III ZP 1/01

Uchwała z dnia 15 marca 2001 r. III ZP 1/01 Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Zbigniew Myszka. Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, w sprawie z powództwa Krzysztofa D. przeciwko Jednostce Budżeto- wej „Ż.Ś.” w Ś. o zapłatę wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych i do- datku za pracę w godzinach nocnych, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2001 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Okręgowy w Szczecinie po- stanowieniem z dnia 29 listopada 2000 r. [...] „Jaki jest tygodniowy wymiar czasu pracy pracownika komunalnego zakładu budżetowego zajmującego stanowisko kierownicze po wejściu w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz.U. z 1997 r. Nr 9, poz. 43), którego pracodawca na piśmie nie zakwalifikował do grupy stanowisk pomocniczych i obsłu- gi”? p o d j ą ł uchwałę: Wymiar czasu pracy pracownika komunalnego zakładu budżetowego - w ustawowych granicach – może być określony w regulaminie pracy (art. 1041 § 1 KP w związku z art. 8 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunal- nej, Dz.U. z 1997 r. Nr 9, poz. 43 ze zm.). U z a s a d n i e n i e Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało w następują- cym stanie faktycznym. Powód dochodzi od strony pozwanej wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych za okres od dnia 1 marca 1997 r. do dnia 31 grudnia 1999 r. Sąd Re- jonowy w Świnoujściu oddalił powództwo. Jego zdaniem powód, będący mechani- 2 kiem statku, zajmuje stanowisko pomocnicze i obsługi, na którym powinien pracować 42 godziny tygodniowo. Wynika to z art. 32 w związku z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 21, poz. 124 ze zm.) oraz art. 8 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz.U. z 1997 r. Nr 9, poz. 43 ze zm.). Rozpoznając apelację powoda Sąd Okręgowy ustalił, że obowiązujący u poz- wanej regulamin pracy przewiduje, między innymi dla pracowników zatrudnionych na statkach, czas pracy w wymiarze przeciętnie 42 godziny tygodniowo w okresie rozli- czeniowym jednego miesiąca. Praca odbywa się w systemie zmianowym do 12 go- dzin na dobę. W miesięcznym okresie rozliczeniowym przeciętny tygodniowy czas wykonywania pracy przez powoda wynosił 42 godziny. Po wejściu w życie ustawy o gospodarce komunalnej wymiar czasu pracy pra- cowników komunalnych zakładów budżetowych, do których należał pozwany, uległ zmianie. Przepis art. 8 tej ustawy nakazał bowiem do tych pracowników stosować ustawę o pracownikach samorządowych. Przewiduje ona dla pracowników samorzą- dowych jako zasadę 40 godzinny tydzień pracy (art. 24 ust. 2). Nie ma to jednakże zastosowania do pracowników samorządowych zatrudnionych na stanowiskach po- mocniczych i obsługi określonych w przepisach o wynagrodzeniu, o których mowa w art. 20 ust. 2 (art. 32 ustawy o pracownikach samorządowych). Oznacza to, że tych pracowników obowiązuje czas pracy uregulowany w art. 129 KP, czyli do 8 godzin dziennie i przeciętnie 42 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym. Sąd Okręgowy podniósł, że ani ustawa o gospodarce komunalnej, ani ustawa o pracownikach samo- rządowych nie określają formy, w jakiej pracodawca kwalifikuje dane stanowisko do stanowisk pomocniczych i obsługi. Natomiast rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lipca 1997 r. w sprawie wynagradzania pracowników zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. Nr 77, poz. 482 ze zm.) w załączniku Nr 3 stanowi, że tego zakwalifikowania dokonuje pracodawca. W tym załączniku pod pozycją XXIII występuje pozwany Zakład Budżetowy „Ż.Ś.”, a stano- wisko powoda – mechanik statku – wymienione jest w grupie pracowników pływają- cych. Umowa o pracę łącząca strony nie zawiera postanowień dotyczących wymiaru czasu pracy. Przed wejściem w życie ustawy o gospodarce komunalnej oraz rozpo- rządzenia z dnia 1 lipca 1997 r., to jest przed dniem 19 lutego 1997 r., powoda bez- spornie obowiązywał 42 godzinny tydzień pracy. 3 Sąd Okręgowy zauważa, iż budzi wątpliwości, czy decyzja pracodawcy o zali- czeniu danego stanowiska do stanowisk pomocniczych i obsługi powinna być pod rygorem nieważności wyrażona w formie pisemnej, czy może być też wyrażona w sposób dorozumiany. Nie dokonując zmiany regulaminu pracy pracodawca uznał, że powoda obowiązuje 42 godzinny tydzień pracy. Było to zgodne także ze stanowi- skiem działającego u pozwanego NSZZ „Solidarność 80”, który nawet wykluczył po- woda ze związku za wystąpienie z powództwem będącym przedmiotem niniejszej sprawy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Na podstawie art. 8 ustawy o gospodarce komunalnej do pracowników poz- wanego pracodawcy, będącego komunalnym zakładem budżetowym, stosuje się ustawę o pracownikach samorządowych. Wymiar czasu pracy powoda zależy więc od tego, czy stosuje się do niego art. 24 ust. 2 ustawy o pracownikach samorządo- wych – przewidujący pracę do 40 godzin na tydzień i 8 godzin na dobę – czy stoso- wanie tego przepisu jest wyłączone na podstawie art. 32 tej ustawy dlatego, że jest on pracownikiem zatrudnionym na stanowisku pomocniczym lub obsługi. W tym dru- gim przypadku czas pracy powoda określa art. 129 § 1 KP stanowiący – w jego ów- czesnym brzmieniu – że czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i prze- ciętnie 42 godzin na tydzień w przyjętym okresie rozliczeniowym, nie przekraczają- cym trzech miesięcy (z wyjątkami). To, jakie stanowiska pracy są zaliczane do po- mocniczych i obsługi, określone jest w przepisach o wynagrodzeniu (art. 32 w związku z art. 20 ust. 2 ustawy o pracownikach samorządowych). Obowiązujące w spornym okresie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1993 r. Nr 111, poz. 283 ze zm.) w załączniku nr 3 wyodrębnia stanowiska pracy zaliczone do pomocniczych i obsługi. Nie ma ono jednakże zastosowania do pracowników komu- nalnych zakładów budżetowych. Ich wynagrodzenia określa rozporządzenie w spra- wie wynagradzania pracowników zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych jed- nostek samorządu terytorialnego. Nie zawiera ono wyliczenia stanowisk pracy, które należą do stanowisk pomocniczych i obsługi. Stąd wynikają uzasadnione wątpliwości Sądu Okręgowego, jak należy interpretować użyte w załączniku nr 3 do tego rozpo- rządzenia określenie „zakwalifikowania do grupy stanowisk pomocniczych i obsługi, 4 spośród stanowisk wymienionych w kolumnach 2, dokonuje pracodawca”. W kolum- nach 2 wymienione są wszystkie stanowiska pracy, poczynając od dyrektorów, a kończąc na stanowiskach najniższych. Przez to o wymiarze czasu pracy pracownika (40 godzin tygodniowo lub przeciętnie 42 godziny w przyjętym okresie rozliczenio- wym) decyduje samodzielnie pracodawca przez zaliczenie go lub niezaliczenie do pracowników pomocniczych lub obsługi. Trzeba przy tym mieć na uwadze, iż dla pra- cowników komunalnych zakładów budżetowych regułą jest 40 godzinny tydzień pracy (art. 24 ust. 2 ustawy o pracownikach samorządowych w związku z art. 8 ustawy o gospodarce komunalnej), a stosowanie dłuższego wymiaru może wynikać jedynie z przepisów o wynagrodzeniu wydanych przez Radę Ministrów (art. 32 i art. 20 ust. 2 ustawy o pracownikach samorządowych w związku z art. 8 ustawy o gos- podarce komunalnej). W odniesieniu do pracowników komunalnych zakładów bu- dżetowych Rada Ministrów nieprawidłowo wykonała obowiązek wydania przepisów o ich wynagradzaniu. Nie określiła bowiem stanowisk pomocniczych i obsługi, przeka- zując to zadanie pracodawcom nie posiadającm do tego upoważnienia. W wyniku tych kolejnych odesłań (upoważnień) doszło do tego, iż pracodawca może samo- dzielnie decydować o wymiarze czasu pracy pracowników komunalnych zakładów budżetowych. Należy zatem przyjąć, że jest dopuszczalne dokonanie w tym zakresie ustaleń w regulaminie pracy, który jest wydawany w uzgodnieniu z zakładową orga- nizacją związkową (art. 1042 § 1 KP). Jak wynika z art. 24 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych w związku z art. 8 ustawy o gospodarce komunalnej, regulaminy pracy w komunalnych zakła- dach budżetowych określają porządek wewnętrzny i rozkład czasu pracy w sposób zapewniający obywatelom załatwianie spraw w dogodnym dla nich czasie. Przepis ten nie ogranicza treści regulaminu pracy u tych pracodawców w stosunku do regu- laminu pracy obowiązującego na podstawie przepisów art. 104 i art. 1041 KP. Naka- zuje on jedynie uwzględnianie potrzeb obywateli przy ustalaniu porządku wewnętrz- nego i rozkładu czasu pracy. Są bowiem sprawy, które muszą być uregulowane w każdym regulaminie pracy (np. pora nocna lub miejsce wypłaty wynagrodzenia – art. 1041 § 1 pkt 4 i 5 KP). Przepis art. 1041 § 1 pkt 2 KP umożliwia uregulowanie w re- gulaminie pracy systemu czasu pracy. Pojęcie to nie jest zdefiniowane w Kodeksie pracy. Należy zatem przyjąć, iż w odniesieniu do pracowników komunalnych zakła- dów budżetowych jest dopuszczalne określenie wprost w regulaminie pracy wymiaru ich czasu pracy, w ustawowych granicach 40 godzin tygodniowo lub przeciętnie 42 5 godzin tygodniowo w przyjętym okresie rozliczeniowym. Jest to bardziej prawidłowe niż pozostawienie w tym przedmiocie decyzji wyłącznie pracodawcy. Z tych względów orzeczono jak w sentencji. ========================================