III UZP 3/13

Sygn. akt III UZP 3/13 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 10 stycznia 2014 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący) 
SSN Katarzyna Gonera 
SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca) 
 
Protokolant Anna Matura 
w sprawie z odwołania J. S. 
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R. 
o wypłatę emerytury, 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 
Publicznych w dniu 10 stycznia 2014 r., 
zagadnienia prawnego przekazanego  postanowieniem Sądu Apelacyjnego                           
z dnia 23 października 2013 r.,  
 
 
„czy organ rentowy wypłacając emerytury zgodnie z wyrokiem 
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 roku sygn. akt K 
2/12 (ogłoszonym w dniu 22 listopada 2012 roku w Dzienniku Ustaw 
z 2012 roku poz. 1285), których wypłatę wstrzymano od 1 
października 2011 roku, obowiązany jest również do wypłaty odsetek 
- stosownie do art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku 
o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dziennik Ustaw z 2009 roku 
nr 205 poz. 1585 ze zm.)”. 
 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 

 
 
2 
UZASADNIENIE 
 
Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 
dnia 23 października 2013 r. przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu 
powstałe przy rozpoznaniu apelacji następujące zagadnienie prawne budzące 
poważne wątpliwości: - „czy organ rentowy wypłacając emerytury zgodnie z 
wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 roku, sygn. akt K 
2/12 (ogłoszonym w dniu 22 listopada 2012 roku w Dzienniku Ustaw z 2012 roku 
poz. 1285), których wypłatę wstrzymano od 1 października 2011 roku, obowiązany 
jest również do wypłaty odsetek - stosownie do art. 85 ust 1 ustawy z dnia 13 
października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dziennik Ustaw z 
2009 roku nr 205 poz. 1585 ze zm.)”. 
W uzasadnieniu tak sformułowanego zagadnienia Sąd Apelacyjny stwierdził, 
że wynika ono z następujących ustaleń faktyczno-prawnych: 
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., po rozpatrzeniu wniosku z 
dnia 26 listopada 2010 r., decyzją z 16 grudnia 2010 r. przyznał J. S. emeryturę od 
dnia 1 listopada 2010 r. oraz podjął wypłatę tego świadczenia. Świadczeniobiorca 
nadal pozostawał w zatrudnieniu u dotychczasowego pracodawcy. Następnie, 
decyzją z dnia 3 października 2011 r., wydaną z urzędu, Zakład wstrzymał wypłatę 
emerytury od dnia 1 października 2011 r. - „zgodnie z art. 28 ustawy o zmianie 
ustawy o finansach publicznych ... (Dz. U. Nr 257, poz. 1126)”. 
Sąd Apelacyjny przypomniał ponadto, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 
dnia 13 listopada 2011 r. (K 2/2012) - opublikowanym w dniu 22 listopada 2012 r. 
(Dz.U z 2012 r., poz. 1285) - orzekł, że art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o 
zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw w związku z 
art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu 
Ubezpieczeń Społecznych dodanym przez art. 6 pkt 2 ustawy z 16 grudnia 2010 r., 
w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do 
emerytury przed 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, 
jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego 
przez nie prawa wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 

 
 
3 
Powołując się na wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego, J. S. w dniu 
26 listopada 2012 r. złożył wniosek o wypłatę zawieszonych świadczeń wraz z 
ustawowymi odsetkami. 
Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2012 r. Zakład wznowił postępowanie i 
decyzją z dnia 21 grudnia 2012 r., wznowił również wypłatę emerytury od dnia 22 
listopada 2012 r. oraz „uchylił decyzję z 3 października 2011 r. - w części, w jakiej 
dotyczy zawieszenia wypłaty emerytury od dnia 22 listopada 2012 r. Następnie 
decyzją z dnia 19 marca 2013 r. organ rentowy odmówił uchylenia decyzji z dnia 3 
października 2011 r. „w części, w jakiej decyzja ta zawiesza, na podstawie art. 28 
ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz 
niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 257, poz. 1726 oraz z 2011 r. Nr 291, poz. 
1707) w związku z art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i 
rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 
ze zm.) prawo do emerytury za okres od dnia 1 października 2011 r. do dnia 21 
listopada 2012 r.”, uznając, że „wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 
listopada 2012 r. nie ma zastosowania do przypadających przed dniem 22 listopada 
2012 r. okresów zawieszenia emerytury na podstawie przepisu art. 28 ustawy z 
dnia 16 grudnia 2010 r.”. 
Na skutek odwołania wnioskodawcy od decyzji z dnia 19 marca 2013 r. Sąd 
Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w T. wyrokiem z dnia 14 maja 
2013 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do 
wypłaty zawieszonej emerytury dla wnioskodawcy J. S. za okres od dnia 1 
października 2011 r. do dnia 21 listopada 2012 r. wraz z ustawowymi odsetkami 
liczonymi od dnia 22 grudnia 2012 r. do dnia zapłaty. 
Zdaniem Sądu Okręgowego, wnioskodawca skorzystał z przysługującego 
mu prawa do wznowienia postępowania administracyjnego. Z prawem i 
zasadnością wznowienia postępowania zgodził się organ rentowy - wznowił 
postępowanie na podstawie art. 145 k.p.a. Tym samym, zgodnie z art. 190 ust. 4 
Konstytucji RP, doszło do skutecznego wzruszenia decyzji z dnia 3 października 
2011 r. Zaś przy ponownym wydawaniu decyzji należało stosować prawo 
obowiązujące w dniu wydania nowej decyzji. Sąd Okręgowy dodał także, iż 
„Przepis który był podstawą uprzedniej decyzji utracił już moc obowiązującą, tym 

 
 
4 
samym organ rentowy nie mógł go zastosować za okres od 1 października 2011 r. 
do dnia 22 listopada 2012 r.". Uznał więc, że stan ten, w świetle art. 85 ustawy 
systemowej, rodzi obowiązek wypłaty odsetek z upływem terminu przewidzianego 
w art. 118 ust. 1 e. i r. 
W apelacji wniesionej od całości powyższego wyroku ZUS Oddział w R. 
zarzucił naruszenie art. 190 Konstytucji RP oraz art. 103a ustawy o emeryturach i 
rentach z F.U.S., a także art. 316 § 1 k.p.c. Apelacja zasadzała się na twierdzeniu, 
że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie ma mocy wstecznej od 1 
października 2011 r. Tym samym, brak podstaw do wyrównania świadczenia oraz 
do obciążania ZUS odsetkami z tytułu opóźnienia w wypłacie emerytury - z braku 
odpowiedzialności (art. 85 s.u.s.). 
Sąd Apelacyjny, rozpoznając apelację organu rentowego, powziął istotną 
wątpliwość prawną, którą sformułował w sentencji swojego postanowienia z dnia 23 
października 2013 r.  
W ocenie Sądu Apelacyjnego, stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny 
niezgodności art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach 
publicznych oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 103a ustawy z dnia 17 
grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych 
dodanym przez art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r., w zakresie w jakim 
znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed dniem 1 
stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest sprzeczny z 
wyrażoną w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zaufania obywatela 
do państwa i stanowionego przez nie prawa, spowodowało derogowanie z 
porządku prawnego zdyskredytowanych, co do swej konstytucyjności, powołanych 
przepisów. 
Sąd Apelacyjny stwierdził, że oznacza to, iż z chwilą opublikowania wyroku 
Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw przepisy te utraciły zdolność do 
wymuszania określonego zachowania, zarówno przez ich adresatów, jak również 
przez organy stosujące prawo. 
Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału 
Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, z kolei art. 190 ust. 4 
Konstytucji mówi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z 

 
 
5 
Konstytucją umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego stanowi 
podstawę 
do 
wznowienia 
postępowania, 
uchylenia 
decyzji 
lub 
innego 
rozstrzygnięcia. Na sprzeczność obu tych przepisów zwrócił uwagę Sąd Najwyższy 
w uchwale z dnia 23 czerwca 2005 r. (III CZP 35/05), stwierdzając, że art. 190 
ust. 3 może uzasadniać wniosek, iż orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają 
skutek na przyszłość (ex nunc), zaś z art. 190 ust. 4 płynie wniosek przeciwny - o 
wstecznym działaniu orzeczeń Trybunału (ex tunc). 
Sąd Apelacyjny wyraził równocześnie opinię, że obecnie w judykaturze 
dominuje 
jednak 
pogląd 
o 
wstecznych 
skutkach 
orzeczeń 
Trybunału 
Konstytucyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko takie 
wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 lutego 2008 r., II OSK 
1745/07, stwierdzając, że przepis uznany przez TK za niekonstytucyjny ma taki 
charakter od samego początku, tj. od dnia jego wejścia w życie (NSA odrzuca 
stanowisko, że wyrok TK wywołuje skutki jedynie na przyszłość). Ku temu 
poglądowi skłania się również Sąd Najwyższy, który m.in. w wyroku z dnia 20 maja 
2009 r., I CSK 379/08 podkreśla, że stwierdzona przez TK niezgodność z 
Konstytucją nie istnieje wyłącznie w chwili orzekania przez Trybunał, lecz występuje 
również wcześniej. Dlatego, zdaniem Sądu Najwyższego, „z dogmatycznego 
punktu widzenia” znaczenie ma to, odkąd w systemie prawnym pojawiła się 
zakwestionowana przez Trybunał Konstytucyjny norma prawna. Pozwala to przyjąć, 
że co do zasady, orzeczenia Trybunału mają moc wsteczną, a przyjęcie 
skuteczności ex nunc naruszałoby spójność systemową konstytucji i byłoby trudne 
do pogodzenia z art. 77 (prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została wyrządzona 
przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej) oraz art. 4011 k.p.c. 
W dalszym ciągu swojego wywodu Sąd Apelacyjny zauważył, że przyjęcie 
poglądu o wstecznym skutku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 
13 listopada 2012 r., K 2/12, ogłoszonego w Dzienniku Ustaw z dnia 22 listopada 
2012 r., stanowiącego o utracie mocy obowiązującej przepisów, na których 
bazował, zarówno Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jak i sądy ubezpieczeń 
społecznych w postępowaniu, dokonując oceny prawnej w tego typu sprawach, w 
istocie rzeczy oznacza stwierdzenie sprzeczności tych decyzji i orzeczeń z treścią 
Konstytucji w takim rozumieniu, jakie Trybunał Konstytucyjny uznał za właściwe, co 

 
 
6 
też przesądzałoby o obowiązku wypłaty zawieszonych emerytur już od dnia 
1 października 2011 r. 
Odnosząc się natomiast do kwestii odsetek, Sąd Apelacyjny podkreślił, że 
generalny obowiązek wypłaty odsetek od nieterminowego ustalenia prawa lub 
spóźnionej jego wypłaty ma oparcie w konstytucyjnej zasadzie równego traktowania 
obywateli w państwie prawa (art. 2 i 32 Konstytucji RP), a ponadto wynika z 
ustawowej zasady równego traktowania ubezpieczonych (art. 2a i art. 122 ust. 3 pkt 
1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), a także jest pozytywnie 
unormowany w art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych 
Wolności i w Artykule 1 Protokołu Pierwszego - dot. prawa do poszanowania 
mienia. Sąd Apelacyjny przypomniał również, że odsetki w prawie ubezpieczeń 
społecznych (art. 85 ust. 1 s.u.s.) przysługują w wysokości odsetek określonych 
przepisami prawa cywilnego, co oznacza tylko tyle, że w przypadkach nieustalenia 
prawa lub nieterminowej wypłaty świadczenia z ubezpieczenia społecznego jest 
ustawowe ograniczenie do takiego rozmiaru odsetek. Jednakże w tym zakresie 
organ rentowy nie odpowiada według zasad prawa cywilnego, ale według reguł 
obowiązujących w prawie ubezpieczeń społecznych, w szczególności nie jest 
zobowiązany do wypłaty odsetek w przypadkach, gdy opóźnienie w przyznaniu lub 
wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi 
odpowiedzialności. 
Sąd Apelacyjny w niniejszym postępowaniu doszedł do wniosku, że przy 
rozpoznaniu tej sprawy obowiązany jest rozważyć, czy i według jakich zasad oraz w 
jakim zakresie (od jakiej daty) Zakład Ubezpieczeń Społecznych może być 
obarczony odpowiedzialnością, tj. obowiązkiem wypłaty ustawowych odsetek 
(patrz: § 4 i 2 rozporządzenia MPiPS z dnia 1 lutego 1999 r. w sprawie 
szczegółowych zasad wypłacania odsetek za opóźnienie w ustaleniu lub wypłacie 
świadczeń z ubezpieczeń społecznych - Dz.U. Nr 12, poz. 104); w związku z 
wcześniej wydaną decyzją na podstawie obowiązujących przepisów, które 
następnie zostały uznane za sprzeczne z Konstytucją RP wyrokiem Trybunału 
Konstytucyjnego. 
Dotychczasowa praktyka orzecznicza nie jest tu jednolita. Odnotować należy 
np. wyroki Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 20 marca 2013 r., III AUa 

 
 
7 
1258/12, wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 14 marca 2013 r., III AUa 
1147/12, jak również wyrok Sądu Okręgowego w Przemyślu z dnia 17 czerwca 
2013 r., III U 750/13 - odmawiające prawa do odsetek w związku z wypłatą 
emerytur za okres od dnia 1 października 2011 r. do dnia 30 listopada 2012 r., ale 
także przeciwne wyroki Sądów Okręgowych w: Szczecinie z dnia 3 września 
2013 r., VI U 671/13, Rzeszowie z dnia 29 maja 2013 r, IV U 652/13, czy 
Tarnobrzegu z dnia 20 czerwca 2013 r., III U 451/13 przyznające zawieszoną 
emeryturę od dnia 1 października 2011 r. do dnia 21 listopada 2012 r. „wraz z 
ustawowymi odsetkami od daty wymagalności poszczególnych rat”. 
Po przeanalizowaniu wskazanych wyroków Sąd Apelacyjny doszedł do 
konkluzji, że odmowa przyznania odsetek wywodzona jest z założenia, iż ZUS 
wydając decyzję wstrzymującą wypłatę emerytury od dnia 1 października 2011 r. 
działał zgodnie z obowiązującym wówczas prawem, które utraciło moc dopiero 
z chwilą opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego w dniu 22 listopada 
2012 r. Zakład nie wydał bezprawnej decyzji o wstrzymaniu ubezpieczonym wypłaty 
emerytur i dlatego nie można przyjąć, że ZUS ponosi odpowiedzialność w 
rozumieniu art. 85 ust. 1 zd. drugie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - 
za opóźnienie w wypłacie emerytur. 
Stanowisko przeciwne zakłada natomiast, że skoro przepis uznany za 
sprzeczny z Konstytucją - właśnie ze względu na swoją niekonstytucyjność i to 
istniejącą od początku uchwalenia - nie może być w konkretnych sprawach 
stosowany, 
to 
w 
konsekwencji 
koniecznym 
jest 
usunięcie 
skutków 
niekonstytucyjnego przepisu. Następstwem uznania przepisu za niekonstytucyjny - 
w dacie jego stosowania przez organ rentowy - jest ustalenie, że poddane kontroli 
czynności organu rentowego, zostały podjęte z naruszeniem prawa i to naruszenie 
należy uznać za błąd organu rentowego, co przesądza o odpowiedzialności 
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (por. również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 
17 marca 2011 r., I UK 332/10). 
Modyfikacją 
powyższego 
stanowiska 
jest 
pogląd, 
że 
dopiero 
po 
opublikowaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2011 r. (w dniu 22 
listopada 2012 r.) zaistniała ostatnia okoliczność umożliwiająca organowi 
rentowemu wydanie prawidłowej decyzji - w rozumieniu art. 118 ust. 1 ustawy 

 
 
8 
emerytalnej - i od tej daty Zakładowi należy liczyć 30 dni do wydania właściwej 
decyzji, po upływie których, czyli od 22 grudnia 2012 r., ZUS ponosi 
odpowiedzialność za niewypłacone świadczenia (tak np. wyrok SO w Tarnobrzegu 
z 27 czerwca 2013 r., III U 538/13, a także wyrok SO w Szczecinie z 3 września 
2013 r., III U 671/13 - zgodnie z art. 85 ust. 1 s.u.s. 
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, również orzecznictwo Sądu Najwyższego nie 
jest jednoznaczne w kwestii wykładni i zastosowania art. 85 ust. 1 s.u.s. 
(porównując chociażby poglądy wyrażone w wyrokach i uzasadnieniach: z dnia 25 
stycznia 2005 r., I UK 159/04, z dnia 7 kwietnia 2010 r., I UK 345/09 czy z dnia 
7 października 2004 r., II UK 485/03, z dnia 17 kwietnia 1996 r., II UR 5/96 i z dnia 
20 sierpnia 2003 r., II UK 394/02). Stąd potrzeba jasnej wykładni i ujednoliconego 
zastosowania (podejmowana już przez tut. Sąd w analogicznej sprawie sygn. III 
AUr 26/96 - sygn. SN: II UR 5/96) art. 85 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń 
społecznych. 
Sąd Apelacyjny podkreślił, że decyzja o zawieszeniu wypłaty emerytury na 
rzecz ubezpieczonego J. S. (z dnia 3 października 2011 r.) od dnia 1 października 
2011 r. była zgodna z formalnie obowiązującym wówczas prawem. Natomiast od 
dnia 22 listopada 2012 r., tj. od ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 
dnia 13 listopada 2012 r. - K 2/12 - odmowa wypłaty emerytury za czas od 1 
października 2011 r. była już niezgodna z prawem. Zakładając, że niezgodna z 
prawem byłaby również decyzja z dnia 19 marca 2013 r. (która jest przedmiotem 
odwołania rozpatrywanego w sprawie), to zasadnym byłby wówczas wniosek, iż 
odmowa wypłaty świadczenia po dniu 22 listopada 2012 r. (czyli po publikacji 
orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego) była bezprawna, a tym samym wydanie 
niezgodnej z prawem decyzji z dnia 19 marca 2013 r. byłoby okolicznością, za 
którą, zdaniem Sądu Apelacyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, 
Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponosi odpowiedzialność, albowiem od dnia 
ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego organ rentowy miał już wszystkie 
potrzebne dane pozwalające na wydania decyzji zgodnie z prawem, podczas gdy 
po stronie świadczeniobiorcy J. S. nie występował już jakikolwiek obowiązek 
wykazywania okoliczności uzasadniających jego wniosek o wypłatę zawieszonego 
świadczenia, tzn. obciążających wnioskodawcę (por. uzasadnienie wyroku Sądu 

 
 
9 
Najwyższego z dnia 27 września 2002 r., II UK 214/02 oraz z dnia 22 kwietnia 2004 
r., III UA 1/04, a zwłaszcza wyrok z dnia 25 stycznia 2005 r., I UK 159/04). 
Powołując się na przytoczone wyżej argumenty, Sąd Apelacyjny dodał 
jedynie, że zawarte w art. 85 ust. 1 s.u.s. określenie: „nie ustalił prawa do 
świadczenia" oznacza również niewydanie w terminie decyzji o wypłacie 
świadczenia (por. odpowiednio: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 września 
2011 r., II UK 52/11). W konkurencji dwóch dóbr; ochrony Funduszu Ubezpieczeń 
Społecznych i ochrony ubezpieczonych - pierwszeństwo trzeba przyznać, według 
Sądu Apelacyjnego, tym drugim. 
Sąd Apelacyjny w sposób zdecydowany wyraził również pogląd, że nie może 
być przenoszone indywidualnie na ubezpieczonych ryzyko niekompetentnego 
funkcjonowania organów władzy państwowej - tu władzy ustawodawczej. Zakład 
Ubezpieczeń Społecznych nie jest wprawdzie organem władzy państwowej, ale jest 
państwową jednostką organizacyjną dysponującą Funduszem Ubezpieczeń 
Społecznych powołanym do realizacji zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych i 
nadzorowaną przez ministra ds. zabezpieczenia społecznego (art. 51 s.u.s. i art. 68 
ust. 1 p. 1 lit. b w zw. z art. 66 ust. 4 s.u.s.). W imieniu państwa wykonuje on 
zadania 
mające 
zagwarantować 
obywatelom 
prawo 
do 
zabezpieczenia 
społecznego (art. 67 Konstytucji RP), z czego należy wnosić, że błędy wywołane 
wadliwym prawem z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz decyzje ostateczne 
uznane za bezprawne nie mogą stanowić dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 
ostatecznego usprawiedliwienia dla pozbawienia ubezpieczonych należnych im 
świadczeń z ubezpieczenia społecznego. 
Dlatego też, zdaniem Sądu Apelacyjnego, zasadne byłoby przyjęcie, że 
stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest nieprawidłowe, a żądanie 
wypłaty wstrzymanych świadczeń wraz z odsetkami od dnia 13 listopada 2012 r. 
winno 
być 
uwzględnione. Tak 
też 
uczyniono 
po orzeczeniu Trybunału 
Konstytucyjnego z dnia 19 października 1993 r., K 14/92, stwierdzającym 
niezgodność z Konstytucją art. 7 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o zmianie 
niektórych ustaw dotyczących zatrudnienia oraz zaopatrzenia emerytalnego (Dz.U. 
Nr 84, poz. 426) (v. wyjaśnienie wiceprezesa ZUS z dnia 21 marca 1996 r. - znak: 
KSE-11-752-3/96 oraz zarządzenie Ministra Finansów z dnia 20 marca 1996 r. w 

 
 
10
sprawie zaniechania ustalania i poboru dodatku dochodowego od osób fizycznych - 
od jednorazowej wypłaty, łączenia z odsetkami, zaległej waloryzacji emerytur i rent 
za marzec 1992 r.). 
Zaś o wadze postawionego problemu najlepiej świadczy fakt, że dotyczy on 
ponad 32 tys. emerytów, a jego wartość szacowana jest na ok. 900.000.000 zł (wg 
informacji prasowych). 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
 
Wstępnie Sąd Najwyższy uznaje za niezbędne przypomnieć, że art. 390 § 1 
k.p.c. przyznaje sądowi rozpoznającemu sprawę w drugiej instancji możliwość 
przedstawienia tego zagadnienia do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu w 
wypadku powstania zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości. 
Instytucja ta, prowadząca do związania sądów niższej instancji w danej sprawie 
poglądem Sądu Najwyższego, zawartym w uchwale, jest wyjątkiem od 
konstytucyjnej zasady podległości sędziego tylko Konstytucji i ustawom (art. 178 
ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) i reguły samodzielnego rozstrzygnięcia 
sprawy przez sąd właściwy. Ze względu na tę wyjątkowość, przesłanka stosowania 
art. 390 § 1 k.p.c. powinna być wykładana ściśle. Zagadnienie prawne, stanowiące 
przedmiot pytania sądu drugiej instancji, musi zatem odpowiadać określonym 
wymaganiom, a mianowicie: 1. być sformułowane w oparciu o okoliczności 
mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd 
ustaleń (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1996 r., II UR 5/96, 
OSNAPiUS 1997 nr 3, poz. 39 i postanowienie z dnia 7 czerwca 2001 r., III CZP 
33/01, LEX nr 52571), 2. być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by 
umożliwić 
Sądowi 
Najwyższemu 
udzielenie 
uniwersalnej 
odpowiedzi, 
nie 
sprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (por. 
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 października 2002 r., III CZP 66/02, 
LEX nr 57240; z dnia 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z dnia 
5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179), 3. pozostawać w związku z 
rozpoznawana sprawą tak, by udzielenie odpowiedzi na postawione pytanie 
ułatwiło sądowi odwoławczemu podjęcie decyzji jurysdykcyjnej co do istoty sprawy 

 
 
11
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 1998 r., III CZP 35/98, 
LEX nr 519292; z dnia 30 maja 2003 r., III CZP 30/03, LEX nr 109444; z dnia 25 
czerwca 2008 r., III CZP 49/08, LEX nr 437197; z dnia 17 kwietnia 2009 r., III CZP 
10/09, LEX nr 496383; z dnia 9 lipca 2009 r., III CZP 38/09, LEX nr 518116; z dnia 
12 sierpnia 2009 r., II PZP 8/09, LEX nr 529760 i z dnia 22 października 2009 r., 
III CZP 75/09, LEX nr 532090) i 4. dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście 
poważne wątpliwości, gdyż użycie przez ustawodawcę przymiotnika kwalifikującego 
oznacza, że w razie powstania wątpliwości pierwszego stopnia, tj. zwykłych, sąd 
drugiej instancji obowiązany jest rozwiązać je we własnym zakresie (por. 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2005 r., III CZP 68/05, 
LEX nr 175457). Z jednej strony, przedstawione w opisanym trybie zagadnienie 
prawne nie może mieć charakteru teoretycznego, oderwanego od okoliczności 
rozpoznawanej sprawy tak, by odpowiedź na nie była zbędna dla rozstrzygnięcia 
sporu, gdyż rozważanie problemów natury teoretycznej jest domeną nauki prawa 
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2008 r., III CZP 42/08, 
LEX nr 420375 i z dnia 22 maja 2009 r., III CZP 23/09, LEX nr 508838). Musi zatem 
istnieć związek przyczynowy pomiędzy zadanym przez sąd drugiej instancji 
pytaniem prawnym a podjęciem decyzji w sprawie, w której powstały poważne 
wątpliwości (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 27 sierpnia 1996 r., III 
CZP 91/96, OSNC 1997 nr 1, poz. 9; z dnia 13 kwietnia 2000 r., III CZP 39/99, LEX 
nr 51656; z dnia 9 czerwca 2005 r., III CZP 31/05, LEX nr 180857 i uchwała z dnia 
23 września 2004 r., III CZP 48/04, OSNC 2005 nr 9, poz. 153). Z drugiej jednak 
strony, instytucja zagadnień prawnych służy rozstrzyganiu wątpliwości o 
charakterze jurydycznym, a nie wspieraniu sądu orzekającego w dokonywaniu 
ustaleń. Nie wszystkie też wątpliwości prawne usprawiedliwiają podejmowanie 
uchwały na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., lecz tylko takie, które kształtują podstawę 
prawną 
rozstrzygnięcia, 
a 
zagadnienie 
prawne 
przedstawione 
Sądowi 
Najwyższemu nie może sprowadzać się do pytania o sam sposób rozwiązania 
konkretnego sporu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 22 lutego 
2007 r., II CZP 163/06, LEX nr 260397; z dnia 10 maja 2007 r., II UZP 1/10, OSNP 
2008 nr 3-4, poz. 49; z dnia 9 kwietnia 2008 r., II PZP 5/08, OSNP 2009 nr 15-16, 
poz. 203 i z dnia 5 listopada 2009 r., II PZP 11/09, LEX nr 551886). 

 
 
12
Przedstawione przez Sąd Apelacyjny zagadnienie prawne nie odpowiada 
powyższym wymaganiom. Sąd ten nie ma wątpliwości, że w świetle aktualnych 
poglądów judykatury skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego orzekającego o 
niezgodności z Konstytucja RP przepisu bądź przepisów ustawowych winien 
nastąpić ex tunc, co w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy winno 
prowadzić do wniosku, że organ rentowy ma obowiązek wypłaty emerytury za cały 
okres, w którym wypłata tego świadczenia była wstrzymana (to znaczy za okres od 
dnia 1 października 2011 r.). Wątpliwości Sądu drugiej instancji sprowadzają się 
zaś wyłącznie do tego, czy owa wypłata powinna obejmować również odsetki 
ustalone stosownie do art. 85 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. 
Kategoryczny sposób sformułowania przez Sąd Apelacyjny zagadnienia prawnego 
wskazuje przy tym, że z jednej strony zamiarem Sądu pytającego jest nie tyle chęć 
otrzymania uniwersalnej odpowiedzi na zawarte w tym zagadnieniu pytanie, co w 
istocie uzyskanie rozstrzygnięcia konkretnego sporu zawisłego przed tym Sądem, z 
drugiej zaś odpowiedź na to pytanie nie budzi poważnych, a więc kwalifikowanych 
wątpliwości, które wymagałyby zaangażowania Sądu Najwyższego, lecz co 
najwyżej takie, które Sąd pytający obowiązany jest rozwiązać we własnym 
zakresie. Wypada zauważyć, iż Sąd Apelacyjny wprost pyta jedynie o to, czy organ 
rentowy „obowiązany jest również do wypłaty odsetek – stosownie do art. 85 ust. 1 
ustawy (…) o systemie ubezpieczeń społecznych (…). Wymaga natomiast 
podkreślenia, że wymieniony przepis z jednej strony stanowi jedyną w prawie 
ubezpieczeń społecznych podstawę prawną żądania przez ubezpieczonych od 
organu rentowego odsetek za zwłokę w ustaleniu i wypłacie świadczeń z 
ubezpieczeń społecznych, natomiast z drugiej strony (jak każdy inny przepis prawa 
materialnego) znajduje zastosowanie w konkretnej sprawie wówczas, gdy ustalone 
w niej okoliczności faktyczne pozwalają na dokonanie subsumcji, to jest na 
przyporządkowanie tych ustaleń hipotezie rozważanego przepisu. Jeśli zatem owe 
ustalenia faktyczne pozwalają na przyjęcie tezy, że organ rentowy – w terminach 
przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania 
świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do 
wypłaty na mocy odrębnych przepisów albo umów międzynarodowych – nie ustalił 
prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, to niewątpliwie jest 

 
 
13
zobowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek 
ustawowych przewidzianych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to jednak 
przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest 
następstwem okoliczności, za które organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności. 
W 
przedstawionych 
okolicznościach 
Sąd 
Najwyższy, 
rozstrzygając 
przedstawione mu zagadnienie prawne sformułowane w sposób zaprezentowany 
przez Sąd Apelacyjny, mógłby więc co najwyżej udzielić odpowiedzi twierdzącej, z 
której wynikałoby jednak tylko tyle, że organ rentowy, również wtedy, gdy wypłaca 
emerytury „zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 
2012 r. sygn.. akt K 2/12 ….”,  jest obowiązany do wypłaty odsetek – stosownie do 
art. 85 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – jeśli w okolicznościach 
faktycznych 
konkretnej 
sprawy 
zostaną 
spełnione 
wszystkie 
przesłanki 
uzasadniające zastosowanie tego przepisu. 
Niezależnie od powyższych argumentów przeciwko podjęciu przez Sąd 
Najwyższy uchwały rozstrzygającej przedstawione mu zagadnienie prawne 
przemawia i to, że Sejm RP na posiedzeniu w dniu 13 grudnia 2013 r. uchwalił 
ustawę „o ustalaniu i wypłacie emerytur, do których prawo uległo zawieszeniu w 
okresie od dnia 1 października 2011 r. do dnia 21 listopada 2012 r.”, która uchwałą 
Senatu RP z dnia 10 stycznia 2014 r. (a więc podjętą w dniu rozprawy, na której 
miało być rozstrzygnięte rozpatrywane obecnie zagadnienie prawne) przyjął tę 
ustawę bez poprawek. Oznacza to, że wymieniona ustawa, po jej podpisaniu przez 
Prezydenta RP i po upływie 14 dni od jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw (art. 11 
ustawy), ma wejść w życie. Ustawa ta stanowi bez wątpienia reakcję Parlamentu 
RP na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., K 2/12 i co 
wynika z jej art. 1 jest „klasycznym” przykładem regulacji o charakterze 
epizodycznym, określającym zasady ustalenia i wypłaty emerytury, do której prawo 
zostało zawieszone na podstawie art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o 
zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 
257, poz. 1726, z 2011 r. Nr 291, poz. 1707 oraz z 2012 r. poz. 1285) w związku z 
art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu 
Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1440, 1717 i 1734), w okresie od 
dnia 1 października 2011 r. do dnia 21 listopada 2012 r. Oprócz potwierdzonej już 

 
 
14
w uzasadnieniu postanowienia Sądu pytającego zasady wypłaty (wyrównania) na 
rzecz uprawnionych świadczeniobiorców całej „zwieszonej emerytury” zawiera ona 
jednak również szczególne regulacje dotyczące wypłaty odsetek od tego 
świadczenia. W art. 4 ust. 2 stanowi bowiem, iż kwota zawieszonej emerytury, 
obliczona w sposób określony w ust. 1 (czyli jako suma emerytur w wysokości, w 
jakiej przysługiwałaby w okresie, o którym mowa w art. 1, to znaczy w okresie od 
dnia 1 października 2011 r. do dnia 21 listopada 2012 r., z uwzględnieniem ich 
waloryzacji), przysługuje wraz z odsetkami ustalonymi w wysokości odsetek 
ustawowych, określonej przepisami prawa cywilnego, a w ust. 3 tego przepisu, że 
odsetki, o których mowa w ust. 2, przysługują do dnia wejścia w życie niniejszej 
ustawy. Regulację tę wspiera dodatkowo art. 8 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym 
emeryci, w przypadku których wypłata zwieszonej emerytury została ustalona na 
podstawie prawomocnego wyroku sądu, w którym sąd nie orzekł o odsetkach albo 
roszczenie o odsetki zostało oddalone, mogą złożyć wniosek o wypłatę odsetek od 
zasądzonej kwoty: 1) do dnia wypłaty – w przypadku gdy wyplata zawieszonej 
emerytury nastąpiła przed dniem wejścia ustawy; 2) do dnia wejścia ustawy w życie 
– w przypadku gdy wypłata zawieszonej emerytury nastąpiła po dniu wejścia 
ustawy w życie, a także ust. 2, w myśl którego do wniosku, o którym mowa w ust. 1, 
stosuje się przepisy art. 7 ust. 3 i 4, co oznacza, że wniosek o odsetki składa się w 
organie rentowym, a organ ten wydaje decyzję w terminie 60 dni od dnia 
wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji. Stosownie do 
art. 10 pkt 2 ustawy w sprawach nieuregulowanych w niej stosuje się odpowiednio, 
między innymi, art. 85 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz 
przepisy wydane na podstawie art. 85 ust. 2 tej ustawy. 
Choć opisana ustawa w chwili orzekania przez Sąd Najwyższy nie stanowi 
jeszcze obowiązującego elementu porządku prawnego, a więc co do zasady nie 
powinna mieć wpływu na rozstrzygnięcie przedstawionego Sądowi Najwyższemu 
zagadnienia prawnego, które oparto wszak na obowiązujących w chwili jego 
formułowania uregulowaniach prawnych, to jednak Sąd Najwyższy jest zdania, że 
nie może abstrahować od zawartych w tej ustawie uregulowań, zwłaszcza ze 
względu na ich szczególny i odmienny od obowiązujących w obecnym stanie 
prawnym, a równocześnie epizodyczny charakter. Co więcej, podjęcie w takiej 

 
 
15
sytuacji uchwały, mimo iż odnosiłaby się ona do obecnego stanu prawnego i 
zawierałaby wykładnię przepisów w tym stanie prawnym obowiązujących, mogłoby 
(po wejściu w życie ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r.) wprowadzać w błąd 
(oczywiście nie Sąd pytający, ale inne sądy borykające się z podobnymi 
problemami), jeśli zważyć, że rozważane w niniejszej sprawie zagadnienie prawne, 
analogicznie jak ustawa z dnia 13 grudnia 2013 r., również odnosi się do 
konsekwencji prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 
2012 r., K 2/12 w kwestii stosowania art. 85 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń 
społecznych. 
Biorąc pod uwagę przedstawioną wyżej argumentację, Sąd Najwyższy 
zauważa więc, że de lege lata zastosowanie w sprawie, w której przedmiotem 
sporu jest między innymi prawo do odsetek za zwłokę w wypłacie emerytury, do 
której prawo zostało zawieszone na podstawie art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 
2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw w 
związku z art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z 
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, art. 85 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń 
społecznych może rodzić wątpliwości nie tyle co do możliwości stosowania tego 
przepisu, gdyż obowiązek jego uwzględnienia w przypadku oceny zasadności 
roszczenia o zapłatę odsetek za zwłokę w ustaleniu lub wypłacie świadczenia przez 
organ rentowy z przyczyn wcześniej podniesionych jest oczywisty, lecz w zakresie 
dotyczącym sposobu określenia daty, od której przewidziane w tym przepisie 
odsetki mogą zostać przyznane. 
Rozważania w tej kwestii należy rozpocząć od przypomnienia, że wyrok 
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., K 2/12, orzekający, że 
art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych 
oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dodanym 
przez art. 6 pkt 2 ustawy z 16 grudnia 2010 r., w zakresie, w jakim znajduje 
zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r., 
bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony 
zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą z art. 2 
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, został opublikowany w dniu 22 listopada 

 
 
16
2012 r. w Dzienniku Ustaw z 2012 r., poz. 1285. Zgodnie z art. 190 ust. 3 
Konstytucji RP oznacza to, iż z tym właśnie dniem, skoro Trybunał nie postanowił 
inaczej, wymieniony wyrok wszedł w życie, a co za tym idzie wymienione w nim 
przepisy utraciły moc obowiązującą w zakresie określonym w tym wyroku. Słuszne 
jest zatem stanowisko Sądu pytającego, zgodnie z którym z chwilą opublikowania 
wyroku z dnia 13 listopada 2012 r. owe przepisy utraciły zdolność do wymuszania 
określonego zachowania, zarówno przez ich adresatów, jak również przez organy 
stosujące prawo. 
Sąd Najwyższy w obecnym składzie w pełni podziela równocześnie 
utrwalony w orzecznictwie pogląd o retroaktywnym skutku orzeczeń Trybunału 
Konstytucyjnego derogujących konkretne przepisy jako niezgodne z Konstytucją 
RP, który należy rozumieć w ten sposób, że uznany przez Trybunał Konstytucyjny 
za niezgodny z Konstytucją przepis prawa nie może być stosowany przez sądy i 
inne organy w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia 
Trybunału (por. postanowienie z dnia 7 grudnia 2000 r., III ZP 27/00, OSNAPiUS 
2001 nr 10, poz. 331 oraz wyroki: z dnia 5 września 2001 r., II UKN 542/00, OSNP 
2003 nr 2, poz. 36, z dnia 12 czerwca 2002 r., II UKN 419/01, OSNAPiUS 2002 nr 
23, poz. 58, z dnia 27 września 2002 r., II UKN 581/01, OSNP 2003 nr 23, poz. 
581, z dnia 18 grudnia 2002 r., I PKN 668/01, OSNP 2004 nr 3, poz. 47, z dnia 24 
stycznia 2006 r., I PK 116/05, OSNP 2006 nr 23-24, poz. 353, czy też powołany w 
uzasadnieniu postanowienia Sądu Apelacyjnego wyrok z dnia 20 maja 2009 r., 
I CSK 379/08, OSNC 2009 nr 12, poz. 172). Pogląd ten w okolicznościach 
faktycznych niniejszej sprawy pozwala zaś uznać za w pełni uprawnione 
stanowisko, że w przypadku ponownej oceny uprawnień ubezpieczonego do 
emerytury w okresie, w którym uprawnienia te były zawieszone a wypłata 
świadczenia wstrzymana, ocena ta powinna być dokonywana w taki sposób, jakby 
przepisy powodujące wstrzymanie wypłaty nie obowiązywały. 
Nie ulega jednakże wątpliwości, że w wymienionym okresie uprawnienia 
ubezpieczonego były ukształtowane prawomocną decyzją z dnia 3 października 
2011 r., mocą której zawieszono jego prawo do emerytury oraz wstrzymano 
wypłatę tego świadczenia. Wypada też podkreślić, iż mimo wydania przez Trybunał 
Konstytucyjny wyroku z dnia 13 listopada 2012 r. decyzja ta nie utraciła mocy 

 
 
17
obowiązującej. Bez skutecznego jej wzruszenia (uchylenia) wznowienie wypłaty 
emerytury przez organ rentowy, nawet w sytuacji utraty mocy obowiązującej 
przepisów, na których została ona oparta, nie było więc możliwe. 
Naturalną 
konsekwencją 
orzeczenia 
Trybunału 
Konstytucyjnego 
o 
niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu 
normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie 
sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych 
sprawach, wynikającą z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, jest to, że owe orzeczenie 
stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego 
rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla 
danego postępowania. Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń 
Społecznych, na podstawie której została wydana decyzja organu rentowego 
zawieszająca prawo ubezpieczonego do emerytury i wstrzymująca wypłatę tego 
świadczenia od dnia 1 listopada 2011 r., nie zawiera przy tym odpowiedniej 
regulacji określającej wprost zasady i tryb postępowania w omawianym przypadku. 
Co prawda, można by rozważać zastosowanie w takiej sytuacji art. 114 ust. 1 tej 
ustawy, zgodnie z którym prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu 
ustaleniu 
na 
wniosek 
osoby 
zainteresowanej 
lub 
z 
urzędu, 
jeżeli 
po 
uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono 
okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do 
świadczeń lub na ich wysokość, jednakże, w ocenie Sądu Najwyższego w obecnym 
składzie, nie jest to uprawnione. Przede wszystkim bowiem art. 190 ust. 4 
Konstytucji wyraźnie odsyła w przypadku w nim określonym do przepisów 
określających zasady i tryb wznowienia postępowania. Tymczasem instytucja 
przewidziana w art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu 
Ubezpieczeń Społecznych nie jest wznowieniem postępowania sensu stricto, lecz 
co najwyżej „swoistym wznowieniem postępowania” (por. uchwała składu siedmiu 
sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2003 r., III UZP 5/03, OSNP 2003 nr 
18, por. 442 i orzecznictwo tam powołane), ma szerszy charakter niż wznowienie 
postępowania i nieco odmienne od niego przesłanki. Z istoty swej służy też innym 
celom, pozwalając przy wykorzystaniu mniej rygorystycznych podstaw niż 
określone w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego podstawy 

 
 
18
wznowienia takiego postępowania ponownie ustalić prawo do świadczeń 
emerytalno-rentowych lub ich wysokość. Nie jest też ograniczona jakimkolwiek 
terminem. Co jednak szczególnie istotne, orzeczenie, o którym mowa w art. 190 
ust. 4 Konstytucji, stanowi samodzielną i szczególną podstawę wznowienia 
postępowania 
wymienioną 
expressis 
verbis 
w 
przepisach 
regulujących 
postępowanie zarówno sądowe (art. 4011 k.p.c. i art. 540 § 2 k.p.k.), jak i 
administracyjne (art. 145a k.p.a.). Stosownie do art. 124 ustawy o emeryturach i 
rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniu w sprawach o 
świadczenia określone w niej stosuje się zaś przepisy Kodeksu postępowania 
administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Za przepis, na podstawie 
którego może dojść do wzruszenia decyzji organu rentowego wydanej w oparciu o 
akt normatywny uznany orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego za niezgodny z 
Konstytucją, należy zatem uznać art. 145a k.p.a., w myśl którego można żądać 
wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł 
o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub 
ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja (§ 1), a w sytuacji określonej 
w § 1 skargę o wznowienie postepowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od 
dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Po złożeniu takiej 
skargi do organu rentowego dochodzi do wznowienia postępowania, uchylenia 
decyzji dotkniętej opisaną wadą i zastąpienia jej decyzją uwzględniającą stan 
prawny, który pomija derogowaną orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego 
regulację. W okolicznościach faktycznych sprawy, w której zostało przedstawione 
Sądowi 
Najwyższemu 
rozpatrywane 
zagadnienie 
prawne, 
zastosowanie 
omawianego art. 145a k.p.a. polega zatem na złożeniu przez ubezpieczonego do 
organu rentowego skargi (wniosku) o wznowienie postępowania zakończonego 
decyzją z dnia 3 października 2011 r. Po jego rozpoznaniu organ rentowy winien 
natomiast wznowić postępowania, uchylić wskazaną decyzję i wydać nową 
wznawiającą wypłatę wstrzymanej emerytury z równoczesnym przyznaniem 
stosowanego wyrównania za cały okres, w którym wypłata świadczenia była 
wstrzymana, jeśli zważyć, że wstrzymanie wypłaty nastąpiło wskutek zastosowania 
niekonstytucyjnego przepisu, który był wszak niekonstytucyjny od chwili jego 
uchwalenia, a więc także w chwili stosowania przez organ rentowy. 

 
 
19
Wydanie takiej decyzji determinuje z kolei rozważania dotyczące 
ewentualnego obowiązku wypłaty przez organ rentowy odsetek za zwłokę. Co już 
wcześniej zostało natomiast podniesione, zgodnie z treścią stanowiącego jedyną w 
prawie ubezpieczeń społecznych podstawę prawną żądania przez ubezpieczonych 
od organu rentowego odsetek za zwłokę w ustaleniu i wypłacie świadczeń z 
ubezpieczeń społecznych art. 85 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń 
społecznych, jeżeli organ rentowy – w terminach przewidzianych w przepisach 
określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z 
ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych 
przepisów albo umów międzynarodowych – nie ustalił prawa do świadczenia lub nie 
wypłacił tego świadczenia, jest zobowiązany do wypłaty odsetek od tego 
świadczenia w wysokości odsetek ustawowych przewidzianych przepisami prawa 
cywilnego. Nie dotyczy to jednak przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub 
wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które organ rentowy nie 
ponosi odpowiedzialności. 
Dodać wypada, że dla oceny ewentualnego przysługiwania odsetek na 
podstawie powołanego przepisu konieczne równoczesne zastosowanie dalszych 
regulacji prawnych, do których przepisu ten odsyła. W odniesieniu do stanu 
faktycznego sprawy, w której zostało przedstawione rozpatrywane zagadnienie 
prawne, są to w szczególności art. 118 ust. 1, 2, 4 i 5 ustawy o emeryturach i 
rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepisy te stanowią, że organ 
rentowy wydaje decyzję w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego 
wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności 
niezbędnej do wydania tej decyzji (ust. 1), a jeżeli w wyniku decyzji zostało ustalone 
prawo do świadczenia oraz jego wysokość, organ rentowy dokonuje wypłaty 
świadczenia w terminie określonym w ust. 1 (ust. 2). Przepisy te stosuje się zaś 
odpowiednio przy dokonywaniu wypłaty wynikającej z decyzji ponownie ustalającej 
prawo do świadczenia lub jego wysokość (ust. 4), przy czym wypłata świadczenia 
wynikająca z takiej decyzji następuje w najbliższym terminie płatności świadczenia 
albo w następnym terminie płatności, jeżeli okres między datą wyjaśnienia ostatniej 
okoliczności niezbędnej do wydania decyzji a najbliższym terminem płatności jest 
krótszy niż 30 dni (ust. 5). Nie ulega wątpliwości, że powołane przepisy, jako że 

 
 
20
regulują one ogólne zasady postępowania, znajdą zastosowanie także w 
odniesieniu do decyzji 
w przedmiocie 
wznowienia 
wypłaty świadczenia, 
wydawanych na podstawie art. 135 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu 
Ubezpieczeń Społecznych. Przy ich uwzględnieniu należy zatem dojść do wniosku, 
że o obowiązku wypłaty przez organ rentowy odsetek na podstawie art. 85 ust. 1 o 
systemie ubezpieczeń społecznych można mówić tylko wówczas, gdy organ 
rentowy nie wyda decyzji i nie wypłaci wstrzymanego świadczenia wraz ze 
stosownym wyrównaniem po upływie terminów określonych w tych przepisach 
liczonych od złożenia przez ubezpieczonego skargi (wniosku) o wznowienie 
postępowania zakończonego decyzją wstrzymującą wypłatę owego świadczenia 
opartą na podstawie prawnej uznanej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego za 
niekonstytucyjną. Okoliczność, iż zgodnie z powołanym wyżej art. 145a k.p.a. 
wznowienie postępowania następuje wyłącznie na wniosek ubezpieczonego 
powoduje zaś, że za nieuprawnione należy uznać stanowisko, zgodnie z którym 
termin na podjęcie przez organ rentowy takiej decyzji należałoby liczyć od dnia 
ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Taki sposób ustalenia terminu byłby 
bowiem uzasadniony tylko wówczas, gdyby organ rentowy miał obowiązek wszcząć 
postępowanie wznowieniowe z urzędu, a to byłoby możliwe jedynie na podstawie 
art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń 
Społecznych. Z przyczyn wcześniej podniesionych Sąd Najwyższy jest jednak 
zdania, że właściwą podstawę prawną wznowienia postępowania w przypadku 
wydania przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia o niezgodności z Konstytucją, 
umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego 
zostało 
wydane 
prawomocne 
orzeczenie 
sądowe, 
ostateczna 
decyzja 
administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi art. 145a k.p.a. 
Na koniec, odnosząc się do tej części rozważań Sądu Apelacyjnego, w której 
analizuje on możliwość odpowiedzialności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych –  
również w zakresie odsetek – za cały okres, w którym wypłata świadczenia była 
wstrzymana, Sąd Najwyższy zauważa z kolei, iż przyjęcie takiego założenia byłoby 
uzasadnione tylko wówczas, gdyby uznać, że decyzja organu rentowego 
zawieszająca prawo do emerytury i wstrzymująca wypłatę tego świadczenia 
stanowiła następstwo błędu tego organu w rozumieniu art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy o 

 
 
21
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który w judykaturze 
jest wprawdzie rozumiany szeroko (por. powołany przez Sąd pytający wyrok  Sądu 
Najwyższego z dnia 17 marca 2011 r., I UK 332/10, LEX nr 811827 i orzecznictwo 
w nim przytoczone), jednakże nie obejmuje sytuacji, w której organ rentowy (w 
chwili wydania decyzji) działa na podstawie nie budzących wątpliwości 
interpretacyjnych przepisów ustawy, które bez wątpienia korzystają z domniemania 
konstytucyjności aż do chwili uznania ich przez Trybunał Konstytucyjny za 
niezgodne z Konstytucją. Decyzja wydana w takich warunkach nie może też być 
uznana za bezprawną, gdyż podstawa prawna do jej wydania odpadła dopiero po 
ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Należy zatem uznać, że decyzja 
taka stanowi przypadek, w którym opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu 
świadczenia jest następstwem okoliczności, za które organ rentowy nie ponosi 
odpowiedzialności.  
W tym zakresie Sąd Najwyższy zastrzega jednak, iż jego pogląd ma 
wyłącznie teoretyczny charakter, albowiem kwestia ewentualnej odpowiedzialności 
odsetkowej organu rentowego za cały okres, w którym wypłata emerytury była 
wstrzymana, ze względu na wynikający z art. 384 k.p.c. zakaz reformationis in 
peius, w ogóle nie może być rozważana w okolicznościach faktycznych niniejszej 
sprawy. 
Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na treści art. 390 
§ 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.