komi- tetu do Spraw Młodzieży i Kultury Fizycznej z dnia 4 grudnia 1990 r. w sprawie zak- resu, zasad i trybu przyznawania zawodnikom świadczeń umożliwiających osiągnię- cie wysokiego poziomu sportowego (M.P. Nr 48, poz. 371 ze zm.), które zezwoliło na wypłacanie zawodnikom I i II ligi oraz reprezentantom Polski premii i nagród za wy- 3 grane i zremisowane mecze (...) o mistrzostwo I i II ligi, z zastrzeżeniem, że nagrody te nie mogą być wypłacane ze środków finansowych pochodzących z budżetu pańs- twa. Ta zmieniona sytuacja znalazła odbicie w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości składek...dopiero od 1 lipca 1997 r., od kiedy to wprowadzono do przepisu § 7 ust. 1 pkt 26 stanowiący, iż do podstawy wy- miaru składek nie wchodzą „nagrody za wyniki sportowe” wypłacane między innymi przez kluby sportowe. W ocenie Sądu nagrody i premie należne zawodnikom i trene- rom były i są świadczeniem wychodzącym poza zakres obowiązków zawodników - pracowników klubów, nie mieszcząc się w wynagrodzeniu za pracę, to bowiem wy- płacane jest za staranne działanie pracownika, nagrody zaś za osiągnięty rezultat (wygrany lub zremisowany mecz). Ze względu jednak na toczący się spór i sprzeczne stanowiska stron, Sąd przedstawił do rozstrzygnięcia powyższe zagad- nienie prawne. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: Przede wszystkim należy stwierdzić, że przedstawienie przez Sąd Apelacyjny zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 KPC, było - co do za- sady - dopuszczalne, ponieważ w sprawie, której przedmiotem jest określenie pods- tawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, kasacja jest wyłączona (art. 393 pkt 5 KPC w związku z § 7 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społecz- ne...). W sprawie niniejszej przedmiotem sporu było stwierdzenie, czy wypłacane w latach 1993-1996 zawodnikom, trenerom i kierownictwu drużyny piłki nożnej nagrody za wygrane i zremisowane mecze stanowiły dochód z tytułu wykonywania pracy w ramach stosunku pracy (nie będąc nagrodami o charakterze szczególnym - § 7 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia), będąc - w związku z tym - podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Przejmując sprawę do rozpoznania Sąd Najwyższy miał na względzie przede wszystkim fakt, iż problem w niej występujący nie jest już aktualny na tle obecnie obowiązującego stanu prawnego, nadto zaś i to, że Sąd Apelacyjny właściwie nie miał wątpliwości prawnych, a zagadnienie przedstawił wobec „sprzecznych stanowisk stron w tym przedmiocie”. 4 Do czasu wejścia w życie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej (Dz.U. Nr 25, poz. 113 ze zm.) zawodnicy klubu sporto- wego - wobec braku stosownej regulacji prawnej - nie mogli być jego pracownikami w rozumieniu art. 2 KP. Najczęściej, w związku z tym, byli zatrudniani przez zakłady pracy „utrzymujące” klub na podstawie umów o pracę, nigdy jednak nie wykonując czynności wynikających z zajmowanych - według umowy - stanowisk pracy. Zmie- niająca się sytuacja społeczna i zwłaszcza ekonomiczna spowodowała na początku lat 90, odchodzenie od dotychczasowych zasad, które gdy dotyczyły uprawiania sportu, miały w znacznej mierze charakter fikcyjny. Doprowadziło to do zawierania przez kluby sportowe umów o pracę z zawodnikami. Na podstawie takich umów za- wodnicy - pracownicy klubu - zobowiązywali się do udziału w określonych rozgryw- kach i innych zajęciach za określonym wynagrodzeniem, przy czym specyfika tych umów, wynikająca z charakteru zatrudnienia pozwalała na stwierdzenie - co trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji, a także Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu postanowie- nia z dnia 24 lipca 1998 r., że umowy te poza elementami typowymi, świadczącymi, iż były to tzw. umowy starannego działania, zawierały elementy upodabniające je do umów rezultatu. Widoczne to było zwłaszcza w zasadach wynagradzania, które obejmowały także nagrody za wygranie i zremisowanie meczu. Podstawą prawną wypłacania takich nagród było - już nie obowiązujące - zarządzenie Przewodniczą- cego Komitetu do Spraw Młodzieży i Kultury Fizycznej z dnia 4 grudnia 1990 r. Za- rządzenie to w § 9 ust. 1 uprawniało zawodników zespołów I i II ligi do otrzymywania premii i nagród za wygrane i zremisowane mecze (także krajowe, o mistrzostwo I i II ligi oraz o Puchar Polski) z zastrzeżeniem, że nagrody te i premie nie mogły być wypłacane ze środków finansowych pochodzących z budżetu państwa. Mając na uwadze charakter tych „świadczeń”, trzeba mieć też na względzie ich wyraźnie mo- tywacyjny cel i stwierdzić, że nagrody takie nie mogły być traktowane jako stały składnik wynagrodzenia za pracę (a więc permanentny dochód pracownika ze sto- sunku pracy). Były one wypłacane nie ze względu i w ramach stosunku pracy, ale z tytułu dodatkowej premii „za wynik pracy”, w tym wypadku wygrany lub zremisowany mecz. Wynagrodzenie to było świadczeniem bardzo luźno związanym z umową o pracę wiążącą zawodnika i klub, wychodząc poza zakres samych umów i wynikają- cych z nich obowiązków pracowników (zawodników). Uwagi te pozwalają na stwierdzenie, że nagrody wypłacane zawodnikom i tre- nerom klubów sportowych, z którymi łączyła te kluby umowa o pracę - jako nagrody o 5 charakterze szczególnym (§ 7 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia składkowego z dnia 29 stycznia 1990 r.) - podlegały do dnia 1 lipca 1997 r. wyłączeniu z podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne pracowników. Niejako poza głównym nurtem sprawy należy zauważyć, że kolejna nowelizacja rozporządzenia z 29 stycznia 1990 r. wyłączyła expressis verbis nagrody za wyniki sportowe wypłacane przez kluby sportowe z obowiązku odprowadzania od nich składek na ubezpieczenie społeczne (§ 7 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia). Z tych wszystkich względów na podstawie art. 385 w związku z art. 39319 KPC orzeczono jak w sentencji, oddalając apelację organu rentowego od wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 18 marca 1998 r. ========================================