III UZ 28/11

Sygn. akt III UZ 28/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 2 grudnia 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący) 
SSN Halina Kiryło 
SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca) 
 
w sprawie z wniosku J. M. 
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych  
o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu 
Okręgowego z dnia 26 października 2010 r., i Sądu Apelacyjnego z dnia 27 
stycznia 2011 r., po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, 
Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 grudnia 2011 r., 
zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego […] 
z dnia 29 sierpnia 2011 r.,  
 
 
oddala zażalenie.  
 
 
UZASADNIENIE 
 
Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 
dnia 29 sierpnia 2011 r., odrzucił wniesioną przez ubezpieczonego J. M. skargę o 
wznowienie 
postępowania 
zakończonego 
prawomocnym 
wyrokiem 
Sądu 
Okręgowego z dnia 26 października 2010 r., oraz prawomocnym wyrokiem Sądu 
Apelacyjnego z dnia 27 stycznia 2011 r.  
Sąd Apelacyjny stwierdził, że ubezpieczony jako podstawę żądania 
wznowienia postępowania wskazał wykrycie nowych okoliczności faktycznych i 
środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Okoliczność tę 

 
 
2 
stanowiło zaś to, iż organ rentowy zaliczył J. R. pracę na stanowisku kierownika 
sekcji zaopatrzenia w materiały ogniotrwałe i odlewnicze w okresie od dnia 1 
października 1979 r. do dnia 31 sierpnia 1999 r. w Hucie […] S.A. jako pracę 
warunkach szczególnych, podczas gdy wnioskodawcy nie uznano za taką pracę 
tego samego rodzaju pracy wykonywanej przez niego w okresie od dnia 1 
października 1979 r. do dnia 31 października 1986 r. Ubezpieczony  podał także, iż 
o wspomnianej okoliczności dowiedział się w dniu 1 marca 2011 r. 
Sąd drugiej instancji przypomniał regulacje prawne związane z instytucją 
skargi o wznowienie postępowania oraz stwierdził, że wskazana przez 
ubezpieczonego okoliczność faktyczna nie może stanowić podstawy wznowienia 
postępowania, ponieważ z powodu wykrycia nowych okoliczności lub środków 
dowodowych (art. 403 § 2 k.p.c.) można żądać wznowienia postępowania jedynie 
wówczas, gdy mogłyby mieć one wpływ na wynik sprawy, a strona nie mogła ich 
powołać 
w 
poprzednim 
postępowaniu. 
Powołana 
przez 
ubezpieczonego 
okoliczność, iż J. R. ZUS zaliczył okres pracy na stanowisku kierownika sekcji 
zaopatrzenia w materiały ogniotrwałe i odlewnicze w Hucie jako okres pracy w 
warunkach szczególnych, nie mogła mieć natomiast wpływu na wydane w sprawie 
prawomocne orzeczenie sądu, albowiem Sąd Okręgowy przeprowadził własne 
postępowanie dowodowe na okoliczność charakteru pracy ubezpieczonego na tym 
stanowisku i poczynił własne ustalenia w tym zakresie, opierając się na zeznaniach 
świadków, ich aktach osobowych, aktach osobowych ubezpieczonego oraz opinii 
biegłego z zakresu BHP. Powołanie się przez skarżącego na decyzję organu 
rentowego przyznającą innemu pracownikowi Huty […], zatrudnionemu na takim 
samym stanowisku, nie może zostać uznane za nowy dowód mogący wpłynąć na 
wydane już rozstrzygnięcie, skoro sąd ustalił stan faktyczny w tym zakresie na 
podstawie dowodów bezpośrednich, zaś decyzja organu rentowego dotycząca 
innego 
pracownika 
i 
stanu 
faktycznego 
nie 
wpływa 
na 
wiarygodność 
przeprowadzonych dowodów, w szczególności z opinii biegłego. Sąd Apelacyjny 
podkreślił także, iż wykładnia art. 430 § 2 k.p.c. prowadzi do wniosku, że chodzi w 
nim o takie okoliczności faktyczne, względnie dowody, które uzasadniają 
przytoczone we wniosku żądanie. Istotność dla sprawy nowych faktów i dowodów 
ocenia się bowiem z punktu widzenia ich wpływu na treść decyzji ostatecznej. Z 

 
 
3 
tych przyczyn skarga ubezpieczonego jako nieoparta na ustawowej podstawie 
wznowienia podlegała zatem odrzuceniu na mocy art. 410 § 1 k.p.c. 
Zażalenie 
od 
powyżej 
przedstawionego 
postanowienia 
wniósł 
reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika ubezpieczony J. M., 
zaskarżając to postanowienie i wnosząc o jego uchylenie. 
Nie wskazując podstaw zaskarżenia, skarżący podniósł równocześnie, iż nie 
zgadza się z zaskarżonym postanowieniem, gdyż jego zdaniem „obowiązkiem sądu 
jest przeprowadzenie wszelkich dowodów, a w szczególności faktów mających dla 
rozstrzygnięcia 
sprawy 
istotne 
znaczenie”. 
Fakt, 
że 
współpracownik 
ubezpieczonego wykonujący tego samego rodzaju pracę i w tym samym czasie, 
którą to pracę uznano za wykonywaną w warunkach szczególnych, stanowi zaś 
dowód, że postępowanie prowadzone przez Sąd Okręgowy było wadliwe, a 
przynajmniej nie w pełni wyjaśniające wszystkie okoliczności faktyczne w tej 
sprawie. Dlatego koniecznym wydaje się przeprowadzenie dowodu z zeznań Jana 
R. w celu ustalenia, jakiego rodzaju pracę wykonywał ubezpieczony, w jakim 
wymiarze i w jakim charakterze w porównaniu z pracą przez niego wykonywaną. 
Niewyjaśnienie tych okoliczności rodzi podejrzenie, że organy rentowe w sposób 
dowolny i wybiórczy ustalają prawa do świadczeń emerytalnych. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.  
 
Wstępnie Sąd Najwyższy uznał za konieczne przypomnieć, że zgodnie z art. 
399 § 1 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone 
prawomocnym wyrokiem, zaś na podstawie określonej w art. 4011 również w razie 
zakończenia go postanowieniem (art. 399 § 2 k.p.c.), jednakże tylko w wypadkach 
przewidzianych w dziale VI Kodeksu postępowania cywilnego. Wynika to z faktu, iż 
skarga o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem pozwalającym 
na wzruszenie prawomocnych orzeczeń sądowych, korzystających co do zasady z 
powagi rzeczy osądzonej (vide : art. 366 k.p.c.) i wiążących nie tylko strony 
postępowania i sąd, który wydał to orzeczenie, ale również inne sądy oraz inne 
organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie 
przewidzianych także inne osoby (vide : art. 365 § 1 k.p.c.). Dlatego skarga o 

 
 
4 
wznowienie postępowania musi podlegać szczególnym rygorom, zarówno w 
zakresie formy, jak i treści (zawartości). Jak bowiem stwierdził Sąd Najwyższy w 
wyroku z dnia 17 lipca 2006r., I PK 5/06 (Wokanda 2006 nr 11, poz. 33), skarga o 
wznowienie postępowania nie jest narzędziem służącym zapewnianiu jednolitości 
orzeczeń, nawet w sprawach o roszczenia oparte na jednakowych podstawach 
faktycznych i prawnych. Możliwość ponownego rozpoznania prawomocnie 
zakończonej sprawy na skutek skargi o wznowienie postępowania otwiera się tylko 
wówczas, gdy zaistnieje jedna z ustawowych podstaw wymienionych w Kodeksie 
postępowania cywilnego. 
Stosownie do art. 409 k.p.c. skarga o wznowienie postępowania powinna 
zatem czynić zadość warunkom pozwu oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego 
orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające 
zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz wniosek o uchylenie lub zmianę 
zaskarżonego orzeczenia. Sąd właściwy do rozpoznania skargi w pierwszej 
kolejności dokonuje oceny, czy wymienione wymogi formalne skargi zostały 
spełnione, a następnie na podstawie art. 410 § 1 k.p.c. odrzuca ją, jeżeli została 
wniesiona po upływie przepisanego terminu, była niedopuszczalna lub nieoparta na 
ustawowej podstawie. Warunkiem możliwości rozpatrywania zasadności skargi jest 
przy tym łączne spełnienie wszystkich warunków wskazanych w cytowanym 
przepisie. Brak nawet jednego z nich sprawia zaś, że rozpatrywanie sprawy nie jest 
możliwe. Dlatego też stwierdzenie braku choćby jednego z tych warunków 
powoduje odrzucenie skargi. 
Ustawowe podstawy wznowienia postępowania zostały wymienione w art. 
401 k.p.c., art. 4011 k.p.c. oraz art. 403 k.p.c., przy czym pierwszy z tych przepisów 
wskazuje na przypadki nieważności postępowania, drugi na niekonstytucyjność 
aktu prawnego będącego podstawą orzeczenia stwierdzoną orzeczeniem 
Trybunału Konstytucyjnego, trzeci natomiast na tzw. właściwe przyczyny 
restytucyjne, z których dwie pierwsze są związane z oparciem zaskarżonego 
wyroku na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku 
karnym, następnie uchylonym oraz na uzyskaniu owego wyroku za pomocą 
przestępstwa, a kolejne z późniejszym wykryciem prawomocnego wyroku 
dotyczącego tego samego stosunku prawnego albo takich okoliczności faktycznych 

 
 
5 
lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których 
strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. 
W zażaleniu skarżący, co już wcześniej zostało podkreślone, w ogóle nie 
wskazał podstawy zaskarżenia, jednakże odwołanie się przez niego do „dowodów 
(…) i faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie” przemawia za 
przyjęciem tezy, iż chodziło mu zapewne o podstawę wznowienia postępowania, o 
której mowa w art. 403 § 2 k.p.c. Trzeba zatem stwierdzić, że przepis ten kładzie 
nacisk na to, iż wykrycie wymienionych w nim okoliczności faktycznych lub środków 
dowodowych musi być późniejsze, co oznacza, że musi do niego dojść po 
uprawomocnieniu się wyroku, a więc w sytuacji, w której powoływanie się na 
okoliczności faktyczne lub środki dowodowe było już niemożliwe. Wykrycie należy z 
kolei rozumieć jako dowiedzenie się o istnieniu tych okoliczności lub środków 
dowodowych w zakresie umożliwiającym powoływanie się na nie. Owe okoliczności 
i środki dowodowe, aby zostać wykryte, muszą jednakże (co wymaga szczególnego 
podkreślenia) istnieć w sensie obiektywnym już w czasie trwania postępowania 
zakończonego zaskarżonym wyrokiem. Jak stwierdził bowiem Sąd Najwyższy w 
uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 21 lutego 1969 r., III PZP 63/68 (OSNC 
1969 nr 12, poz. 208) środek dowodowy, który powstał po uprawomocnieniu się 
wyroku, nie stanowi podstawy wznowienia postępowania przewidzianej w art. 403 § 
2 k.p.c. Analogiczne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 13 
października 2005 r., IV CZ 96/05 oraz z dnia 10 lutego 2006 r., I PZ 33/05 (OSNP 
2007 nr 3-4, poz. 48), przy czym w pierwszym z wymienionych orzeczeń Sąd 
Najwyższy dodał także, iż w świetle art. 403 § 2 k.p.c. możliwość powoływania 
nowych faktów i dowodów jest ograniczona jedynie do tych okoliczności i środków 
dowodowych, które istniały już w okresie trwania zakończonego postępowania. W 
postanowieniu z dnia 16 maja 2008 r., III CZ 20/08 (LEX nr 420807) Sąd Najwyższy 
wyjaśnił natomiast, iż w przepisie art. 403 § 2 k.p.c. chodzi o późniejsze wykrycie 
faktów i dowodów dla strony nie tylko nieznanych w toku poprzedniego 
postępowania, lecz których także nie mogła znać, choć istniały już w toku tego 
postępowania, ale nie były objęte materiałem sprawy. Dodać w tym miejscu 
wypada, że z końcowego zwrotu art. 403 § 2 k.p.c. wynika nadto, że „wykrycie" 
odnosi się do okoliczności i dowodów w poprzednim postępowaniu w ogóle 

 
 
6 
nieujawnionych i wtedy nieujawnialnych, bo nieznanych stronom. Strona może więc 
powołać się na nie jedynie wówczas, gdy nie mogła z nich skorzystać przed 
rozstrzygnięciem, albowiem wymieniony przepis obejmuje wyłącznie fakty 
nieujawnialne albo stronie nieznane i dla niej niedostępne. Fakty natomiast 
ujawnialne, czyli te, które strona powinna znać, tj. miała możliwość dostępu do nich, 
nie są objęte hipotezą tego przepisu (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w 
Katowicach z dnia 11 kwietnia 2008 r., I ACa 172/08, OSA 2009 nr 5, poz. 60 oraz 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2005 r., III CZP 134/04, LEX nr 
151652). Nie można również oprzeć skargi o wznowienie postępowania na 
rzekomym „wykryciu" okoliczności faktycznej i środka dowodowego znanych 
stronie, a pominiętych przez Sąd drugiej instancji na podstawie art. 381 k.p.c. (por. 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2007 r., II UZ 3/07, OSNP 2008 
nr 11-12, poz. 178). Niezależnie od poglądów zawartych w przedstawionych 
orzeczeniach, które Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym zażalenie 
ubezpieczonego 
w 
pełni 
podziela, 
należy 
dodatkowo 
zauważyć, 
że 
w 
postanowieniu z dnia 10 stycznia 1977 r., I CO 5/76 Sąd Najwyższy wyjaśnił 
wprost, iż nie stanowi podstawy wznowienia postępowania według art. 403 § 2 
k.p.c. opinia biegłego sporządzona w innej sprawie po prawomocnym zakończeniu 
procesu, którego wznowienia dotyczy skarga o wznowienie postępowania. Z kolei w 
postanowieniu z dnia 12 listopada 1998 r., II UKN 306/98 (OSNP-wkł. 1999 nr 3, 
poz. 3) Sąd Najwyższy stwierdził, że orzeczenie lekarskie, które zostało wydane po 
dacie 
uprawomocnienia 
się 
wyroku, 
nie 
stanowi 
podstawy 
wznowienia 
postępowania przewidzianej w art. 403 § 2 k.p.c. Również w postanowieniu z dnia 
20 kwietnia 2000 r., II UKN 167/00 (PPiPS 2001 nr 6, poz. 70) Sąd Najwyższy 
uznał, iż uzyskanie po prawomocnym zakończeniu sprawy nowego zaświadczenia 
lekarskiego nie jest ustawową podstawą wznowienia postępowania przewidzianą w 
art. 403 § 2 k.p.c. Analogiczne stanowisko zajmował Sąd Najwyższy także w 
najnowszym orzecznictwie, którego przykładami mogą być postanowienia: z dnia 
15 grudnia 2009 r., II PZ 24/09 (LEX nr 577836), czy też z dnia 19 marca 2010 r., II 
PZ 5/10 (LEX nr 583798). 
Odnosząc 
przedstawione 
wyżej 
rozważania 
do 
stanu 
faktycznego 
charakterystycznego dla rozpoznawanej sprawy, Sąd Najwyższy stwierdza, że 

 
 
7 
skarga ubezpieczonego nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia już 
choćby z tej przyczyny, iż powoływany się przez niego na fakt zaliczenia przez 
organ rentowy J. R. pracy wykonywanej na takim samym stanowisku, jak to które 
zajmował ubezpieczony, do okresu pracy wykonywanej w szczególnych 
warunkach, o czym dowiedział się on w marcu 2011 r., w żadnym razie nie mógł 
stanowić będącej podstawą wznowienia postępowania okoliczności faktycznej 
istniejącej w sensie obiektywnym już w czasie trwania postępowania zakończonego 
zaskarżonym wyrokiem, a jedynie ujawnionej w późniejszym czasie. Wobec tego, iż 
Jan R. był współpracownikiem ubezpieczonego, a więc osobą niewątpliwie 
ubezpieczonemu znaną, nie istniały z kolei jakiekolwiek przeszkody w tym, aby 
został on zgłoszony jako świadek w postępowaniu zakończonym zaskarżonym 
obecnie orzeczenie i złożył zeznania dotyczące rodzaju pracy wykonywanej przez 
ubezpieczonego oraz jej wymiaru. 
Kierując się wskazanymi wyżej motywami, Sąd Najwyższy stanął na 
stanowisku, że zażalenie ubezpieczonego nie było uzasadnione, albowiem jego 
skarga o wznowienie postępowania została wniesiona w okolicznościach, w których 
– jak trafne uznał sąd drugiej instancji – wskazane w tej skardze podstawy prawne 
wznowienia postępowania w rzeczywistości nie występowały. W takiej natomiast 
sytuacji zaistniały warunki do zastosowania art. 410 § 1 k.p.c. (por. postanowienie 
Sądu Najwyższego z 7 lipca 2005 r., IV CO 6/05). 
Mając to na uwadze oraz opierając się na treści art. 39814 k.p.c. w związku z 
art. 3941 § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.