III UZP 4/25Związek z wykładnią sądu najwyższego niespełniającego wymogów UE
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w uchwale III UZP 4/25 rozstrzygnął zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Apelacyjny w Lublinie, dotyczące związania sądu niższej instancji wykładnią prawa zawartą w wyroku kasatoryjnym Sądu Najwyższego, jeśli skład orzekający tego Sądu Najwyższego nie spełniał wymogów wynikających z prawa Unii Europejskiej (art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE). Sąd Apelacyjny powziął wątpliwość, czy w takiej sytuacji sąd drugiej instancji jest związany wykładnią prawa zawartą w wyroku kasatoryjnym, zwłaszcza gdy stoi ona w sprzeczności z wcześniejszą uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego (III UZP 3/23) mającą moc zasady prawnej. Sąd Najwyższy, opierając się na wyroku TSUE C-225/22 oraz wcześniejszej uchwale III PZP 1/25, stwierdził, że sąd drugiej instancji, rozpoznając ponownie sprawę na skutek uwzględnienia skargi nadzwyczajnej i uchylenia jego wyroku przez Sąd Najwyższy – Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych orzekający w składzie niespełniającym wymogów sądu z art. 19 ust. 1 akapit 2 TUE, nie jest związany wykładnią prawa dokonaną w takim wyroku. Sąd Najwyższy podkreślił, że wyrok TSUE C-225/22 wprowadza nowy wariant formuły Rheinmuhlen, umożliwiający sądowi krajowemu zignorowanie poglądów prawnych „nie-sądu” bez potrzeby kierowania pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości. Wskazano, że takie działanie jest konsekwencją słusznego rozumowania, zgodnie z którym sąd spełniający wymogi z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE nie może być zobowiązany do postępowania w sposób zgodny z wytycznymi „nie-sądu”.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że orzeczenia Sądu Najwyższego wydane przez składy niespełniające wymogów prawa UE nie wiążą sądów niższej instancji, co ma znaczenie dla interpretacji przepisów prawa krajowego w kontekście prawa UE.
Dotyczy sytuacji, gdy Sąd Najwyższy orzeka w składzie, który nie spełnia wymogów niezawisłości i niezależności wynikających z prawa UE. Nie dotyczy sytuacji, gdy skład Sądu Najwyższego jest prawidłowy.
Zagadnienia prawne (2)
Czy sąd drugiej instancji, rozpoznając ponownie sprawę na skutek uwzględnienia skargi nadzwyczajnej i uchylenia jego wyroku przez Sąd Najwyższy orzekający w składzie niespełniającym wymogów sądu z art. 19 ust. 1 akapit 2 TUE, jest związany wykładnią prawa dokonaną w takim wyroku kasatoryjnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd drugiej instancji nie jest związany wykładnią prawa dokonaną w wyroku kasatoryjnym Sądu Najwyższego, jeśli skład orzekający tego Sądu Najwyższego nie spełniał wymogów sądu z art. 19 ust. 1 akapit 2 TUE.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE (wyrok C-225/22), które stanowi, że sąd krajowy nie jest zobowiązany do zastosowania się do orzeczenia wydanego przez skład orzekający sądu wyższej instancji, jeśli co najmniej jeden z sędziów nie spełnia wymogów niezawisłości, bezstronności i uprzedniego ustanowienia na mocy ustawy. Wyrok TSUE C-225/22 wprowadza nowy wariant formuły Rheinmuhlen, pozwalający sądowi krajowemu zignorować poglądy prawne „nie-sądu” bez konieczności pytania prejudycjalnego do TSUE.
Czy organ rentowy jest uprawniony do kwestionowania i korygowania zadeklarowanej przez osobę współpracującą przy pozarolniczej działalności gospodarczej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jeśli mieści się ona w ustawowych granicach?
Odpowiedź sądu
Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 29 listopada 2023 roku (III UZP 3/23), organ rentowy nie jest uprawniony do kwestionowania kwoty zadeklarowanej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność jako podstawy wymiaru składek, jeżeli mieści się ona w granicach określonych ustawą.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy w uchwale III UZP 3/23 jednoznacznie orzekł, że organ rentowy nie ma prawa podważać zadeklarowanej przez przedsiębiorcę podstawy wymiaru składki, jeśli mieści się ona w granicach ustawowych. Podkreślono autonomiczność przepisów prawa ubezpieczeń społecznych wobec prawa cywilnego i brak możliwości stosowania art. 5 k.c. czy art. 8 k.p. do oceny deklaracji podstawy wymiaru składek.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. K. | osoba_fizyczna | odwołująca się |
| P. K. | osoba_fizyczna | płatnik składek |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. | organ_państwowy | organ rentowy |
| Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców | organ_państwowy | wnioskodawca (skarga nadzwyczajna) |
Przepisy (12)
Główne
k.p.c. art. 39820
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis ten stanowi normę przejawiającą założenie, że sąd, który ponownie rozpoznaje sprawę, jest zobowiązany zastosować się do przyjętej przez Sąd Najwyższy wykładni przepisów.
uSN art. 95 § pkt 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Wskazuje na związanie Sądu Najwyższego uchwałami składu siedmiu sędziów i zasadami prawnymi.
ustawa systemowa art. 18 § ust. 8
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne osób współpracujących przy pozarolniczej działalności gospodarczej.
TUE art. 19 § ust. 1 akapit 2
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Wymogi dotyczące niezawisłości, bezstronności i uprzedniego ustanowienia sądów.
KPP art. 47
Karta praw podstawowych Unii Europejskiej
Prawo do skutecznej ochrony sądowej.
Pomocnicze
uSN art. 88 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Dotyczy trybu odstąpienia od zasady prawnej.
k.p.c. art. 390 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje przedstawienie zagadnienia prawnego przez sąd drugiej instancji Sądowi Najwyższemu.
ustawa systemowa art. 20 § ust. 3
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy deklarowania podstawy wymiaru składek.
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności czynności prawnej sprzecznej z zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Dotyczy zasad współżycia społecznego.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego, pewność prawa, ochrona praw nabytych.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo własności i inne prawa majątkowe.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Najwyższy orzekający w składzie niespełniającym wymogów prawa UE nie jest sądem w rozumieniu prawa unijnego, a jego orzeczenia nie wiążą sądów krajowych. • Prawo UE, w szczególności art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, zapewnia ochronę przed orzeczeniami wydanymi przez składy sędziowskie niespełniające wymogów niezawisłości i niezależności.
Godne uwagi sformułowania
sąd drugiej instancji [...] nie jest związany wykładnią prawa dokonaną w takim wyroku • „nie-sąd” • wykładnia prawa dokonaną przez Sąd Najwyższego - Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych orzekający w składzie niespełniającym wymogów sądu z art. 19 ust. 1 akapit 2 TUE • nowy wariant formuły Rheinmuhlen
Skład orzekający
Dawid Miąsik
przewodniczący
Halina Kiryło
członek
Krzysztof Staryk
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że orzeczenia Sądu Najwyższego wydane przez składy niespełniające wymogów prawa UE nie wiążą sądów niższej instancji, co ma znaczenie dla interpretacji przepisów prawa krajowego w kontekście prawa UE."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy Sąd Najwyższy orzeka w składzie, który nie spełnia wymogów niezawisłości i niezależności wynikających z prawa UE. Nie dotyczy sytuacji, gdy skład Sądu Najwyższego jest prawidłowy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 9/10
Orzeczenie dotyczy fundamentalnej kwestii niezawisłości sędziowskiej i wpływu prawa UE na polski system prawny, w tym na moc wiążącą orzeczeń Sądu Najwyższego. Jest to sprawa o dużym znaczeniu dla prawników i obywateli.
“Sąd Najwyższy: Wyroki wydane przez nieprawidłowe składy SN nie wiążą sądów niższej instancji!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.