III UZP 1/10

Sygn. akt III UZP 1/10 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 8 kwietnia 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący) 
SSN Halina Kiryło (sprawozdawca) 
SSN Jerzy Kwaśniewski 
 
Protokolant Anna Gryżniewska 
w sprawie z wniosku M. Ś., E. Ś. i P. Ś. 
przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego 
o prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy w 
gospodarstwie rolnym, 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 
Publicznych w dniu 8 kwietnia 2010 r., 
zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Okręgowego Sądu 
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. 
z dnia 28 stycznia 2010 r.,  
 
 
„ Czy definicja śmiertelnego wypadku przy pracy zawarta w art. 3 ust. 
4 ustawy z dnia 30.10.2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu 
wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. z dnia 22.09.2009 r. 
Dz.U. Nr 167 poz. 1322 ) znajduje zastosowanie poprzez treść art. 52 
ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym 
rolników (t.j. z 2008 r. Nr  50 poz. 291) do definicji wypadku przy 
pracy rolniczej zawartej w art. 11 ust. 1 ostatnio cytowanej ustawy, 
czy też regulacja zawarta w tym przepisie ma charakter wyczerpujący 
i autonomiczny wobec treści art. 3 ust. 4 powołanej na wstępie 
ustawy wypadkowej". 
 

 
 
2 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
UZASADNIENIE 
 
 
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 
k.p.c. zagadnienie prawne powstało w następującym stanie sprawy.  
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego  decyzją z dnia 7 
stycznia 2009 r. odmówił wnioskodawczyni M. Ś. prawa do jednorazowego 
odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolniczej, jakiemu uległ jej mąż T. Ś. w 
dniu 27 września 2006 r., albowiem Lekarz Rzeczoznawca KRUS orzeczeniem z 
dnia 21 listopada 2008 r., a następnie Komisja Lekarska KRUS orzeczeniem z dnia 
29 grudnia 2008 r. ustalili 0% uszczerbku na zdrowiu ubezpieczonego w 
następstwie tegoż zdarzenia.   
Uwzględniając odwołanie od powyższej decyzji Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i 
Ubezpieczeń Społecznych w S. wyrokiem z dnia 18 listopada 2009 r. zmienił 
zaskarżoną decyzję i zasądził od Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego 
Placówki Terenowej w S. na rzecz M. Ś. kwotę 47.000 złotych a na rzecz E. Ś. i P. 
Ś. kwoty po 9.400 złotych tytułem jednorazowego odszkodowania za śmiertelny 
wypadek przy pracy rolniczej, jakiemu uległ T. Ś. w dniu 27 września 2006 r. 
Sąd pierwszej instancji ustalił, że T. Ś., podlegający  z mocy ustawy 
ubezpieczeniu społecznemu rolników, uległ w dniu 27 września 2006 r. wypadkowi 
przy pracy rolniczej, doznają stłuczenia żeber, a w dniu 26 czerwca 2008 r. złożył w 
Placówce Terenowej KRUS w W. wniosek o przyznanie mu jednorazowego 
odszkodowania z tytułu tego zdarzenia. W dniu 26 września 2008 r. ubezpieczony 
zmarł. Dalsze postępowanie w sprawie toczyło się z udziałem żony zmarłego M. Ś. 
oraz jego dzieci E. i P. Ś. Komisja Lekarska KRUS stwierdziła, iż uszczerbek na 
zdrowiu poszkodowanego w następstwie przedmiotowego wypadku wyniósł 0%, a 
jego śmierć była konsekwencją nieoperacyjnego nowotworu trzustki. Na podstawie 
opinii biegłego lekarza internisty diabetologa Sąd Rejonowy przyjął, że występujące 
u T. Ś. zapalenie trzustki było wynikiem urazu tego organu, zaś nowotwór trzustki 

 
 
3 
był spowodowany 
operacyjnym leczeniem torbieli. Zgromadzony 
materiał 
dowodowy upoważnia do postawienia tezy, iż istnieje związek przyczynowy 
pomiędzy wspomnianym wypadkiem przy pracy rolniczej a długotrwałą choroba i 
śmiercią ubezpieczonego. Swoje rozstrzygniecie Sąd pierwszej instancji oparł na 
przepisach art. 9 i art. 13 ust. 6 i ust. 8 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r . o 
ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 
291) oraz § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 maja 
2007 r. w sprawie określenia wysokości jednorazowego odszkodowania z tytułu 
wypadków przy pracy rolniczej lub choroby zawodowej oraz zasiłku chorobowego 
(Dz.U. Nr 98, poz. 652 ze zm.).  
           Rozpoznając apelację organu rentowego od powyższego wyroku Sąd 
Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. uznał, że w sprawie 
występuje budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne, które przedstawił w 
swoim postanowieniu  wydanym na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.   
 
Sąd drugiej instancji zauważył, iż w art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 
1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 59, 
poz. 291) zawarto definicję wypadku przy pracy rolniczej, lecz regulacja ta nie 
wyodrębnia pojęcia  wypadku śmiertelnego, jak czyni to art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 
30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy 
i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322). Nasuwa 
się zatem pytanie, czy ten ostatni przepis należy stosować posiłkowo - z mocy 
odesłania zamieszczonego w art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu 
społecznym rolników – do spraw z zakresu wymienionego w tytule ustawy 
ubezpieczenia, czy też zawarte w art. 10 ust. 1 pkt 3 i art. 13 ust. 13 tegoż aktu 
określenie „ubezpieczonego, który zmarł wskutek wypadku przy pracy rolniczej” 
trzeba traktować jako autonomiczne i w konsekwencji przyjąć, że ustawodawca nie 
zakreślając ram czasowych od daty zaistnienia wypadku przy pracy rolniczej do 
daty zgony ubezpieczonego, uznał, iż okoliczność ta nie ma znaczenia dla 
skutecznego ubiegania się o prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu 
śmiertelnego wypadku przy pracy rolniczej.  
 
Zdaniem Sądu Okręgowego należy opowiedzieć się za tym drugim 
rozwiązaniem. Z treści art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym 

 
 
4 
rolników wynika, że w sprawach nieuregulowanych w tym akcie stosuje się 
odpowiednio przepisy dotyczące pracowników do przyznania świadczeń z 
ubezpieczenia i do ich wypłaty. Unormowanie to nie może stanowić podstawy do 
posiłkowego stosowania w sprawach z zakresu ubezpieczenia społecznego 
rolników definicji śmiertelnego wypadku zawartej w art. 3 ust. 4 ustawy o 
ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. 
Regulacja art. 52 ust. 1 pkt 2 nie jest w tej materii wystarczającym odesłaniem do 
przepisu tego ostatniego aktu prawnego.    
 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Zagadnienie prawne, stanowiące przedmiot pytania sądu drugiej instancji, 
postawionego Sądowi Najwyższemu w trybie art. 390 § 1 k.p.c., chociaż musi być 
sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy 
wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 
kwietnia 1996 r., II UR 5/96, OSNP 1997 nr 3, poz. 39 i  postanowienie z dnia 7 
czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571) i powinno być zredagowane w 
sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie 
uniwersalnej 
odpowiedzi, 
niesprowadzającej 
się 
do 
samej 
subsumcji 
i 
rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 
października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240, z dnia 22 października 2002 r., 
III CZP 64/02 LEX nr 77033 i z dnia 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 
478179), to jednocześnie powinno ono pozostawać w związku z rozpoznawaną 
sprawą tak, by udzielenie odpowiedzi na postawione pytanie umożliwiło sądowi 
odwoławczemu podjęcie decyzji jurysdykcyjnej co do istoty sprawy ( postanowienia 
Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 1998 r., III CZP 35/98, LEX nr 519292, z dnia 
30 maja 2003 r., III CZP 30/03, LEX nr 109444, z dnia 25 czerwca 2008 r., III CZP 
49/08, LEX nr 437197, z dnia  17 kwietnia 2009 r., III CZP 10/09, LEX nr 496383, z 
dnia 9 lipca 2009 r., III CZP 38/09, LEX nr 518116, z dnia 12 sierpnia 2009 r., II 
PZP 8/09, LEX nr 529760 i z dnia 22 października 2009 r., III CZP 75/09, LEX nr 
532090) i wreszcie musi dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście poważne 
wątpliwości, gdyż użycie przez ustawodawcę przymiotnika kwalifikującego oznacza, 

 
 
5 
że w razie powstania wątpliwości pierwszego stopnia, tj. zwykłych, sąd drugiej 
instancji obowiązany jest rozwiązać je we własnym zakresie (postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 12 października 2005 r., III CZP 68/05, LEX nr 175457). 
 
W rozpoznawanej sprawie sformułowane przez Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i 
Ubezpieczeń Społecznych w S. zagadnienie prawne nie spełnia powyższych 
kryteriów. 
           Przedmiotem  niniejszego sporu jest prawo żony i dzieci rolnika zmarłego w 
wyniku wypadku przy pracy rolniczej do jednorazowego odszkodowania. 
Regulujący tę kwestię art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o 
ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 
ze zm.) stanowi, że jednorazowe odszkodowanie przysługuje członkom rodziny 
ubezpieczonego, który zmarł wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej 
choroby zawodowej. Dla rozstrzygnięcia sporu wystarczającą jest zwykła wykładnia 
i zastosowanie tegoż unormowania. Cytowany przepis nie wiąże wszak prawa do 
spornego świadczenia z wypadkiem śmiertelnym. Powołana ustawa, definiując w 
art. 11 pojęcie wypadku przy pracy rolniczej, nie rozróżnia kwalifikowanej postaci 
owego wypadku, jaką jest wypadek śmiertelny. Akt ten nie  tylko nie wyjaśnia istoty 
tego pojęcia, ale  w ogóle nie posługuje się nim i z pojęciem tym nie łączy żadnych 
skutków prawnych na gruncie ubezpieczenia społecznego rolników i to w 
odniesieniu do obydwu stron stosunku ubezpieczenia( tak w zakresie zobowiązań 
składkowych ubezpieczonych jak i obowiązku wypłaty przez Kasę Rolniczego 
Ubezpieczenia Społecznego należnych świadczeń). Nieco odmienna sytuacje 
występuje na płaszczyźnie unormowań ustawy z dnia 30 października 2002 r. o 
ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych 
(jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 ze zm.). W art. 3 ust. 4 ustawy 
zamieszczono definicję wypadku śmiertelnego. Jednakże pojęcie to ma znaczenie 
wyłącznie dla klasyfikacji wypadków przy pracy dla celów statystycznych, 
niezbędnych w związku ze zróżnicowaniem składki na ubezpieczenie wypadkowe. 
Zgodnie bowiem z art. 30 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków 
przy pracy i chorób zawodowych stopę procentową składki na ubezpieczenie 
wypadkowe ustala się dla danej grupy działalności w zależności od określonej dla 
niej kategorii ryzyka. Kategorię ryzyka dla grupy działalności ustala się zaś w 

 
 
6 
zależności od ryzyka określonego wskaźnikami częstości m. in. poszkodowanych w 
wypadkach śmiertelnych i ciężkich. Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników 
nie różnicuje składki na ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe z zastosowaniem 
tych wskaźników.  
 
Wypada podkreślić, że pojęcie wypadku śmiertelnego nie odgrywa żadnej 
roli w ocenie prawa do świadczeń przysługujących z mocy przepisów ustawy o 
ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. 
Art. 13 ust. 1 tego aktu stanowi bowiem, iż jednorazowe odszkodowanie 
przysługuje członkom rodziny ubezpieczonego, który zmarł wskutek wypadku przy 
pracy i chorób zawodowych. Redakcja przepisu jest zatem podobna do tej, jaką 
posłużono się przy konstruowaniu art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu 
społecznym rolników. W obydwu przypadkach prawo do świadczenia wiąże się nie 
z wypadkiem śmiertelnym, lecz z śmiercią ubezpieczonego wskutek wypadku przy 
pracy (wypadku przy pracy rolniczej). Upływ czasu pomiędzy datą zdarzenia 
wypadkowego i datą zgonu poszkodowanego, istotny w definicji wypadku 
śmiertelnego w rozumieniu art. 3 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu 
wypadków przy pracy i chorób zawodowych, nie przesądza więc o zasadności 
roszczeń odszkodowawczych członków rodziny zmarłego ubezpieczonego na 
płaszczyźnie obydwu cytowanych aktów. Istnienie związku przyczynowego 
pomiędzy zdarzeniem wypadkowym a zgonem ubezpieczonego jest zaś 
okolicznością stanu faktycznego, ustalaną przez lekarza orzecznika i komisję 
lekarską Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bądź lekarza rzeczoznawcę i komisję 
lekarską Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, a w razie odwołania od 
decyzji organu rentowego – przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych.   
 
Z 
przedstawionych 
przyczyn 
Sąd 
Najwyższy 
postanowił 
odmówić 
rozstrzygnięcia zagadnienia przedstawionego niezgodnie z wymaganiami art. 390 § 
1 k.p.c.