III ZP 31/98

Uchwała z dnia 6 października 1998 r. III ZP 31/98 Przewodniczący SSN: Teresa Flemming – Kulesza, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski (sprawozdawca), Walerian Sanetra. Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Witolda Bryndy, w sprawie z powództwa Zbigniewa C. przeciwko „E.” Spółce Akcyjnej w P. o odszko- dowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowie- dzenia z winy pracownika, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 6 paździer- nika 1998 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie postanowieniem z dnia 29 czerwca 1998 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 KPC: Czy naruszenie przez pracodawcę art. 61 KC w zw. z art. 300 KP przy złoże- niu pracownikowi na piśmie oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia, w ten sposób, że wskazuje ono wsteczną datę rozwiązania umowy o pracę, jest równoznaczne z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia, o którym mowa w art. 56 § 1 KP i tym samym uprawnia pracow- nika do odszkodowania, dochodzonego na podstawie art. 58 KP ? p o d j ą ł następującą uchwałę: Pisemne oświadczenie woli pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia nie musi wskazywać terminu ustania stosunku pracy, który to skutek następuje zawsze w dacie dojścia oświadczenia do adresata w spo- sób umożliwiający mu realne zapoznanie się z jego treścią (art. 61 KC w związku z art. 300 KP). Złożenie oświadczenia ze wskazaniem terminu przypa- dającego przed tą datą nie jest więc naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie (art. 56 § 1 KP). 2 U z a s a d n i e n i e Zagadnienie prawne sformułowane w sentencji niniejszej uchwały wyłoniło się w następstwie okoliczności faktycznych. Powód Zbigniew C. był przez pozwaną Spółkę Akcyjną „E.” w P. zatrudniony na podstawie umowy o pracę na okres próbny od dnia 16 grudnia 1996 r. do dnia 16 marca 1997 r., a następnie umów o pracę na czas określony od dnia 16 marca do dnia 15 października 1997 r., w obu przypadkach na stanowisku kierownika sklepu oraz w ramach tych samych warunków finansowych. Średni zarobek powoda w okre- sie trzech ostatnich pełnych miesięcy pracy wyniósł 1.144 zł. Pismem z dnia 7 kwiet- nia 1997 r pozwana rozwiązała z powodem z dniem 8 kwietnia 1997 r umowę o pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 1 KP z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, polegającego na pozostawieniu bez nadzoru - wbrew wyraźnym dyspozycjom pracodawcy - znacznej kwoty pieniędzy pochodzących z dziennego utargu. W dniu 13 kwietnia 1997 r komisja w składzie: Jacek W., Patrycja G. i Joanna S. usiłowała wręczyć powodowi wspomniane oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę. Powód odmówił jednak przyjęcia pisma. Sąd Rejonowy uznał, że rozwiązanie umowy odbyło się z naruszeniem art. 61 KC w związku z art. 300 KP, gdyż nastąpiło ze wsteczną datą. Oświadczenie woli pracodawcy o rozwiązaniu umowy z dniem 8 kwietnia 1997 r. zostało bowiem dorę- czone powodowi dopiero w dniu 13 kwietnia 1997 r. Sąd na podstawie art. 56 § 1 i art. 58 KP zasądził więc powodowi odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia, liczonego jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, odstępując od dalszego postępowania dowodowego ze względu na formalnoprawny charakter uchybień przy rozwiązaniu umowy i rodzaj dochodzonego roszczenia. Rozpatrując apelację pozwanego pracodawcy, Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie stwierdził, że zrodziła ona zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości i zagadnienie to postanowieniem z dnia 29 czerwca 1997 r. [...], wydanym w trybie art. 390 § 1 KPC, przedstawił Sądowi Naj- wyższemu do rozstrzygnięcia, formułując je w postaci pytania: „czy naruszenie przez pracodawcę art. 61 KC w związku z art. 300 KP przy złożeniu pracownikowi na piś- mie oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia w ten spo- sób, że wskazuje ono wsteczną datę rozwiązania umowy o pracę, jest równoznaczne 3 z naruszeniem przepisów o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia, o któ- rym mowa w art. 56 § 1 KP i tym samym uprawnia pracownika do odszkodowania dochodzonego na podstawie art. 58 KP?”. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Wojewódzki podniósł, że art. 61 KC nie określa przesłanek ważności, tylko moment skutecznego złożenia oświadczenia woli. Wydaje się zatem, że rozwiązanie umowy o pracę z datą wsteczną w stosunku do daty złożenia oświadczenia woli powoduje je- dynie, iż skutek rozwiązania umowy następuje w dniu złożenia pracownikowi oświad- czenia woli pracodawcy. Powstaje zatem kwestia, czy w takim przypadku sąd z urzędu bądź na wniosek pracownika powinien ustalać prawidłową datę rozwiązania umowy stron. Sformułowanie art. 56 § 1 KP o „naruszeniu przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę bez wypowiedzenia” jest jednak w niejednolitej praktyce sądów pracy war- szawskiego okręgu interpretowane również bardzo szeroko, łącznie z przypadkami naruszenia przez pracodawcę art. 61 w związku z art. 300 KP. W zakresie odszko- dowawczych skutków dla pracownika sądy dopatrują się też niekiedy różnicy pomię- dzy wsteczną datą rozwiązania umowy, wynikającą już z pisma pracodawcy (pismo jest datowane później niż wynikający zeń termin rozwiązania), a wsteczną datą roz- wiązania wskutek przesłania pisma pocztą i opóźnienia związanego z koniecznością doręczenia przesyłki. Prokurator Prokuratury Krajowej uczestniczący w posiedzeniu Sądu Najwyż- szego wnioskował o odmowę podjęcia uchwały, względnie o udzielenie przeczącej odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia stanowi jednostronną czynność prawną, której legalność jest w Kodeksie pracy uwarunkowa- na w szczególności: zaistnieniem określonej przyczyny (art. 52 § 1 i art. 53 § 1), przeprowadzeniem związkowej konsultacji zamiaru pracodawcy (art. 52 § 3 i art. 53 § 4), jak też dokonaniem rozwiązania przed upływem terminu wskazanego w art. 52 § 2, względnie przed ewentualnym wystąpieniem zdarzenia opisanego w art. 53 § 3. Kodeks pracy wymaga ponadto, aby oświadczenie pracodawcy o niezwłocznym roz- wiązaniu umowy nastąpiło w pisemnej formie, wskazywało przyczynę rozwiązania oraz zawierało pouczenie pracownika o przysługującym mu prawie odwołania do 4 sądu pracy (art. 30 § 3 - 5). Do przesłanek zgodnego z prawem zastosowania tego trybu rozwiązania umowy nie należy zatem podanie w piśmie pracodawcy terminu jej rozwiązania , a właściwie terminu ustania wynikającego z niej stosunku pracy. Po- dawanie tego terminu nie jest konieczne dlatego, że pisemny wyraz oświadczenia woli pracodawcy, jako oświadczenia skierowanego do innej osoby, musi być pra- cownikowi udostępniony, a to zgodnie z art. 61 KC, mającym wobec stosunku pracy odpowiednie zastosowanie z mocy art. 300 KP, następuje z chwilą dojścia pisma do adresata w sposób stwarzający mu realną możliwość zapoznania się z jego treścią. Rozwiązanie stosunku pracy przed tą chwilą, a więc rozwiązanie go z tzw. wsteczną datą, nie jest w świetle powołanego przepisu możliwe. Nie ma przy tym znaczenia, czy wskazany przez pracodawcę ewentualny termin rozwiązania stosunku pracy po- przedza jedynie moment dojścia oświadczenia woli do pracownika, czy również datę podpisania (sporządzenia i podpisania) pisma zawierającego to oświadczenie. W każdej z tych sytuacji ustanie stosunku pracy nastąpi bowiem w momencie określo- nym w sposób przewidziany przez art. 61 KC. Termin wynikający z tego przepisu będzie w praktyce terminem wyłącznym, choć ściśle rzecz ujmując jest to termin naj- wcześniejszy, gdyż teoretycznie można sobie wyobrazić rozwiązanie bez wypowie- dzenia w określonym przez pracodawcę terminie przypadającym po dacie otrzyma- nia oświadczenia w sposób umożliwiający pracownikowi zapoznanie się z jego treś- cią (np. z upływem 3 dni od tego momentu). Z zastrzeżeniem powyższego wyjątku, pracodawca nie musi się zatem w swoim oświadczeniu w ogóle odnosić do kwestii terminu ustania stosunku pracy, na- wet w formie powtarzania treści art. 61 KC. Oświadczenie w sprawie niezwłocznego rozwiązania umowy jest zresztą w typowej sytuacji przekazywane pracownikowi i kwitowane przez niego bezpośrednio w miejscu pracy, a jeżeli zainteresowany od- mawia przyjęcia pisma, to pracodawca sporządza - najczęściej komisyjnie - odpo- wiednią adnotację o zapoznaniu pracownika z treścią oświadczenia, co w zasadzie wyklucza wątpliwości odnośnie do terminu ustania stosunku pracy. Natomiast pra- cownikowi nieobecnemu w pracy pisemne oświadczenie pracodawcy doręcza się w inny sposób, w szczególności przez pocztę, za dowodem doręczenia. Bez poświad- czenia odbioru przesyłki, a więc również w razie jej zwrotu w związku z niepodjęciem w terminie pomimo awizowania przez pocztę, pracodawca nie może być jednak pe- wien daty ustania stosunku pracy podanej w świadectwie i musi się liczyć z koniecz- 5 nością jej zmiany, przy czym możliwe spory na tym tle rozstrzygają odpowiednie ustalenia sądu pracy. Z dotychczasowych wywodów wynika, że ewentualne wskazanie w pisemnym oświadczeniu woli pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia tzw. wstecznej daty ustania stosunku pracy, nie jest w rozumieniu art. 56 § 1 KP na- ruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie, wobec czego nie rodzi dla pracownika roszczeń o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowanie. W takiej sytuacji stosunek pracy nie ustaje w terminie poda- nym czy też sugerowanym w oświadczeniu pracodawcy, tylko w terminie później- szym, ustalonym zgodnie z dyrektywą art. 61 KC, a pracownik może dochodzić rosz- czeń związanych z takim przedłużonym trwaniem zatrudnienia, w szczególności wy- nagrodzenia za pracę bądź wynagrodzenia gwarancyjnego z tytułu pozostawania w gotowości do pracy. Skutki rozwiązania niezwłocznego z tzw. wsteczną datą są więc analogiczne do regulacji przewidzianej w art. 49 KP, który to przepis stanowi, że w razie zastosowania okresu wypowiedzenia krótszego niż wymagany, umowa o pracę rozwiązuje się z upływem okresu wymaganego, a pracownikowi przysługuje wynag- rodzenie do czasu rozwiązania umowy. Prawne skutki tzw. wstecznego rozwiązania niezwłocznego mogą też być nie- kiedy inne. Wystarczy, aby w momencie określonym przez art. 61 KC pracownik był już objęty szczególną ochroną przed rozwiązaniem stosunku pracy, np. wskutek wy- boru do zarządu zakładowej organizacji związkowej. W takim wypadku będą mu przysługiwać roszczenia określone w art. 56 KP, gdyż dla oceny legalności pisem- nego oświadczenia pracodawcy o rozwiązaniu niezwłocznym nie ma znaczenia ani data jego złożenia (podpisania) ani data skierowania do pracownika, tylko dojścia do zainteresowanego w sposób umożliwiający mu realne poznanie jego treści. Z wyżej podanych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści wskaza- nej w sentencji. ========================================