III ZP 15/01

Uchwała z dnia 11 września 2001 r. III ZP 15/01 Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Barbara Wagner. Sąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka, w sprawie z powództwa Andrzeja K. przeciwko Sądowi Rejonowemu w C. o zapłatę , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2001 r. zagadnienia prawnego przedstawionego Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia postanowie- niem Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 7 marca 2001 r. [...] „Czy w 1999 r. przy braku wyraźnej ustawowej klauzuli derogacyjnej albo zmieniającej treść art. 71 § 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. prawo o ustroju są- dów powszechnych (tekst jednolity: Dz.U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.) za- spokojenie określonych w tym przepisie uprawnień sędziego do wynagrodzenia po- winno nastąpić przez zapłatę wynagrodzenia zasadniczego w wysokości ustalonej zgodnie z § 2 rozporządzenia Prezydenta RP z 23 grudnia 1996 r., w relacji do kwoty odpowiadającej prognozowanemu przeciętnemu wynagrodzeniu w państwowej sfe- rze budżetowej o jakim mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 i art. 4 ustawy z 23 grudnia 1994 r., czy też na podstawie prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia o jakim mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z 23 grudnia 1994 r. i art. 26 ust. 3 ustawy budżetowej na 1999 r. z 17 lutego 1999 r., Czy w 1999 r., zgodnie z art. 27 pkt 1 ustawy budżetowej na 1999 r. zasadą powinno być przeliczenie „określonej w ustawie budżetowej” kwoty z art. 26 ust. 3, czy też kwot wynagrodzeń pracowników ustalonych po zastosowaniu nominalnej wielkości z tego przepisu ?” p o d j ą ł uchwałę: Prognozowanie przeciętne wynagrodzenie służące do określenia wyna- grodzenia zasadniczego sędziów sądów powszechnych w 1999 r. stanowiła kwota 1.135,40 zł (art. 71 § 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju 2 sądów powszechnych - jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 ze zm. w związku z art. 3 ust. 3 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o kształto- waniu środków na wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw – Dz.U. z 1995 r. Nr 34, poz. 163 ze zm. oraz art. 26 ust. 3 ustawy budżetowej na rok 1999 z dnia 17 lutego 1999 r. - Dz.U. Nr 17, poz. 154), Przysługujące w dniu 1 stycznia 1999 r. zasadnicze wynagrodzenia sę- dziów, od których począwszy od 1 stycznia 1998 r. nie odprowadza się składek na ubezpieczenie społeczne (art. 781 § 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych) nie podlegały przeliczeniu (ubruttowie- niu) na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy budżetowej na rok 1999 r. z dnia 17 lu- tego 1999 r. w związku z art. 110 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o syste- mie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). U z a s a d n i e n i e U podłoża przedstawionych zagadnień prawnych leżało powództwo Andrzeja K., sędziego Sądu Rejonowego w C., który domagał się zasądzenia od tego Sądu wyrównania wynagrodzenia za każdy miesiąc 1999 r. wraz z ustawowymi odsetkami, a nadto zasądzenia odsetek od skapitalizowanych odsetek od kwoty 696,74 zł od dnia 14 lutego 2000 r. do dnia wniesienia pozwu. Według powoda należne mu w 1999 r. wynagrodzenie było wyliczane nieprawidłowo z uwagi na błąd w prognozie wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej w tym roku kalendarzowym. Błąd ten miał polegać na przyjęciu wzrostu prognozowanego wyna- grodzenia w 1999 r. o 10,5% w stosunku do roku poprzedniego, co odbyło się bez uwzględnienia ubruttowienia wynagrodzeń pracowników państwowej sfery budżeto- wej w związku z reformą systemu ubezpieczeń społecznych, które doprowadziło do łącznego wzrostu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej o 23 % w stosunku do roku poprzedniego. Według żądania pozwu taki sam mechanizm wzrostu powi- nien mieć zastosowanie do wynagrodzeń sędziowskich, a zatem kwota przyjęta do przeliczenia wynagrodzenia sędziego powinna być w 1999 r. wyższa co najmniej o 23 % od przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia w państwowej sferze bu- dżetowej na 1998 r. i wynosić 1263,24 zł, zamiast przyjętej do wyliczenia wynagro- dzeń sędziowskich kwoty 1135,40 zł. 3 Wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2000 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Katowicach, orzekając po połączeniu do wspólnego rozpoznania sprawy powoda i kilku innych o analogicznym przedmiocie sporu, oddalił powództwa w całości, opierając się na brzmieniu art. 26 ust. 3 ustawy budżetowej na rok 1999 r. z dnia 17 lutego 1999 r. (Dz.U. Nr 17, poz. 154), stanowiącym, że podstawę do określenia środków i limitów na wynagrodzenia w 1999 r. dla osób zajmujących kierownicze stanowiska pańs- twowe, pracowników służby cywilnej, sędziów i prokuratorów, sądowych kuratorów zawodowych, komorników sądowych oraz żołnierzy i funkcjonariuszy stanowi pro- gnozowane przeciętne wynagrodzenie w sferze budżetowej na 1999 r. wynoszące 1135,40 zł. Taka kwota została prawidłowo przyjęta do wyliczenia wynagrodzenia powoda w 1999 r. przy uwzględnieniu zasad i wysokości wynagradzania sędziów zawartych w art. 71 § 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) w związku z § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 grudnia 1996 r. w sprawie wynagrodzeń sędziów sądów powszechnych oraz asesorów i aplikantów sądowych (Dz.U. Nr 155, poz. 758). Powód był prawidłowo wynagradzany w 1999 r. i otrzymywał miesięczne wynagrodzenie w wysokości 3065,60 zł, według mnożnika 2,7 i kwoty 1135,40 zł, wskazanej w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o kształtowaniu środków na wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej (Dz.U. z 1995 r. Nr 34, poz. 163). Sąd ten uznał za bezpodstawne żądanie ubruttowienia sę- dziowskich wynagrodzeń w związku z reformą systemu ubezpieczeń społecznych, argumentując, że - zgodnie z art. 781 § 1 u.s.p. - od wynagrodzeń sędziów nie od- prowadza się składek na ubezpieczenie społeczne i nie ma do nich zastosowania art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), a nadto sędziowie nie mają statusu osób zajmują- cych kierownicze stanowiska państwowe, o jakich mowa w § 4 rozporządzenia Mini- stra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 14 grudnia 1998 r. w sprawie sposobu przelicza- nia przychodu w związku z wprowadzeniem obowiązku płacenia składki na ubezpie- czenie społeczne przez ubezpieczonych od dnia 1 stycznia 1999 r., przeto wynagro- dzenia sędziów w 1999 r. nie ulegały przeliczeniu według wzoru zamieszczonego w załączniku do tego rozporządzenia, na jaki powoływał się powód w uzasadnieniu zgłaszanych przez siebie roszczeń. Sąd pierwszej instancji wskazał, że przepisy o wynagrodzeniu za pracę poddają się wykładni ścisłej, co oznacza, że sądy pracy nie mogą samodzielnie ustalać stawek prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w 4 państwowej sferze budżetowej, kształtując je odmiennie niż czynią to bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa. W apelacji powód kwestionował pogląd o braku podstaw prawnych do korzy- stania przez sędziów z dobrodziejstw wynikających z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 14 grudnia 1998 r. w sprawie sposobu przeliczania przycho- du w związku z wprowadzeniem obowiązku płacenia składki na ubezpieczenie spo- łeczne przez ubezpieczonych od dnia 1 stycznia 1999 r., co narusza konstytucyjne zasady: prawa do równego traktowania przez władze publiczne (art. 32 Konstytucji RP) i zapewnienia sędziom wynagrodzenia odpowiadającego godności sprawowa- nego urzędu (art. 178 § 2 Konstytucji RP). Przy rozpoznaniu apelacji Sąd Okręgowy oparł się na niekwestionowanych ustaleniach faktycznych Sądu pierwszej instancji, uznając za nietrafne jedynie usta- lenie, że wskazana w ustawie budżetowej na 1999 r. kwota 1135,40 zł, z zastosowa- niem której wyliczano wysokość miesięcznego wynagrodzenia powoda, była w 1999 r. prognozowanym przeciętnym wynagrodzeniem w państwowej sferze budżetowej, o jakim mowa w art. 71 § 1 u.s.p. „w treści obowiązującej w 1999 roku i w obowiązują- cym w tym roku rozporządzeniu Prezydenta RP z 23 grudnia 1996 roku, wydanym na podstawie art. 71 § 2 u.s.p.”. Sąd Okręgowy wskazał, że przepisy ustawy budżetowej na rok 1999 nie posługują się pojęciem „prognozowane przeciętne wynagrodzenie w państwowej sferze budżetowej”, skoro art. 26 ust. 3 tej ustawy użył pojęcia „progno- zowane przeciętne wynagrodzenie na 1999 r. w sferze budżetowej”, a „z lektury tek- stu ustawy wynika, że wyznaczona została ona - jako wskaźnik budżetowy - w celu <... określenia środków i limitów na wynagrodzenia > dla opisanym tym przepisem ściśle określonej grupy pracowników sfery budżetowej, a nie dla ”. Ponadto z wyjaśnień Ministerstwa Finansów uzyskanych w sprawie powoda i w analogicznych sprawach wynika, że kwota określona w art. 26 ust. 3 ustawy bu- dżetowej na 1999 rok - mimo nazwy nawiązującej do „prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w sferze budżetowej” wynikającej z brzmienia art. 71 § 1 u.s.p. i art. 3 ust. 1 i art. 4 ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o kształtowaniu środków na wynagro- dzenia w państwowej sferze budżetowej - „już z założenia była wyznaczona jako zu- pełnie inna kategoria normatywna niż ”. Według Sądu Okręgowego - na podstawie art. 1 pkt 3 i art. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1998 r. o zmianie ustawy o kształtowaniu środ- ków na wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych 5 ustaw (Dz.U. Nr 160, poz. 1059, zwana dalej ustawą z 10 grudnia 1998 r.) - w usta- wie z dnia 23 grudnia 1994 r. (w jej treści wynikającej wówczas z Dz.U. z 1995 r Nr 34, poz. 163; z 1996 r. Nr 106, poz. 496 i Nr 139, poz. 647; z 1997 Nr 133, poz. 883 oraz z 1998 r. Nr 117, poz. 756 i Nr 155, poz. 1014 i 1016), z dniem 1 stycznia 1999 r. wprowadzono zmiany, w następstwie których jej art. 3 ust. 3 otrzymał brzmienie „Prognozowane przeciętne wynagrodzenie stanowiące podstawę do ustalenia w 1999 r. wynagrodzeń osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, pra- cowników służby cywilnej, sędziów i prokuratorów, sądowych kuratorów zawodo- wych, komorników sądowych oraz żołnierzy i funkcjonariuszy, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 , wynosi 1135,40 zł”. Oznaczało to - w ocenie Sądu drugiej instancji - że „cytowanym przepisem ustawodawca doraźnie na rok 1999, stworzył nową nor- matywną kategorię prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia opisując ją jako wynagrodzeń ściśle określonej w ustawie grupy pracowników sfery budżetowej, do której zaliczono m. in. sędziów”, która nie ma „tożsamości normatywnej” z pojęciem prognozowanego przeciętnego wynagro- dzenia w państwowej sferze budżetowej, a „w ramach tej samej ustawy te dwie kate- gorie są werbalne i normatywnie odmiennie definiowane”. Tymczasem zmiana wpro- wadzona art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 10 grudnia 1998 r., nie spowodowała zmiany art. 71 § 1 u.s.p., ale ich zestawienie dowodzi sprzeczności tych norm określających podstawę wymiaru wynagrodzeń sędziów. Dla rozwiązania tego konfliktu normatyw- nego decydujące znaczenie ma gwarancyjny charakter szczególnej normy zawartej w art. 71 § 1 u.s.p., która jest źródłem podmiotowego prawa sędziego do wynagro- dzenia i której nie można interpretować zawężająco lub w sposób „negujący istotę i sens zawartej w nim gwarancji”. Dlatego należało uznać, że istotą art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 10 grudnia 1998 r. „nie była zmiana zakresu uprawnień płacowych sędziów, ale wskazanie jednego ze wskaźników wyznaczonych dla określenia środków i limi- tów na wynagrodzenia w roku budżetowym 1999 dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, pracowników służby cywilnej, sędziów i prokuratorów, sądo- wych kuratorów zawodowych, komorników sądowych oraz żołnierzy i funkcjonariu- szy”. Nie można zatem - „w myśl zasady lex posterior generalis non derogat legi priori speciali - zasadnie twierdzić o zmianie treści normy art. 71 § 1 u.s.p. przez art. 1 pkt 3 ustawy z 10 grudnia 1998 r., a także w sposób dorozumiany”. Ostatecznie Sąd Okręgowy zajmuje stanowisko, „iż w 1999 r. uprawnienia sędziów do wynagro- dzenia zasadniczego, a w konsekwencji podstawę wymiaru jego wysokości, wyzna- 6 czała wiążąco norma z art. 71 § 1 u.s.p., a nie art. 3 ust. 3 ustawy z 23 grudnia 1994 r., ani art. 26 ust. 3 ustawy budżetowej”, skoro ponadto w ustawie budżetowej na 1999 rok, wbrew normie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 23 grudnia 1994 r., wysokości prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej nie wskazano. Także na wypadek przesądzenia, że podstawę wymiaru wynagrodzenia sę- dziego w 1999 r. należało ustalać zgodnie z treścią art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. - rozstrzygnięcia wymaga znaczenie normatywne art. 27 pkt 2 ustawy budżetowej na 1997 r., przewidującego obowiązek przeliczenia kwot i limitów na wy- nagrodzenia, określone w ustawie budżetowej, w związku z włączeniem do wynagro- dzeń części składki na ubezpieczenie społeczne zgodnie z ustawą z dnia 13 paź- dziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887, Nr 162, poz. 1118 i 1126). W ocenie Sądu Okręgowego - obowiązek taki dotyczył wszystkich wskaźników wskazanych w ustawie budżetowej na 1999 r., niezależnie od tego wobec jakiej grupy pracowników miały być one stosowane, a zatem stosow- nemu przeliczeniu podlegało określone w art. 26 ust. 3 tej ustawy wynagrodzenie sędziów, skoro „art. 110 ustawy z dnia 13 grudnia 1998 r. stanowi o przeliczeniu przychodu wobec ubezpieczonych z art. 16 ust. 1 ustawy, a sędziowie nie są wyłą- czeni z jego zakresu podstawowego, mimo że w okresie służby od ich wynagrodzeń nie odprowadza się składek. Jak dowodzą okoliczności ustalone w niniejszym sporze wykonawcy ustawy budżetowej, wbrew literalnej wykładni art. 27, założyli, jak się wydaje contra legem, że w przypadku sędziów wynagrodzenia należy ustalać w oparciu o nieprzeliczoną kwotę podstawy z art. 26 ust. 3 ustawy budżetowej”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne dotyczyły stanu prawnego obowiązującego w 1999 r. Uregulowania zawarte art. 71 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 34, poz. 163 ze zm., powoływana dalej jako u.s.p.), w brzmieniu obowiązującym w okresie od 1 stycznia 1995 r. do 31 grudnia 1999 r., sta- nowiły w § 1, że wynagrodzenie zasadnicze sędziów równorzędnych sądów jest równe i stanowi odpowiednio do rangi stanowiska sędziego, wielokrotność progno- zowanego przeciętnego wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej; wysokość 7 wynagrodzenia różnicuje staż pracy i pełnione funkcje, a w § 2, iż wynagrodzenie sędziów określa, w drodze rozporządzenia, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Sądownictwa (§ 2). Ustalenie wynagrodzeń sę- dziowskich wymagało przeliczenia kwoty wyznaczonej kategorią przeciętnego wyna- grodzenia w państwowej sferze budżetowej według wskaźników wielokrotności tej kwoty odpowiedniej do rangi stanowiska sędziego sądów powszechnych. Powyższe oznacza, że normy zawarte w art. 71 u.s.p. nie miały takiego waloru normatywnego, który samoistnie mógłby kształtować wysokość zasadniczych wynagrodzeń sędziów sądów powszechnych, skoro wymagały uwzględnienia kategorii prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej, określanej w innych przepisach, a także wskaźnika wielokrotności podstawy wyliczenia wynagrodzenia, określanego w drodze rozporządzenia Prezydenta RP, wydawanego po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Sądownictwa. Ten drugi element kształtowania wynagrodzeń sędziowskich nie był objęty przedmiotem sporu. Ustalenie prawidłowej wysokości zasadniczego wynagrodzenia sędziego sądu powszechnego w sytuacji podniesionego przez Sąd drugiej instancji „braku wyraźnej ustawowej klauzuli derogacyjnej albo zmieniającej” treść art. 71 § 1 u.s.p., który w spornym okresie 1999 r. nie podlegał jakimkolwiek modyfikacjom, wymagało zbada- nia mechanizmu wyznaczania prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w pań- stwowej sferze budżetowej, która stanowiła normatywną kwotę bazową dla wyli- czenia płacy sędziego w 1999 r. Ustawodawca wprowadził kategorię „prognozowa- nego przeciętnego wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej” do obowiązują- cego systemu prawnego ustawą z dnia 23 grudnia 1994 r. o kształtowaniu środków na wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1995 r. Nr 34, poz. 163 ze zm.). Ustawa ta autonomicznie określa zasady i tryb kształtowania środków i limitów na wynagrodzenia w państwowej sferze budże- towej (art. 1), natomiast ustalanie wysokości prognozowanego przeciętnego wyna- grodzenia następuje w ustawie budżetowej (art. 6 ust. 1 pkt 1). W ocenie Sądu dru- giej instancji wątpliwości budziło odejście w 1999 r. od wyznaczenia jednej kategorii i wysokości prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia dla całej państwowej sfery budżetowej, które dokonane zostało „doraźnie na rok 1999” dla ściśle wyodrębnio- nych grup pracowników tej sfery budżetowej, do której zaliczono sędziów, na pods- tawie nowego brzmienia art. 3 ust. 3 ustawy z 23 grudnia 1994 r., wprowadzonego z mocy art. 1 pkt 3 i art. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1998 r. o zmianie ustawy o kształ- 8 towaniu środków na wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 160, poz. 1059). Przepis ten stanowił wprost, że progno- zowane przeciętne wynagrodzenie stanowiące podstawę do ustalenia w 1999 r. wy- nagrodzeń dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, pracowników służby cywilnej, sędziów i prokuratorów, sądowych kuratorów zawodowych, komorni- ków sądowych i funkcjonariuszy, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2, wynosi 1.135,40 zł. Warto dodać, że w tej samej kwocie w 1999 r. została ustalona podsta- wa do określenia środków i limitów na wynagrodzenia tych kategorii pracowników w art. 26 ust. 3 ustawy budżetowej na rok 1999 z dnia 17 lutego 1999 r. (Dz.U. Nr 17, poz. 154), zgodnie z odesłaniem zawartym w art. 6 ust. 1 ustawy z 23 grudnia 1994 r. Przy ocenie twierdzeń Sądu drugiej instancji o braku „tożsamości normatyw- nej” prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej, o jakim mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 4 i 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 23 grudnia 1994 r. i z art. 71 § 1 u.s.p. - z kategorią prognozowanego przeciętnego wy- nagrodzenia w 1999 r., jaką wprowadziło na 1999 r. nowe brzmienie art. 3 ust. 3 ustawy, trzeba było ponadto mieć na uwadze inne zmiany wprowadzone ustawą zmieniającą. Mianowicie w zawartym w art. 2 ustawy katalogu określeń ustawowych ustawodawca wprowadził pojęcie pracowników cywilnych (pkt. 2a), które obejmowało pracowników państwowej sfery budżetowej, jednakże z wyłączeniem sędziów i in- nych osób, dla których ponadto art. 3 ust. 3 określił w konkretnej kwocie prognozo- wane przeciętne wynagrodzenie w 1999 r. na 1.135,40 zł; a ponadto w art. 2 pkt 4 ustawy tylko prognozowane wynagrodzenie pracowników cywilnych w państwowej sferze budżetowej nazwał „prognozowanym przeciętnym wynagrodzeniem”, chociaż następnie nie przestrzegał tego wyrażenia ustawowego konsekwentnie, skoro już w art. 3 ust. 1 pkt 1 „prognozowanym przeciętnym wynagrodzeniem” nazywa „progno- zowane przeciętne wynagrodzenie w państwowej sferze budżetowej”, ustalone w trybie określonym w art. 4 ustawy. Tego rodzaju konfuzje terminologiczne nie mogą pomijać szczególnych regulacji zawartych w przepisach art. 3 ust. 3 ustawy i art. 26 ust. 3 ustawy budżetowej na 1999 r, które określiły prognozowane przeciętne wyna- grodzenie na 1999 r. w sferze budżetowej w tej samej kwocie 1.135,40 zł dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, pracowników służby cywilnej, sę- dziów i prokuratorów, sądowych kuratorów zawodowych, komorników sądowych i funkcjonariuszy. W szczególności w żaden sposób nie da się podzielić stanowiska 9 Sądu drugiej instancji, jakoby wyraźne kwotowe określenie prognozowanego prze- ciętnego wynagrodzenia sędziów w 1999 r. zmieniało treść art. 71 § 1 u.s.p. w myśl zasady lex posterior generalis non derogat legi proiri speciali dlatego, że ustawowe uregulowania kwoty bazowej ustalania wynagrodzenia sędziów w tej samej kwocie w art. 3 ust. 3 ustawy z 23 grudnia 1994 r. i w art. 26 ust. 3 ustawy budżetowej na 1999 r. nie miały charakteru norm ogólnych, skoro szczegółowo, tj. w ściśle określonej kwocie ustaliły wysokość prognozowanego wynagrodzenia sędziów w 1999 r. Poza tym przepis art. 71 § 1 u.s.p. nie jest normą szczególną, albowiem odsyła do odręb- nych przepisów w zakresie ustalenia kwoty bazowej wyliczenia wynagrodzeń sę- dziowskich, wskutek czego - na podstawie samych tylko dyspozycji zawartych w tym przepisie - niemożliwe byłoby ustalenie wynagrodzenia zasadniczego sędziów sądów powszechnych. Przepis ten dla jego zastosowania musiał być dopełniony odpowied- nią szczegółową regulacją prawną, pozwalającą sprecyzować wysokość kwoty ba- zowej wyliczenia wynagrodzeń sędziowskich w spornym okresie. Ponadto Sąd Okrę- gowy dopatruje się możliwości wyliczenia wysokości zasadniczego wynagrodzenia sędziów w 1999 r. w relacji do kwoty odpowiadającej prognozowanemu przeciętne- mu wynagrodzeniu w państwowej sferze budżetowej, o jakim mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 i art. 4 ustawy z 23 grudnia 1994 r. Tymczasem według art. 3 ust. 1 pkt 1 tej ustawy - podstawę do określenia środków i limitów na wynagrodzenia w danym roku budżetowym stanowiło w państwowej sferze budżetowej, z zastrzeżeniem ust. 2, „prognozowane przeciętne wynagrodzenie w państwowej sferze budżetowej”, usta- lone w trybie określonym w art. 4, zwane dalej „prognozowanym przeciętnym wyna- grodzeniem”. Zawarte w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy zastrzeżenie nakazywało uwzględ- nienie regulacji z ust. 2 tego przepisu, który zawierał wskazanie zmodyfikowanej podstawy do określenia środków i limitów na wynagrodzenia w danym roku budże- towym dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, pracowników służby cywilnej, sędziów i prokuratorów, sądowych kuratorów zawodowych, komorni- ków sądowych i funkcjonariuszy, którą była już kategoria „prognozowanego prze- ciętnego wynagrodzenia”, z kolejnym zastrzeżeniem art. 3 ust. 3, który określił je w kwocie 1.135,40 zł. Skoro zatem zastosowanie regulacji zawartej w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 23 grudnia 1994 r. zawierało konieczność uwzględnienia regulacji zawartej w ust. 2, a ta z kolei nakazywała uwzględnić regulację określoną w ust. 3 tego prze- pisu, to konsekwentnie art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy nie tylko przewidywał możliwość zastosowania „prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w państwowej sferze 10 budżetowej” do ustalenia wysokości wynagrodzeń sędziowskich w trybie art. 71 § 1 u.s.p., ale wskutek mechanizmu „podwójnego” odesłania do ust. 3 wskazał na okre- śloną w nim kategorię „przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia” w kwocie 1.135,40 zł, stanowiącą podstawę do ustalenia w 1999 r. między innymi wynagro- dzeń sędziów. Powyższe rozważania prowadziły do konkluzji, że prognozowane przeciętne wynagrodzenie służące do określenia wynagrodzenia zasadniczego sędziów sądów powszechnych w 1999 r. stanowiła kwota 1.135,40 zł (art. 71 § 1 u.s.p. w związku z art. 3 ust. 3 i art. 6 ust. 1 ustawy z 23 grudnia 1994 r. oraz art. 26 ust. 3 ustawy bu- dżetowej na rok 1999). Na wypadek takiego sposobu rozstrzygnięcia pierwszego zagadnienia Sąd Okręgowy postawił do rozważenia ponadto kwestię „rzeczywistego znaczenia normy art. 27 ustawy budżetowej na 1999 r.”. W ocenie tego Sądu regulacja zawarta w art. 27 pkt 2 (powinno być art. 27 pkt 1 ustawy budżetowej na rok 1999), stanowiąca, iż zgodnie z ustawą z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecz- nych (Dz.U. Nr 137, poz. 88 i Nr 162, poz. 1118 i poz. 1126) kwoty i limity na wyna- grodzenia, określone w ustawie budżetowej zostaną przeliczone w związku z włą- czeniem do wynagrodzenia części składki na ubezpieczenie społeczne, dotyczy wszystkich wskaźników wskazanych w ustawie budżetowej, niezależnie od tego do jakiej grupy pracowników się odnosiła. W konsekwencji także określona w art. 26 ust. 3 ustawy budżetowej kwota 1135,40 zł, stanowiąca podstawę określenia środków i limitów na wynagrodzenia sędziów w 1999 r., powinna być przeliczona stosownie do treści art. 110 „ustawy z 13 grudnia 1998 r.” (powinno być ustawy z 13 października 1998 r.), skoro sędziowie nie zostali wyłączeni z podmiotowego kręgu ubezpieczo- nych pracowników w rozumieniu art. 16 ust. 1 tej ustawy, pomimo że w okresie służby od ich wynagrodzeń nie odprowadza się składek na ubezpieczenie społeczne. Tak przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie do- tyczyło w istocie rzeczy możliwości tzw. ubruttowienia wynagrodzeń sędziowskich w 1999 r. W związku z wprowadzeniem w 1999 r. nowego systemu ubezpieczeń spo- łecznych ustawodawca ustanowił powszechny i przymusowy obowiązek płatników składek podwyższenia ubezpieczonym, o których mowa w art. 16 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r., przychodu należnego im - po przeliczeniu - na dzień 1 stycznia 1999 r., w taki sposób, aby po potrąceniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie chorobowe nie był on niższy niż przed przeliczeniem. 11 Wykonanie tej operacji w stosunku do osób określonych w art. 16 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, tj. do pracowników, przybrało postać obowiązkowej i powszechnej podwyżki wynagrodzenia za pracę należnego im w dniu 1 stycznia 1999 r., w taki sposób, aby został utrzymany jego dotychczasowy poziom (wysokość wynagrodzenia) po odli- czeniu należnych składek na ubezpieczenia społeczne, których obowiązek opłacania spoczywa od dnia 1 stycznia 1999 r. także na pracownikach, stosownie do wprowa- dzonych od tej daty nowych zasad finansowania ubezpieczeń społecznych. W celu niedopuszczenia do realnego obniżenia poziomu wynagrodzeń pracowniczych ustawodawca wprowadził mechanizm ubruttowienia wynagrodzeń za pracę o war- tość składek, które powinni opłacać pracownicy. Przepisy ustawy z 13 października 1998 r. nie wyłączyły wprost sędziów z obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego oraz chorobowego, które obejmują wszystkich pracowników, z wyłączeniem prokuratorów (art. 6 ust. 1 pkt 1), co mogłoby sugerować wniosek, że składki na te rodzaje ubezpieczeń społecznych sędziów, którzy nie zostali wyraźnie wyłączni z kręgu pracowników podlegających obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, finansują w zakresie ubezpieczeń emerytalnego i rentowego - na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 1 tej ustawy - z własnych środków, w równych częściach, ubezpieczeni (pracownicy) i płatnicy składek (praco- dawcy), natomiast składki na obowiązkowe ubezpieczenia chorobowe - zgodnie z art. 16 ust. 2 tej ustawy - finansują w całości sami ubezpieczeni pracownicy. Jednak- że przy ocenie podlegania sędziów obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym nie można pominąć szczególnej regulacji z art. 781 § 1 u.s.p., który stanowi, że od wyna- grodzenia sędziów nie odprowadza się składek na ubezpieczenie społeczne, po- cząwszy od wejścia w życie tej normy prawnej z dniem 1 stycznia 1998 r. Jedynie w razie utraty statusu prawnego sędziego w przypadkach, o których mowa w art. art. 781 § 2 i 784 § 1 u.s.p, od wynagrodzenia wypłaconego sędziemu w okresie służby, od którego nie odprowadzono składki na ubezpieczenie społeczne, przekazuje się składkę do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przewidzianą za ten okres w przepi- sach o ubezpieczeniu społecznym, z uwzględnieniem jej waloryzacji wskaźnikiem wzrostu płac (art. 784 u.s.p.). Zwolnienie wynagrodzeń sędziów z obowiązku odpro- wadzania składek na ubezpieczenie społeczne spowodowało, że w służbowych sto- sunkach pracy sędziów nie było w dniu 1 stycznia 1999 r. płatników składek, którzy byli na podstawie art. 110 ustawy z 13 października 1998 r. adresatami obowiązku przeliczenia wynagrodzeń należnych sędziom w dniu 1 stycznia 1999 r. w taki spo- 12 sób, aby po potrąceniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie chorobowe nie było ono niższe niż przed przeliczeniem, a do wyna- grodzeń sędziów nie znajdował zastosowania mechanizm ubruttowienia przychodów stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne określony w tym przepisie już z uwagi na nieodprowadzanie składek na te ubezpieczenia od 1 stycznia 1998 r. Konsekwentnie z tych samych przyczyn nie znajdował do wynagro- dzeń sędziów zastosowania taki sam mechanizm przewidziany w art. 27 pkt 1 ustawy budżetowej na 1999 r., który ponadto nie miał samoistnego waloru norma- tywnego, skoro bezpośrednio odsyłał do ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie przeliczenia kwot i limitów na wyna- grodzenia, określonych w ustawie budżetowej, jakie podlegały takiemu przeliczeniu w związku z włączeniem do wynagrodzeń części składki na ubezpieczenie społecz- ne. Warto tu powtórzyć, że istota mechanizmu zastosowania tzw. ubruttowienia przy- chodów stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, po- legała na takim ich przeliczeniu, aby po potrąceniu obciążających ubezpieczonych składek na ubezpieczenia społeczne, ich przychód nie był niższy niż przed przelicze- niem. Zastosowanie tego mechanizmu miało przeciwdziałać spadkowi wartości przy- chodów ubezpieczonych w związku z obciążeniem ich obowiązkiem zapłaty części składki na ubezpieczenia społeczne, a zatem nie mogło być postrzegane jako uza- sadnienie dla wzrostu realnej wartości takich przychodów, jak wynagrodzenia sę- dziów, od których począwszy od 1 stycznia 1998 r. nie odprowadza się składek na ubezpieczenie społeczne. Powyższe prowadziło do wniosku, że przysługujące w dniu 1 stycznia 1999 r. zasadnicze wynagrodzenia sędziów, od których począwszy od 1 stycznia 1998 r. nie odprowadza się składek na ubezpieczenie społeczne (art. 781 § 1 u.s.p.), nie podlegały przeliczeniu (ubruttowieniu) na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy budżetowej na rok 1999 w związku z art. 110 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. ========================================