III UZ 30/11

Sygn. akt III UZ 30/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 9 stycznia 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący) 
SSN Halina Kiryło 
SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca) 
 
w sprawie z wniosku M. S. i S. P. 
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o ustalenie wysokości podstawy 
wymiaru składek, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 stycznia 2012 r., 
zażalenia wnioskodawczyni M. S. na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 6 lipca 2011 r.,  
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
UZASADNIENIE 
 
Postanowieniem z dnia 6 lipca 2011 r. Sąd Apelacyjny oddalił, zgłoszony 
przez ubezpieczoną M. S., wniosek o przywrócenie jej terminu do wniesienia 
wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z dnia 28 października 
2010 r. oraz odrzucił wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia owego 
wyroku. 
W motywach wymienionego postanowienia Sąd drugiej instancji podniósł 
między innymi, iż wyrok tego sądu został ogłoszony w dniu 28 października 2011 r., 
a zatem tygodniowy termin na złożenie wniosku o sporządzenie i doręczenie 
uzasadnienia owego orzeczenia minął w dniu 4 listopada 2011 r. (wskazane daty 

 
 
2 
stanowiły zapewne efekt oczywistej omyłki, albowiem w rzeczywistości wyrok Sądu 
Apelacyjnego został ogłoszony w dniu 28 października 2010 r., zaś tygodniowy 
termin do zgłoszenia przez strony wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego 
wyroku w jego doręczenie upłynął w dniu 4 listopada 2010 r.). Tymczasem 
ubezpieczona złożyła taki wniosek w dniu 10 stycznia 2011 r. Złożenie wniosku po 
terminie skutkuje natomiast uznaniem czynności za bezskuteczną i tym samym nie 
może wywołać zamierzonych w tym piśmie skutków procesowych. Bezskuteczność 
czynności procesowej jest przy tym automatyczna oraz następuje z mocy prawa i 
choć strona może wnieść o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej 
czynności, to jednak winna uprawdopodobnić, iż do uchybienia doszło bez jej winy, 
a także, że uchybienie terminu pociąga za sobą ujemne dla niej skutki procesowe. 
Wskazując na powyższe, Sąd Apelacyjny uznał, że ubezpieczona spełniła 
tylko jedną przesłankę, tj. powstanie po jej stronie ujemnych skutków procesowych, 
albowiem w rozpoznawanej sprawie dopuszczalna była skarga kasacyjna, a 
warunkiem skutecznego wniesienia tego środka było doręczenie odpisu wyroku 
sądu 
drugiej 
instancji 
wraz 
z 
jego 
uzasadnieniem. 
Ubezpieczona 
nie 
uprawdopodobniła natomiast braku zawinienia, albowiem jak podała atak 
padaczkowy miała tydzień przed terminem rozprawy apelacyjnej. Nie była zatem 
ani w dniu rozprawy, ani choćby dzień przed nią „wyłączona” z normalnego trybu 
życia. Po upływie tygodnia od ataku epileptycznego mogła stawić się na rozprawie 
apelacyjnej i dowiedzieć się na niej o sposobie wniesienia skargi kasacyjnej, a więc 
również o konieczności wystąpienia w terminie tygodniowym z wnioskiem o 
sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Ewentualne złe samopoczucie nie 
stanowiło przy tym niezawinionej przyczyny uchybionej czynności. Nic też nie stało 
na przeszkodzie temu, aby skorzystać z telefonu i powiadomić o trudnościach 
w przybyciu do sądu, a nawet poprosić o odroczenie terminu rozprawy z powodu 
złego stanu zdrowia. Ubezpieczona mogła też po posiedzeniu skontaktować się z 
sekretariatem wydziału i uzyskać informacje o przebiegu rozprawy, treści wydanego 
wyroku i możliwości jego zaskarżenia – czego początkowo również nie zrobiła. Nie 
były także podnoszone przez nią jakiekolwiek trudności komunikacyjne. Wręcz 
przeciwnie, ubezpieczona w ósmym dniu po rozprawie skontaktowała się z 
sekretariatem sądu. W okresie tym nie było jednak żadnych przeszkód 

 
 
3 
utrudniających czy uniemożliwiających kontakt telefoniczny. Sąd drugiej instancji 
stwierdził ponadto, że miał na względzie i to, iż ubezpieczona już wcześniej 
deklarowała stany utraty przytomności, a zatem atak epileptyczny tydzień przed 
rozprawą nie mógł być dla niej zaskoczeniem powodującym tak silne zaburzenia 
procesu myślowego, aby stanowiło ono trudną do przezwyciężenia, niezawinioną, 
przeszkodę. Poza tym ubezpieczona posiadała świadomość prawną w niezbędnym 
stopniu, skoro potrafiła w terminie wnieść wniosek o sporządzenie uzasadnienia 
wyroku sądu pierwszej instancji, a także w terminie zaskarżyć ten wyrok. Nie 
uprawdopodobniła także, iżby wskutek wrodzonej wady zwyrodnieniowej kończyn 
dolnych miała trudności w poruszaniu się. W ocenie Sądu Apelacyjnego podane 
przez ubezpieczoną okoliczności świadczyły o miernym zainteresowaniu sprawą 
sądową, a zarazem o braku należytej staranności w zadbaniu o swoje ważne 
życiowo sprawy. Dlatego też brak było podstaw do przywrócenia jej terminu do 
złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. 
Zażalenie od powyższego postanowienia wniosła ubezpieczona M. S., 
zaskarżając to postanowienie w całości „w przedmiocie odrzucenia wniosku o 
sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 28 
października 2010 r.” i zarzucając mu obrazę przepisów prawa procesowego: 
1) art. 167 k.p.c. przez przyjęcie, iż wniosek o doręczenie i sporządzenie 
uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 28 października 2010 r., 
złożony wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia, jest 
bezskuteczny, w sytuacji gdy strona uprawdopodobniła okoliczności 
uzasadniające wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia, 
2) art. 168 § 1 k.p.c. przez uznanie, iż niezłożenie wniosku o doręczenie i 
sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 28 
października 2010 r. przez ubezpieczoną w terminie nastąpiło z jej winy, gdy 
natomiast całokształt okoliczności sprawy jasno wskazuje, że zaniechanie to 
było przez nią niezawinione, 
3) art. 169 § 2 k.p.c. oraz art. 243 k.p.c. przez przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, 
iż przedmiotem rzeczonego postępowania jest udowodnienie okoliczności 
uzasadniających wniosek o przywrócenie terminu, gdy w rzeczywistości 
ustawa wymaga jedynie ich uprawdopodobnienia. 

 
 
4 
Wskazując na powyższe podstawy zaskarżenia, ubezpieczona wniosła o 
uchylenie zaskarżonego postanowienia, a nadto na podstawie art. 380 k.p.c. o 
rozpoznanie również niezaskarżalnego postanowienia z dnia 6 lipca 2011 r. 
oddalającego wniosek ubezpieczonej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku 
o doręczenie i sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 
28 października 2010 r. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
 
Zażalenie ubezpieczonej nie zasłużyło na uwzględnienie.  
Zgodnie z treścią prawidłowo powołanego przez Sąd Apelacyjny art. 328 § 1 
k.p.c. uzasadnienie wyroku sporządza się na żądanie strony, zgłoszone w terminie 
tygodniowym od dnia ogłoszenia sentencji wyroku. Żądanie spóźnione Sąd odrzuci 
natomiast na posiedzeniu niejawnym. 
Wypada dodać, iż jedynie w wypadku, o którym mowa w art. 327 § 2 k.p.c., 
dotyczącym strony działającej bez adwokata lub radcy prawnego, która na skutek 
pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, Sąd z urzędu w 
ciągu tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku doręcza odpis jego sentencji z 
pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia. Tylko dla takiej 
strony wymieniony termin biegnie zatem od dnia doręczenia sentencji wyroku. 
W sprawie niniejszej nie mógł budzić jakichkolwiek wątpliwości fakt, iż 
ubezpieczona nie dochowała wymienionego wyżej terminu, albowiem swój wniosek 
(żądanie) o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 
28 października 2010 r., wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego 
wniesienia, złożyła w dniu 10 stycznia 2011 r., podczas gdy termin do zgłoszenia 
wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenie upłynął jej w dniu 
4 listopada 2010 r.  
Prawdą jest przy tym, iż art. 168 § 1 k.p.c. (również prawidłowo wskazany 
przez sąd drugiej instancji) daje stronie, która nie dokonała w terminie czynności 
procesowej, możliwość wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie uchybionego 
terminu. Warunkiem uwzględnienia takiego wniosku jest jednak, aby opóźnienie 

 
 
5 
w dokonaniu czynności procesowej nastąpiło bez winy osoby 
żądającej 
przywrócenia terminu. 
Brak winy, jak słusznie podkreślił to Sąd Apelacyjny, powinien być zaś 
oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, ale przy 
równoczesnym wzięciu pod uwagę obiektywnego miernika staranności, jakiej 
można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. 
Zarówno w judykaturze, jak i w doktrynie przyjmuje się, iż przesłanką 
wyłączającą ową winę na pewno będzie choroba strony, uniemożliwiająca jej nie 
tylko osobiste podjęcie działań, ale i skorzystanie z pomocy innych osób, klęska 
żywiołowa, mylna informacja udzielona przez pracownika sądu, czy też 
nieprawidłowe doręczenie pisma procesowego. Muszą to więc być okoliczności o 
szczególnym charakterze. 
Zdaniem Sądu Najwyższego, w odniesieniu do ubezpieczonej nie zachodziła 
jednakże którakolwiek z wymienionych okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie, 
że uchybienie przepisanemu terminowi nastąpiło z przyczyn przez nią 
niezawinionych. 
Taką okolicznością nie mogła być w szczególności podnoszona w zażaleniu 
niepełnosprawność ubezpieczonej. O ile bowiem mogła ona z całą pewnością 
utrudniać uczestnictwo w rozprawie apelacyjnej, gdyż wiązałoby się ono z 
koniecznością odbycia przez ubezpieczoną podróży z G. do S., o tyle pozostawała 
równocześnie bez wpływu na możliwość dokonania przez nią niezbędnych 
czynności procesowych drogą korespondencyjną, po uprzednim zasięgnięciu 
stosownych informacji w tym przedmiocie telefonicznie w Sądzie Apelacyjnym. 
Podobnie bez wpływu na możliwość dokonania owych czynności procesowych 
musiał pozostawać wskazywany w zażaleniu atak epileptyczny, który wystąpił u 
ubezpieczonej na tydzień przed rozprawą apelacyjną. Wprawdzie należało 
przyznać rację ubezpieczonej co do jej twierdzeń, że epilepsja cechuje się 
napadami padaczkowymi, których chory (zwłaszcza na początku) nie jest w stanie 
przewidzieć, i które powodują (a przynajmniej mogą powodować) zaburzenia 
czynności mózgu, jednakże przebyty przez ubezpieczoną na tydzień przed 
rozprawą apelacyjną atak epileptyczny, jak ona sama przyznała w swoich 
zeznaniach złożonych przed Sądem Apelacyjnym w dniu 27 kwietnia 2011 r., „był 

 
 
6 
łagodny”, w związku z czym „nie korzystała (wówczas) z pomocy pogotowia lub 
lekarza”. Opisywany atak nie spowodował zatem takich konsekwencji dla zdrowia 
ubezpieczonej, 
które 
uniemożliwiłyby 
jej 
podjęcie 
niezbędnych 
czynności 
procesowych, czy też działań mających na celu uzyskanie stosownych informacji 
dotyczących tych czynności. Wypada również dodać, co także trafnie podkreślił 
Sąd Apelacyjny, iż ubezpieczona po rozprawie apelacyjnej (ale dopiero w ósmym 
dniu) skontaktowała się jednak telefonicznie z sekretariatem wydziału sądowego, a 
nawet wystąpiła w dniu 10 listopada 2010 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) 
z pisemnym wnioskiem o doręczenie jej „sentencji wyroku” Sądu Apelacyjnego z 
dnia 28 października 2010 r. Okoliczności te potwierdzały zatem przyjętą przez sąd 
drugiej instancji tezę, że nie istniały istotne przeszkody uniemożliwiające 
ubezpieczonej wcześniejsze podjęcie przez nią odpowiednich kroków mających na 
celu nie tylko uzyskanie informacji na temat przebiegu rozprawy z dnia 
28 października 2010 r. oraz jej rezultatu, ale także informacji o możliwości podjęcia 
ewentualnych dalszych czynności procesowych, w tym o sposobie i terminie 
zaskarżenia wydanego w tym dniu wyroku. Będąc zawiadomioną o terminie 
rozprawy apelacyjnej, ubezpieczona jako osoba bez wątpienia charakteryzująca się 
przynajmniej przeciętną przezornością musiała też zdawać sobie sprawę z tego, że 
to ona sama winna zadbać o zabezpieczenie własnego interesu procesowego w 
taki sposób, aby dochować ustawowych warunków czynności procesowych oraz 
terminów tych czynności, które charakteryzują się tym, iż nie mogą być ani 
skracane, ani też wydłużane. W przypadku, gdy nie uczestniczyła w rozprawie 
sądowej, powinna więc we własnym zakresie zasięgnąć stosownej informacji, czy 
to w sekretariacie wydziału sądowego, czy też u profesjonalisty (adwokata bądź 
radcy prawnego). 
Nie 
miał 
usprawiedliwionych 
podstaw 
także 
zarzut 
dotyczący 
nieustosunkowania się przez Sąd Apelacyjny do braku pouczenia ubezpieczonej o 
konsekwencjach niestawiennictwa na rozprawie apelacyjnej, a w szczególności o 
konieczności wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia w celu wniesienia 
skargi kasacyjnej. Co już wcześniej zostało bowiem podniesione, zgodnie z art. 327 
§ 1 i 2 k.p.c. takiego pouczenia sąd udziela bowiem jedynie działającej bez 
adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego stronie obecnej przy 

 
 
7 
ogłoszeniu wyroku oraz stronie, która na skutek pozbawienia wolności była 
nieobecna przy ogłoszeniu wyroku. Obowiązek taki nie istnieje natomiast w 
stosunku do strony, która była nieobecna przy głoszeniu wyroku z innych przyczyn. 
Wprawdzie art. 5 k.p.c. stanowi, że sąd może udzielić stronom i uczestnikom 
postępowania występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego 
niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych, jednakże tylko w razie 
uzasadnionej potrzeby. Pojęcie „uzasadnionej potrzeby" nie zostało przy tym 
zdefiniowane w Kodeksie. Dlatego też sądowi pozostawiono ocenę, czy w 
konkretnej sprawie taka potrzeba istnieje. Udzielanie pouczeń będzie więc 
uzasadnione wówczas, gdy sąd stwierdzi, że strona jest nieporadna, gdy napotyka 
na niezależne od niej trudności lub przeszkody, które mogłyby prowadzić do 
niekorzystnego dla niej wyniku sprawy (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 
14 lutego 2007 r., II CSK 436/06, LEX nr 358777, z dnia 28 października 2003 r., I 
CK 185/02, LEX nr 328989, z dnia 13 maja 1997 r., II UKN 100/97, OSNP 1998, nr 
4, poz. 133, czy też z dnia 30 kwietnia 1997 r., II UKN 79/97, OSNP 1998, nr 2, 
poz. 58). Takie stanowisko jest uzasadnione realizacją zasady równości stron w 
postępowaniu cywilnym wyrażoną w art. 5 k.p.c. Odnosząc powyższe rozważania 
do rozpoznawanej sprawy, należy wszakże stwierdzić, że żadna ze wskazanych 
okoliczności nie mogła odnosić się do ubezpieczonej. 
Zupełnie chybiony był z kolei sformułowany w zażaleniu zarzut sugerujący 
przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, iż przedmiotem postępowania zainicjowanego 
wnioskiem ubezpieczonej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o 
sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 28 października 2010 r. i jego doręczenie 
było udowodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Wbrew temu 
zarzutowi 
Sąd 
Apelacyjny 
podkreślał 
bowiem 
w 
pisemnych 
motywach 
zaskarżonego 
postanowienia 
wyłącznie 
to, 
że 
ubezpieczona 
winna 
uprawdopodobnić (a nie udowodnić) brak winy w niedochowaniu terminu do 
zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenie. 
Niezależnie od tego Sąd Najwyższy uznaje za konieczne podkreślić, iż o ile strona 
w piśmie zawierającym wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności 
procesowej powinna jedynie uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające ten 
wniosek (art. 169 § 2 k.p.c.), o tyle nie zwalania to jej z obowiązku udowodnienia 

 
 
8 
istnienia tych okoliczności w toku postępowania wszczętego na skutek złożenia 
takiego wniosku, jeżeli dojdzie do przeprowadzenia przez sąd rozpoznający 
wniosek postępowania dowodowego w tym przedmiocie. Od swobodnej oceny 
sądu 
zależy 
bowiem 
uznanie, 
czy 
ustalenia 
dokonane 
w 
drodze 
uprawdopodobnienia są na tyle wiarygodne, aby na tej podstawie można było 
uznać za uprawdopodobnione fakty, na które strona się powołuje (por. wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 26 października 2005 r., I PK 27/05, LEX nr 181796). 
Kierując się przedstawionymi wyżej argumentami, Sąd Najwyższy uznał, że 
Sąd Apelacyjny w pełni prawidłowo oddalił wniosek ubezpieczonej o przywrócenie 
terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego w 
niniejszej sprawie. Fakt ten musiał z kolei prowadzić do wniosku, że wniosek ów 
jako wniesiony po upływie przepisanego terminu, który nie został przywrócony, z 
mocy art. 328 § 1 zd. 2 k.p.c. podlegał odrzuceniu. Mając na względzie podniesione 
wyżej argumenty Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że zaskarżone 
postanowienie odpowiadało prawu, zaś wniesione od niego zażalenie było 
bezzasadne. 
Biorąc przedstawione motywy pod uwagę i opierając się na treści art. 39814 
k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.