III UZ 4/10

Sygn. akt III UZ 4/10 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 21 września 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Halina Kiryło (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Andrzej Wróbel 
SSN Romualda Spyt 
 
w sprawie z odwołania A. J. 
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych  
o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 września 2010 r., 
zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego […] 
z dnia 17 marca 2010 r.,  
 
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę w tym 
zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu - 
Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, pozostawiając temu 
sądowi 
rozstrzygnięcie 
o 
kosztach 
postępowania 
zażaleniowego.  
 
 
 
UZASADNIENIE 
 
            Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 
dnia 17 marca 2010 r. oddalił wniosek ubezpieczonego A. J. o przywrócenie 
terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku i odrzucił wniosek o 
sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. 

 
 
2 
             Sąd drugiej instancji ustalił, że pismem z 13 stycznia 2010 r. ubezpieczony 
wniósł o przywrócenie terminu do żądania uzasadnienia wyroku tegoż Sądu z dnia 
8 grudnia 2009 r. oraz wniósł o sporządzenie i doręczenie tego wyroku wraz z 
uzasadnieniem. Opóźnienie w dokonaniu powyższej czynności procesowej 
tłumaczył tym, iż nie uczestniczył w rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku, 
gdyż musiał opiekować się żoną.  W konsekwencji tego nie otrzymał pouczenia o 
obowiązku żądania uzasadnienia orzeczenia. Sądził więc, że wyrok zostanie mu 
doręczony na adres domowy.   
            W ocenie Sądu Apelacyjnego brak jest podstaw do przywrócenia w trybie 
art. 168 § 1 k.p.c. uchybionego terminu do żądania uzasadnienia wyroku.  
Oczekiwanie na doręczenie z urzędu orzeczenia sądowego nie oznacza bowiem 
braku winy w niedochowaniu terminu do dokonania tej czynności procesowej. O 
tym, że ubezpieczony potrafi dotrzymać terminów procesowych świadczy zaś 
sposób sporządzenia i wniesienia apelacji od wyroku pierwszoinstancyjnego.  
          Skutkiem nieprzywrócenia uchybionego terminu jest odrzucenie wniosku o 
sporządzenie uzasadnienia wyroku z mocy art. 328 § 1 zdanie 2 k.p.c. 
        Powyższe  postanowienie w zakresie rozstrzygnięcia o odrzuceniu wniosku o 
sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku  zostało zaskarżone zażaleniem 
ubezpieczonego. Żalący się wniósł o  rozpoznanie także  orzeczenia w przedmiocie 
oddalenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu do żądania uzasadnienia 
wyroku, uchylenie postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania, w tym 
nieuiszczonych  kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.  
          W uzasadnieniu zażalenia wskazano, iż w sprawie występuje szereg 
okoliczności przemawiających za przywróceniem ubezpieczonemu  terminu do 
złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 8 
grudnia 2009 r. Żalący się znajduje się bowiem w bardzo trudnej sytuacji życiowej, 
gdyż sprawuje opiekę nad sparaliżowaną żoną. Sam też boryka się z kłopotami 
zdrowotnymi będącymi konsekwencją przebytego udaru mózgu, takimi jak zaniki 
pamięci czy afazja. Fakty te mają odzwierciedlenie w dokumentacji ZUS 
zamieszczonej w aktach sprawy. Stan psychiczny ubezpieczonego, dodatkowo 
pogarszany trudnościami materialnymi, uniemożliwiał żalącemu się prawidłowe 
kojarzenie faktów. Ubezpieczony nie posiada wiedzy prawniczej, stąd nie potrafi 

 
 
3 
prawidłowo formułować wniosków i odpowiednio je uzasadniać. Swoje problemy 
życiowe zasygnalizował jednak w toku postępowania sądowego. Ponadto we 
wcześniejszych etapach procesu nie korzystał on z pomocy profesjonalnego 
pełnomocnika, co mogłoby zapobiec przekroczeniu terminu do dokonania 
czynności procesowej. Nie jest natomiast argumentem za oddaleniem wniosku o 
przywrócenie terminu fakt wcześniejszego, prawidłowego zaskarżenia przez 
ubezpieczonego wyroku Sądu pierwszej instancji. Należyta staranność i 
sumienność strony w uprzednich fazach postępowania nie powinna obecnie 
przemawiać na jej niekorzyść. Zdaniem żalącego się uchybienie przez niego 
terminowi  do żądania uzasadnienia wyroku  było niezawinione, a skutkiem  
niesłusznego nieprzywrócenia tegoż terminu stało się odrzucenie wniosku o 
sporządzenie uzasadnienia i jego doręczenie.   
 
         Sąd Najwyższy zważy, co następuje: 
 
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.  
 
Analizę prawidłowości zaskarżonego orzeczenia rozpocząć wypada od 
przypomnienia, iż postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające wniosek strony     
o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem w celu wniesienia skargi kasacyjnej 
jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 3941 § 
2 k.p.c. Jeżeli zapadło ono w sprawie, w której przysługuje skarga kasacyjna, może 
być przedmiotem zażalenia do Sądu Najwyższego (por. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 17 lipca 2003 r., II UZ 36/03, OSNP 2004r. nr 10, poz.178 oraz 
z dnia 4 kwietnia 2003 r., I PZ 10/03, OSNP – wkł.z 2003 r. nr 17, poz.6). Cechy 
zaskarżalności środkiem odwoławczym nie ma natomiast postanowienie oddalające 
wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie 
odpisu wyroku z uzasadnieniem. Postanowienie takie nie kończy postępowania w 
sprawie. Sytuuje się ono w kategorii postanowień, o których mowa w art. 380 k.p.c. 
Sąd Najwyższy może więc na podstawie tego przepisu, poprzez odesłanie zawarte 
w art. 3941 § 3 k.p.c.  w związku z art. 39821 k.p.c., na wniosek strony, rozpatrując 
zażalenie na postanowienie odrzucające wniosek o doręczenie odpisu wyroku z 
uzasadnieniem, rozpoznać także, mające wpływ na jego wydanie, postanowienie 

 
 
4 
oddalające wniosek   o przywróceniu terminu do złożenia wniosku o takie 
doręczenie (por. uzasadnienia uchwał składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 
z dnia 31 maja 2000 r., III ZP 1/00, OSNC 2001 nr 1, poz.1 i z dnia 6 października 
2000 r., III CZP 31/00, OSNC 2001 nr 2, poz. 22 oraz uzasadnienia postanowień 
Sądu Najwyższego z dnia  11 sierpnia 1999 r., I CKN 367/99, OSNC 2000 nr 3, 
poz.48, z dnia 15 grudnia 2005 r., I UZ 32/05, niepublikowanego i z dnia 19 lipca 
2007 r., I UZ 15/07, niepublikowanego). 
 
Oceniając zasadność wniosku ubezpieczonego A. J. o przywrócenie terminu 
do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku drugoinstancyjnego, warto zauważyć, 
że w świetle art. 168 § 1 i 2 k.p.c. żądanie tej treści może zostać uwzględnione 
tylko wtedy, gdy uchybienie terminu do dokonania czynności procesowej pociąga 
za sobą ujemne dla strony skutki, a opóźnienie nastąpiło bez winy wnioskodawcy. 
 
Co do pierwszej z wymienionych przesłanek przywrócenia uchybionego 
terminu trzeba stwierdzić, iż przekroczenie przez ubezpieczonego terminu do 
złożenia wniosku o sporządzenie i  doręczenie uzasadnienia wyroku ma dla niego 
negatywne konsekwencje procesowe. W myśl art. 3985 § 1 k.p.c. skargę kasacyjną 
wnosi się bowiem do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie,  w 
dwumiesięcznym terminie od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie 
skarżącej. Powyższe oznacza, że strona, która w określonym w art. 387 § 3 k.p.c. 
tygodniowym terminie od ogłoszenia sentencji wyroku nie złożyła wniosku o 
doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem, nie może skutecznie wnieść skargi 
kasacyjnej. W takiej sytuacji termin do złożenia skargi kasacyjnej w ogóle nie 
rozpoczyna biegu, wobec czego niemożliwe jest wniesienie tego środka 
zaskarżenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 1996 r., I 
PKN 45/96, OSNP 1997 nr 14, poz. 254, z dnia 30 stycznia 1998 r., III CKN 106/97, 
Prokuratura i Prawo 1998 nr 6, poz.30, z dnia 8 grudnia 1999 r., II CKN 162/97, 
Prokuratura i Prawo 2000 nr 6, poz.30 i z dnia 25 stycznia 2007r. I UZ 43/06, 
niepublikowane). 
 
 
 
 
 
Pozostaje rozważyć, czy w rozpoznawanej sprawie spełnione zostało drugie       
z ustawowych kryteriów przywrócenia uchybionego terminu do dokonania 

 
 
5 
czynności procesowej, a mianowicie brak winy ubezpieczonego w zaistnieniu 
opóźnienia    w wystąpieniu z wnioskiem  o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie 
wyroku z uzasadnieniem. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że 
uwzględnienie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić tylko w 
sytuacji, gdy zachowaniu się strony nie można przypisać znamion winy w 
jakiejkolwiek jej postaci, również winy polegającej na zwykłym niedbalstwie. Przy 
ocenie braku winy w niedochowaniu terminu procesowego bierze się zaś pod 
uwagę miernik należytej staranności, jakiej można wymagać od człowieka 
przejawiającego dbałość o swe własne, życiowo ważne sprawy. Analizy tej 
dokonuje się przy tym w kontekście całokształtu okoliczności konkretnej sprawy 
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., II CKN 8/98, 
LEX nr 50679, z dnia 27 października 1998 r., II PKN 385/98, OSNP 1999 nr 23, 
poz. 753, z dnia 12 marca 1999 r., I PKN 76/99, OSNP 2001 nr 11, poz. 431, z dnia 
14 kwietnia 1999 r., II UKN 555/98, OSNP 2000 nr 14, poz.561, z dnia 22 lipca 
1999 r., I PKN 273/98, OSNP 2000 nr 20, poz.757, z dnia 29 października 1999 r., I 
CKN 556/98, LEX nr 50702, z dnia 10 stycznia 2007 r., I CZ 108/06, LEX nr 
258547, z dnia 26 kwietnia 2007 r., III CZ 22/07, LEX nr 319631 i z dnia 30 maja 
2007 r., II CSK 167/07, LEX nr 346193). Trudności (przeszkody) uniemożliwiające 
stronie zachowanie terminu do dokonania czynności procesowej nie muszą mieć 
też charakteru zdarzeń nadzwyczajnych (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 
dnia 2 sierpnia 2006r., I UZ 13/06, OSNP 2007 nr 15-16, poz.238). 
 
W judykaturze wyrażony jest pogląd, iż brak winy występuje między innymi    
w razie choroby strony lub jej pełnomocnika, która uniemożliwia podjęcie działania 
nie tylko osobiście, ale i skorzystania z pomocy innych osób. Innymi słowy, choroba 
strony (pełnomocnika), która nie wyklucza podjęcia działania choćby przy pomocy 
osób trzecich, nie uzasadnia przywrócenia terminu do dokonania czynności 
procesowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2005 r.,      
III CZ 79/05, niepublikowane i z dnia 11 stycznia 2007 r., II CZ 116/06, LEX  nr 
258551). Dla prawidłowego zrozumienia tej linii orzecznictwa niezbędne jest jednak 
podkreślenie różnicy pomiędzy stanem zdrowia fizycznego i psychicznego strony 
mającej dokonać danej czynności procesowej. W przypadku, gdy w grę wchodzi 
złożenie środka zaskarżenia, trzeba pamiętać, iż to strona (a nie pełnomocnik czy 

 
 
6 
osoba trzecia) decyduje o jego wniesieniu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 
dnia 15 listopada 2001 r., III CZ 99/01, LEX nr 52765). Zatem o ile w sytuacji, gdy 
strona nie doznaje żadnych zakłóceń w sferze psychicznej i podejmuje decyzję             
o skorzystaniu z konkretnego środka zaskarżenia, a obłożna choroba utrudnia jej 
dokonanie wymaganych w tym zakresie czynności, należy rozważać, czy możliwe 
było skorzystanie przez nią z pomocy osoby trzeciej w roli swego rodzaju posłańca. 
Jeśli jednak schorzenie ma charakter psychiczny i uniemożliwia stronie prawidłową 
ocenę sytuacji oraz zadecydowanie o złożeniu środka zaskarżenia, nikt inny nie 
może wyręczyć jej w tym zakresie. Brak winy w niedokonaniu w terminie czynności 
procesowej przyjmuje się także wtedy, gdy strona z powodu choroby błędnie 
zrozumiała pouczenie o sposobie i terminie dokonania tejże czynności, a tym 
bardziej gdy wskutek nieobecności na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku 
nie otrzymała tego rodzaju pouczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 
dnia 5 stycznia 2006 r., I UZ 38/05, OSNP 2007 nr 1-2, poz.32). Na zaistnienie 
takich zaś okoliczności wskazują zamieszczone w aktach sprawy dowody 
medyczne, chociaż niepowołane wprost we wniosku o przywrócenie uchybionego 
terminu.        
          Trzeba jednak pamiętać, że występując o przywrócenie terminu do 
dokonania czynności procesowej strona zobowiązana jest  do uprawdopodobnienia 
okoliczności uzasadniających tego rodzaju żądanie. Uprawdopodobnienie oznacza 
zaś przytoczenie twierdzeń i wskazanie okoliczności, z których wynika przekonanie 
o 
prawdziwości 
tych 
twierdzeń. 
Ustawowy 
warunek 
uprawdopodobnienia 
okoliczności usprawiedliwiających niedokonanie czynności procesowej w terminie 
powoduje zatem złagodzenie rygorów dowodowych w tym zakresie (por. 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2006 r., V CZ 29/06, LEX nr 
200921). 
 
          Zły stan zdrowia ubezpieczonego nie jest przy tym jedyną okolicznością 
mogącą rzutować na niedochowanie przezeń terminu do dokonania przedmiotowej 
czynności procesowej.  
 
Prawdą jest, że A. J. prawidłowo i bez opóźnienia  wniósł apelację od 
wyroku Sądu pierwszej instancji. Nie jest to jednak argument przemawiający za 
przyjęciem winy strony w uchybieniu terminowi  do podjęcia czynności związanych 

 
 
7 
z zaskarżeniem orzeczenia Sądu Apelacyjnego. Godzi się zauważyć, że 
ubezpieczony był obecny na rozprawie pierwszoinstancyjnej i otrzymał pouczenie o 
terminie i sposobie wniesienia apelacji. Tryb zaskarżania wyroków zapadłych na 
różnych etapach postępowania sądowego nie jest zaś taki sam. Stąd wiedza na ten 
temat uzyskana we wcześniejszej fazie procesu nie wystarcza dla prawidłowego 
wniesienia środka zaskarżenia od wyroku wydanego przez sąd wyższej instancji.  
Tymczasem ubezpieczony nie uczestnicząc w rozprawie apelacyjnej, nie został 
pouczony o sposobie i terminie wniesienia skargi kasacyjnej. Oczywiście fakt ten 
nie przesądza o zasadności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, ale 
należy analizować go w powiązaniu z pozostałymi okolicznościami sprawy. 
Ubezpieczony już  bowiem wcześniej sygnalizował  trudności w samodzielnym 
prowadzeniu 
postępowania 
sądowego 
domagając 
się 
ustanowienia 
dlań 
pełnomocnika z urzędu.  Na brak stosownej wiedzy procesowej, w tym w kwestii 
zaskarżenia wyroku Sądu drugiej instancji, nałożyły się zaś kłopoty zdrowotne 
samego ubezpieczonego oraz konieczność sprawowania opieki nad obłożnie chorą 
żona. Oceniając w kontekście unormowania art. 168 § 1 k.p.c. wniosek o 
przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej należy zatem brać pod 
uwagę  łącznie wszystkie okoliczności sprawy, gdyż tworzą one zespół 
uwarunkowań, w jakich doszło do przekroczenia terminu i przesądzają o istnieniu 
lub braku winy strony w zaistniałym opóźnieniu. Prawdą jest, że ocena braku winy 
w niedochowaniu terminu do dokonania czynności procesowej pozostawiona 
została uznaniu sądu. Orzekając w przedmiocie przywrócenia uchybionego terminu 
sąd powinien jednak rozważyć wszystkie aspekty danego przypadku tak, aby nie 
uwzględniać tego rodzaju wniosku zbyt pochopnie, ale też nie zamykać stronie 
drogi do obrony swoich praw. Nierozważne oddalenie wniosku o przywrócenie 
uchybionego terminu ma wszakże dla strony poważne, negatywne konsekwencje  
w postaci niemożności złożenia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku. 
 
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na mocy art. 3941 § 2 k.p.c. i 
art. 39815 § 1 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji 
postanowienia. O kosztach postępowania zażaleniowego rozstrzygnięto stosownie 
do art. 108 § 2 w związku z art. 398²¹ i art. 394¹ § 3 k.p.c.  
 

 
 
8