III ZP 20/99

Uchwała z dnia 1 lutego 2000 r. III ZP 20/99 Przewodniczący: SSN Barbara Wagner, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Józef Iwulski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, w sprawie z powództwa Ireny L. przeciwko [...] Urzędowi Wojewódz- kiemu w L. i Starostwu Powiatowemu w C. o dodatkowe wynagrodzenie roczne, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 1 lutego 2000 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lubli- nie postanowieniem z dnia 30 listopada 1999 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 KPC Czy nowo utworzona jednostka administracyjna powstała na bazie byłych wo- jewództw (Wojewoda L.) przejęła zobowiązania byłego Wojewody, zlikwidowanego województwa (Województwo C.), czy też do realizacji roszczeń pracowniczych zo- bowiązana jest jednostka nowo utworzona – Starostwo Powiatowe ? p o d j ą ł następującą uchwałę: Za zobowiązanie z tytułu świadczenia przewidzianego w ustawie z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz.U. Nr 160, poz. 1080 ze zm.), przysługujące za 1998 r. przepracowany w zlikwidowanym Urzędzie Wojewódzkim, należne pra- cownikowi, który z dniem 1 stycznia 1999 r. stał się pracownikiem starostwa powiatowego, odpowiadają solidarnie to starostwo powiatowe i Skarb Państwa (art. 52 ust. 1 i 80 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wpro- wadzające ustawy reformujące administrację publiczną, Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm. w związku z art. 231 § 2 KP). U z a s a d n i e n i e 2 Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie przedstawił przytoczone na wstępie zagadnienie prawne powstałe w następującym (w zakresie faktów niespornym) stanie sprawy. Powódka Irena L. wystąpiła przeciwko pozwanym [...] Urzędowi Wojewódzkiemu w L. i Starostwu Powiatowemu w C. o zasądzenie na jej rzecz kwoty 1 134,65 zł tytułem dodatkowego wynagrodzenia rocznego, należne- go za 1998 r. Powódka nie wskazała, który z pozwanych jest zobowiązany do speł- nienia świadczenia, lecz domagała się ustalenia tego przez Sąd. Do dnia 31 grudnia 1998 r. powódka była pracownikiem Urzędu Wojewódzkiego w C. W związku z re- formą administracji, w oparciu o art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), stała się z dniem 1 stycznia 1999 r. pracownikiem Starostwa Po- wiatowego w C. Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatko- wym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz.U. Nr 160, poz. 1080 ze zm.) wynagrodzenie to powinno być jej wypłacone w ciągu pierw- szych trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przys- ługuje. Powódka nie otrzymała tego wynagrodzenia od żadnego z pozwanych. Poz- wane Starostwo Powiatowe w C., wnosząc o oddalenie wobec niego powództwa, zarzuciło, że z art. 80 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. wynika, iż zobowiąza- nie z tytułu dochodzonego wynagrodzenia stało się zobowiązaniem Skarbu Państwa, gdyż powstało do dnia 31 grudnia 1998 r. Do zapłaty wynagrodzenia jest więc zobo- wiązany [...] Urząd Wojewódzki w L. jako następca prawny w zakresie przejętych zo- bowiązań zlikwidowanego Urzędu Wojewódzkiego w C. Pozwany Urząd Wojewódzki w L., wnosząc o oddalenie powództwa wobec niego, powołał się na interpretację przedstawioną w pismach Ministerstwa Finansów, według której wypłata wynagro- dzenia powinna nastąpić przez nowego pracodawcę. Wyrokiem z dnia 9 czerwca 1999 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Chełmie zasądził od pozwanych na rzecz powódki solidarnie kwotę 1 134,65 zł z odsetkami od dnia 1 kwietnia 1999 r. Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy przyjął art. 231 KP, dochodząc do przekonania, że w trybie tego przepisu nastąpiła zmiana praco- dawcy. Rozpoznając apelacje obu pozwanych, uważających, iż odpowiedzialność po- nosi drugi z nich, Sąd Okręgowy uznał, że przepisy ustawy z 13 października 1998 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1999 r. w sprawie określenia zakresu zadań objętych dofinansowaniem oraz szczegółowych zasad i trybu udziela- 3 nia dotacji celowych dla powiatów i samorządów województw na dofinansowanie bie- żących zadań własnych (Dz.U. Nr 39, poz. 385) w sposób niejednoznaczny regulują kwestię odpowiedzialności nowych organów administracji w zakresie zobowiązań finansowych należnych pracownikom zlikwidowanych jednostek administracji pub- licznej. Na rozprawie przed Sądem Najwyższym pozwani wnieśli o podjęcie uchwały zgodnej z ich dotychczasowymi stanowiskami. Prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o przejęcie sprawy do rozpoznania, względnie o podjęcie uchwały, że pozwani odpowiadają za zapłatę dochodzonego świadczenia solidarnie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zagadnienie prawne zostało sformułowane zbyt ogólnie i w oderwaniu od kon- kretnego stanu faktycznego sprawy. Nie zostało też szerzej uzasadnione prawnie. W szczególności Sąd Okręgowy nie przedstawił własnych poglądów co do jego rozwią- zania. Mimo to Sąd Najwyższy uznał za celowe podjęcie uchwały ze względu na rze- czywiście występujące poważne wątpliwości prawne i praktyczne znaczenie zagad- nienia, przy dostosowaniu odpowiedzi do okoliczności faktycznych i prawnych rozpa- trywanej sprawy. Wątpliwości prawne dotyczą wykładni art. 52 ust. 1 i art. 80 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. oraz stosunku tych przepisów do art. 231 KP. Nie można też pominąć (co dotychczas nie było w szerszym zakresie zauważone) wykładni przepi- sów ustawy z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy pracownik nabywa prawo do wynagrodzenia rocznego po przepracowa- niu u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego. Jednakże wynagrodzenie to zgodnie z art. 5 ust. 2 tej ustawy wypłaca się nie później niż w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przysługuje to wynagrodzenie. Przyjmuje się zasadę prawa pracy (por. uchwała z dnia 21 maja 1991 r., I PZP 16/91, OSNCP 1992 z. 1, poz. 10; wyrok z dnia 19 grudnia 1996 r., I PKN 47/96, OSNAPiUS 1997 nr 17, poz. 310), według której pracownik nabywa prawo do świadczenia uzależnionego od przepracowania określonego czasu w ostatnim dniu tak oznaczonego terminu. Należy więc uznać, że pracownik nabywa prawo do dodatkowego wynagrodzenia z omawianej ustawy w ostatnim dniu roku, za który świadczenie do przysługuje. Prawo powódki do tego wynagrodzenia (zobowią- 4 zanie pracodawcy z tego tytułu) powstało więc w dniu 31 grudnia 1998 r. Zobowiąza- nie to obciążało istniejącego jeszcze wówczas pracodawcę powódki - Urząd Woje- wódzki w C. Powódka nie mogła tylko żądać wypłaty świadczenia, gdyż nie było ono jeszcze wymagalne. Nastąpiło to dopiero w dniu 1 kwietnia 1999 r. Zgodnie z art. 52 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. pracownicy dotych- czasowych urzędów wojewódzkich, wykonujący do dnia wejścia w życie ustawy za- dania i kompetencje podlegające przejęciu przez samorząd województwa lub powiat, z dniem 1 stycznia 1999 r. stali się odpowiednio pracownikami urzędu marszałkows- kiego lub starostwa powiatowego. Na podstawie tego przepisu powódka stała się z dniem 1 stycznia 1999 r. pracownikiem Starostwa Powiatowego. Jej poprzedni pra- codawca Urząd Wojewódzki w C. został zlikwidowany z dniem 31 grudnia 1998 r. Przepis ten jest przepisem szczególnym względem art. 231 § 1 KP, a więc wyłącza jego stosowanie. Jednakże art. 52 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. nie regu- luje kwestii odpowiedzialności nowego pracodawcy za długi dotychczasowego pra- codawcy wobec pracowników. Nie wyłącza więc stosowania art. 231 § 2 KP. Jak wy- żej wskazano zobowiązanie z tytułu dodatkowego wynagrodzenia powstało przed przejściem zakładu pracy na nowego pracodawcę. Przepis art. 231 § 2 KP mógłby więc być stosowany, gdyby przyjąć, że było to przejście części zakładu. Jak wynika z art. 52 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r., przejęcie pracowników następowało stosownie do przejścia kompetencji i zadań. Kompetencje i zadania byłego Urzędu Wojewódzkiego zostały rozdzielone i ich część przejęło Starostwo Powiatowe. Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie przyjmuje, że przejęcie zadań (kompetencji) jest przejściem zakładu pracy w znaczeniu przedmiotowym - placówki zatrudnienia (por. uchwała z dnia 16 czerwca 1993 r., I PZP 10/93, PiZS 1994 r. nr 6, s. 73; wyrok z dnia 18 lutego 1994 r., I PRN 2/94, OSNAPiUS 1994 nr 1, poz. 6; wyrok z dnia 16 marca 1994 r., I PRN 4/94, OSNAPiUS 1994 nr 3, poz. 42; wyrok z dnia 10 maja 1994 r., I PRN 19/94, OSNAPiUS 1994 nr 4, poz. 64). Tym samym z art. 231 § 2 KP wynika odpowiedzialność nowego pracodawcy za zobowiązania dotychczasowego pracodawcy. Żaden przepis ustawy z 13 października 1998 r. nie wyłączył takiego skutku. W szczególności dotyczy to art. 80 ust. 1 tej ustawy. Przepis ten wprowadził bowiem zasadę, że Skarb Państwa stał się zobowiązany z tytułu zobowiązań finan- sowych państwowych jednostek budżetowych i zakładów budżetowych, przejmowa- nych przez jednostki samorządu terytorialnego. Odnosi się więc on do wszelkich zo- bowiązań tych jednostek (nie tylko z tytułu stosunków pracy, choć tych także doty- 5 czy). Przede wszystkim jednak nie oznacza on, że inne podmioty przestały być zo- bowiązane. Nie można go bowiem interpretować a contrario, że skoro Skarb Pańs- twa stał się zobowiązanym, to inne podmioty przestały być zobowiązane. Przepis ten należy więc traktować jako dodatkową gwarancję realizacji zobowiązań powstałych w jego warunkach. Inaczej mówiąc, oznacza on, że oprócz podmiotów odpowiedzial- nych za określone nim zobowiązania, dodatkowo przejmuje je (staje się zobowiąza- nym) Skarb Państwa. Jest to więc rodzaj szczególnego następstwa prawnego. Może on powodować współodpowiedzialność z innymi podmiotami. Jednakże Skarb Pańs- twa, ani żadna jego jednostka organizacyjna nie jest w aspekcie roszczeń ze stosun- ku pracy pracodawcą (dotychczasowym, nowym). Jeżeli jednak jednostka organiza- cyjna będąca dotychczasowym pracodawcą została zlikwidowana, to Skarb Państwa w zakresie jej zobowiązań powstałych do dnia 31 grudnia 1998 r. jest jej następcą prawnym. Przepis art. 80 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. nie jest więc szcze- gólny względem art. 231 § 2 KP, lecz go w pewnych sytuacjach uzupełnia. Przepis art. 231 § 2 KP tworzy odpowiedzialność solidarną dotychczasowego i nowego pra- codawcy, a więc jest przepisem ustawy, o jakim stanowi art. 369 KC. Przepis art. 231 § 2 KP ma zastosowanie w analizowanym stanie faktycznym w zakresie ustanowie- nia solidarnej odpowiedzialności nowego pracodawcy i następcy prawnego dotych- czasowego pracodawcy. Zobowiązanie powstało bowiem w stosunku do poprzed- niego pracodawcy (Urzędu Wojewódzkiego w C.), który odpowiadał za nie z mocy art. 2 ust. 1 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym. Za zobowiązanie to od- powiada Skarb Państwa z mocy art. 80 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r., gdyż powstało ono do dnia 31 grudnia 1998 r. Odpowiedzialność nowego pracodawcy wy- nika z art. 52 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. w związku z art. 231 § 2 KP, gdyż nastąpiło przejście części zakładu pracy. Względem pracownika odpowiedzial- ność nowego pracodawcy i Skarbu Państwa, jako następcy prawnego dotychcza- sowego, zlikwidowanego pracodawcy, jest solidarna z mocy art. 231 § 2 KP. Podno- szone przez pozwanych argumenty, wywodzone z przepisów o charakterze fi- nansowym, nie mają znaczenia. Z punktu widzenia wierzyciela, w tym przypadku pra- cownika, jest bowiem obojętne, z jakich środków będą sfinansowane jego prawnie uzasadnione należności. Do takiego rozstrzygnięcia prowadzi także wzgląd funkcjo- nalny na konieczność zabezpieczenia wypłacalności roszczeń pracowniczych i po- trzebę takiej wykładni przepisów, aby dokonać tego w najlepszy sposób. Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji. 6 ========================================