III UZ 26/11

Sygn. akt III UZ 26/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 23 listopada 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący) 
SSN Halina Kiryło 
SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca) 
 
w sprawie z odwołania S. L. 
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych  
o rentę rodzinną w związku ze służbą wojskową, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 23 listopada 2011 r., 
zażalenia odwołującej się na postanowienie Sądu Apelacyjnego […] 
z dnia 11 sierpnia 2011 r.,  
 
oddala zażalenie.  
 
UZASADNIENIE 
 
Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 
dnia 11 sierpnia 2011 r. odrzucił skargę kasacyjną wniesioną przez ubezpieczoną 
S. L. od wyroku tego Sądu z dnia 13 października 2010 r. 
W pisemnych motywach swego postanowienia Sąd Apelacyjny przypomniał, 
że wymienionym wyrokiem oddalił apelację ubezpieczonej od wyroku Sądu 
Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 czerwca 2010 r.  
Od wyroku Sądu Apelacyjnego ubezpieczona, reprezentowana przez swego 
pełnomocnika, wniosła skargę kasacyjną, nie określając w niej jednak wartości 
przedmiotu 
zaskarżenia. 
Wezwany, 
zgodnie 
z 
wytycznymi 
zawartymi 
w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2011 r., III UK 11/11, do 

 
 
2 
uzupełnienia tego braku formalnego skargi kasacyjnej pełnomocnik ubezpieczonej 
wyjaśnił, że przedmiotowa sprawa nie jest sprawą o prawa majątkowe, w której 
o dopuszczalności wniesienia skargi kasacyjnej decyduje wartość przedmiotu 
zaskarżenia. Podkreślił, iż przedmiotem zaskarżenia w sprawie jest odmowa 
przyznania skarżącej prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu, którego śmierć 
nastąpiła w związku ze służbą wojskową. Na uzasadnienie swojego stanowiska 
wskazał przy tym pogląd prawny zawarty w postanowieniu Sądu Najwyższego 
z dnia 8 lipca 2004 r., II UZ 21/04 oraz przytoczył zarzuty merytoryczne względem 
zaskarżonej przez ubezpieczoną decyzji organu rentowego. 
Odwołując się do regulacji zawartej w art. 3982 § 2 k.p.c., Sąd Apelacyjny 
stwierdził, iż przede wszystkim pełnomocnik ubezpieczonej nie uzupełnił 
w zakreślonym mu terminie braku formalnego skargi kasacyjnej, w związku z czym 
podlegała ona odrzuceniu. Ponadto sąd drugiej instancji podkreślił, ze zarówno on, 
jak i uprzednio sąd pierwszej instancji, zauważyły w uzasadnieniach wydanych 
orzeczeń, iż istoty sporu w rozpoznawanej sprawie nie stanowi prawo do renty 
rodzinnej, lecz jej wysokość, która jest różna w zależności od tego, czy śmierć 
zmarłego nastąpiła w związku ze służbą wojskową, czy też bez tego związku. Taki 
sam pogląd wyraził również Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 21 czerwca 
2011 r., w którym stwierdził, że przedmiotowa sprawa jest sprawą o prawa 
majątkowe, w której o dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje wartość 
przedmiotu zaskarżenia. Organ rentowy decyzją z dnia 19 listopada 2008 r. 
przyznał bowiem ubezpieczonej rentę rodzinną po żołnierzu, którego śmierć nie 
pozostaje w związku ze służbą wojskową w wysokości 60% jej wymiaru, zaś 
ubezpieczona dochodziła prawa do renty po zmarłym żołnierzu, którego śmierć 
pozostaje w związku ze służbą wojskową w wysokości 70% wymiaru. Istotą sprawy 
nie jest więc prawo do S. L. do renty rodzinnej po zmarłym żołnierzu, ponieważ 
okoliczność czy jego śmierć miała związek ze służbą wojskową ma bezpośredni 
wpływ na wysokość renty, a nie na prawo do tego świadczenia. Dlatego też skarga 
kasacyjna ubezpieczonej podlegała odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. 
Powyższe postanowienie zaskarżyła zażaleniem ubezpieczona S. L. 
działająca 
za 
pośrednictwem 
swego 
pełnomocnika, 
który 
zarzucił 
temu 
postanowieniu naruszenie art. 3982 § 1 k.p.c.  

 
 
3 
Równocześnie autor zażalenia ponownie wyjaśnił, że jego zdaniem 
przedmiotowa 
sprawa 
nie 
jest 
sprawą 
o 
prawa 
majątkowe, 
w 
której 
o dopuszczalności wniesienia skargi kasacyjnej decyduje wartość przedmiotu 
zaskarżenia. Podkreślił, iż przedmiotem zaskarżenia w sprawie jest odmowa 
przyznania skarżącej prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu, którego śmierć 
nastąpiła w związku ze służbą wojskową. Na uzasadnienie swojego stanowiska 
powołał też pogląd prawny zawarty w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 
8 lipca 2004 r., II UZ 21/04 oraz przytoczył zarzuty merytoryczne odnoszące się do 
zaskarżonej przez ubezpieczoną decyzji organu rentowego, stwierdzając że była 
ona wynikiem błędnej wykładni art. 43 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 45 ust. 1 oraz 
art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych 
i wojskowych oraz ich rodzin. 
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący domagał się uchylenia 
zaskarżonego postanowienia. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
 
Zgodnie z treścią art. 3982 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna jest niedopuszczalna 
w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest 
niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, w sprawach gospodarczych – niższa niż 
siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy 
i ubezpieczeń społecznych - niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Jednakże 
w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje 
niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie 
i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia 
społecznego. Wypada dodać, iż każda sprawa o emeryturę lub rentę, bez względu 
na to, czy przedmiotem roszczenia jest w niej prawo do tych świadczeń, czy też ich 
wysokość, jest sprawą o prawo majątkowe, gdyż żądanie ubezpieczonego zmierza 
w istocie do realizacji prawa mającego bezpośredni wpływ na jego stosunki 
majątkowe (por. np. uzasadnienie orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 
1961 r., 2 CR 909/59, OSPiKA 1962, nr 1, poz. 8, czy też postanowienie Sądu 

 
 
4 
Najwyższego z dnia 6 listopada 2008 r., II UZ 47/08, OSNP 2010, nr 9-10, poz. 
128). 
Już w poprzednio obowiązującym stanie prawnym określający wówczas 
dopuszczalność kasacji art. 3921 § 1 k.p.c., zawierający w zdaniu drugim regulację 
tożsamą z cytowanym wyżej art. 3982 § 1 k.p.c., a w zdaniu pierwszym różniący się 
od niego tylko wartością przedmiotu zaskarżenia, był wielokrotnie przedmiotem 
wykładni Sądu Najwyższego. W postanowieniu z dnia 17 stycznia 2001 r., II UZ 
145/00 (OSNP 2002, nr 19, poz. 474) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w sprawach 
z zakresu ubezpieczeń społecznych, poza sprawami o przyznanie i wstrzymanie 
emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, 
dopuszczalność kasacji zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 3921 k.p.c. 
w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy - Kodeks 
postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, 
ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach 
sądowych i egzekucji, Dz. U. Nr 48, poz. 554). Analogiczne stanowisko Sąd 
Najwyższy zajął również w postanowieniu z dnia 23 marca 2001 r., II UKN 706/00 
(OSNP 2002, nr 24, poz. 609), wskazując tam, że na podstawie art. 3921 k.p.c. 
tylko w sprawach o przyznanie i wstrzymanie emerytury lub renty oraz objęcie 
obowiązkiem ubezpieczenia społecznego kasacja przysługuje niezależnie od 
wartości przedmiotu zaskarżenia, w pozostałych sprawach z zakresu ubezpieczeń 
społecznych kasacja nie przysługuje, jeżeli wartość ta, ustalona stosownie do art. 
22 k.p.c., jest niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Z kolei w postanowieniu z dnia 25 
maja 2001 r., II UZ 30/01 (OSNP 2003, nr 6, poz. 161) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że 
sprawa o podwyższenie (przeliczenie podstawy wymiaru) emerytury nie jest sprawą 
o przyznanie lub wstrzymanie prawa do emerytury, w której kasacja przysługuje 
niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 3921 § 1 zdanie drugie k.p.c.). 
Taki sam kierunek wykładni art. 3921 k.p.c. został zaprezentowany w kolejnych 
orzeczeniach Sądu Najwyższego (por. postanowienia : z dnia 13 marca 2001 r., 
II UZ 13/01, OSNP 2003, nr 2, poz. 47, z dnia 13 marca 2001 r., II UZ 15/01, OSNP 
2003, nr 2, poz. 49,  z dnia 28 listopada 2001 r., II UZ 80/01, OSNP 2003, nr 18, 
poz. 449, czy też z dnia 10 kwietnia 2002 r., II UZ 31/02, LEX nr 54791). Zachował 
on aktualność również w obecnym stanie prawnym, czego przykładem może być 

 
 
5 
postanowienie z dnia 13 stycznia 2006 r., I UZ 47/05 (OSNP 2006, nr 3-4, poz. 56) 
oraz postanowienie z dnia 11 kwietnia 2006 r., II UZ 1/06 (niepublikowane), 
w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że jeżeli prawo do emerytury nie jest 
kwestionowane postępowaniu sądowym, w którym chodzi o wysokość tego prawa, 
to o dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje wartość przedmiotu zaskarżenia 
określona w art. 3982 § 1 k.p.c. oraz postanowienie z dnia 6 listopada 2008 r., II UZ 
48/08 (LEX nr 686064), zgodnie z którym jeśli przedmiotem sporu nie jest prawo do 
emerytury lub renty, lecz jedynie jego wysokość, to dopuszczalność zaskarżenia 
wyroku Sądu drugiej instancji uzależniona jest od wartości przedmiotu zaskarżenia 
obliczonej w oparciu o przepis art. 22 k.p.c. i stanowi ona różnicę między 
wysokością świadczenia wypłacanego przez organ rentowy, a wysokością 
świadczenia żądanego przez ubezpieczonego w skali jednego roku (por. także 
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 listopada 2010 r., II UZ 30/10, LEX nr 
707896 oraz z dnia 17 listopada 2010 r., II UZ 31/10, LEX nr 707897). Z kolei 
w sprawach o rentę z tytułu niezdolności do pracy w orzecznictwie Sądu 
Najwyższego utrwalił się pogląd, zgodnie z którym sprawa wszczęta odwołaniem 
od decyzji rozstrzygającej o prawie do renty z tytułu niezdolności do pracy, 
kwestionującym wyłącznie stopień tej niezdolności, jest sporem o wysokość 
świadczenia, w którym o dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje wartość 
przedmiotu zaskarżenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 stycznia 
1997 r., II UKN 51/96, OSNAPiUS 1997, nr 17, poz. 329, z dnia 17 marca 2004 r., 
III UZ 1/04, niepublikowane, z dnia 7 czerwca 2005 r., II UZ 26/05, niepublikowane, 
z dnia 6 listopada 2008 r., II UZ 47/08, OSNP 2010, nr 9-10, poz. 128 oraz  dnia 
16 lipca 2009 r., II UZ 22/09, LEX nr 536857). Podzielając w pełni zaprezentowane 
poglądy judykatury, Sąd Najwyższy stwierdza zatem, że nie jest tak, iż w nawet 
przypadku, w którym dojdzie do zakwestionowania decyzji organu rentowego 
wydanej w następstwie rozpoznania wniosku o emeryturę lub rentę (o prawo do 
któregoś z tych świadczeń), skarga kasacyjna wniesiona od wyroku Sądu drugiej 
instancji będzie dopuszczalna niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia  (art. 
3982 § 1 zd. 2 k.p.c.). O dopuszczalności skargi kasacyjnej, również w takich 
sprawach, musi bowiem decydować rzeczywisty przedmiot sporu, a następnie 
przedmiot zaskarżenia, określony w odwołaniu wszczynającym postępowanie 

 
 
6 
sądowe, stosownie do treści art. 468 § 2 pkt 1 i 3 k.p.c. Jeśli więc przedmiotem tym 
będzie tylko wysokość emerytury lub renty (wysokość prawa do jednego z tych 
świadczeń) wynikająca z uwzględnienia elementów mających wpływ na ową 
wysokość, to taką sprawę należy traktować jako sprawę o prawa majątkowe 
w rozumieniu art. 3982 § 1 zd. 1 k.p.c.  
Poglądy odmienne, wyrażone w powołanym w zażaleniu postanowieniu 
Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2004 r., II UZ 21/04 (LEX nr 686063), a także 
w postanowieniu z dnia 28 listopada 2001 r., II UZ 82/01 (OSNP 2003, nr 19, poz. 
474), czy też w postanowieniu z dnia 3 listopada 2004 r., I UZ 37/04 (OSNP 2005, 
nr 15, poz. 236) nie są natomiast powszechnie akceptowane. Dodać wypada, iż 
zaprezentowane w postanowieniu z dnia 8 lipca 2004 r., II UZ 21/04 stanowisko 
Sądu Najwyższego w ogóle nie może być brane pod uwagę w rozpoznawanej 
sprawie, jeśli zważyć że wyraźnie nawiązuje ono do kwestii ubiegania się przez 
osobę ubezpieczoną wprawdzie o takie samo (z nazwy) świadczenie, ale oparte na 
innej podstawie prawnej. Stąd na przykład odwołanie się w tym postanowieniu do 
poglądu wyrażonego w postanowieniu z dnia 13 maja 2004 r., II UZ 13/04, którego 
teza brzmi: „kasacja, w której ubezpieczony domaga się – przy uwzględnieniu 
spornych okresów składkowych i nieskładkowych – przyznania prawa do emerytury 
na podstawie art. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach (…) 
w miejsce emerytury przyznanej na podstawie art. 28 tej ustawy, przysługuje bez 
względu na wartość przedmiotu zaskarżenia”, czy też stwierdzenie, że „Ujawnienie 
nowych dowodów, a więc np. odnalezienie dokumentacji potwierdzającej pracę 
w szczególnych warunkach, lub odtworzenie dokumentacji świadczącej o pracy 
ubezpieczonego w kopalni węgla, ma wpływ nie tylko na wysokość (na to ma wpływ 
w sposób pośredni), ale przede wszystkim ma wpływ na ustalenie podstawy 
przyznania mu określonej emerytury, a więc sięga do przesłanek prawa do 
świadczenia, np. w postaci emerytury górniczej”. Zdaniem Sądu Najwyższego 
wyrażonym w sprawie będącej przedmiotem postanowienia z dnia 8 lipca 2004 r., 
II UZ 21/04 „podobnego rodzaju roszczenie wysunęła powódka”. 
 
Odnosząc natomiast przedstawione rozważania do stanu faktycznego 
charakterystycznego dla rozpoznawanej sprawy, Sąd Najwyższy zauważa, iż 

 
 
7 
postępowanie w tej sprawie zostało zainicjowane odwołaniem wniesionym przez 
ubezpieczoną od decyzji organu rentowego dotyczącej w istocie nie przyznania 
prawa do renty rodzinnej po żołnierzu (prawo to ubezpieczona uzyskała bowiem na 
podstawie decyzji organu rentowego z dnia 19 listopada 2008 r.), lecz ustalenia 
wysokości tego świadczenia. Wypada dodać, iż zgodnie z art. 43 ust. 1 i 2 ustawy 
z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich 
rodzin świadczenie określone w Rozdziale 5 tej ustawy, a zatem również renta 
rodzinna, przysługują członkom rodziny: 1) żołnierza, który zmarł: a) w czasie 
odbywania czynnej służby wojskowej lub b) w ciągu 3 lat od zwolnienia ze służby 
wojskowej, jeżeli śmierć nastąpiła wskutek chorób powstałych lub urazów 
doznanych w czasie odbywania służby wojskowej; 2) inwalidy wojskowego 
uprawnionego w chwili śmierci do renty z tytułu niezdolności do pracy, a także 
członkom rodziny żołnierza, który zaginął w czasie pełnienia służby woskowej (ust. 
2). Z kolei stanowiący jedyną podstawę prawną wymienionej renty art. 45 ust. 1 
mówi wyłącznie o rencie rodzinnej, która przysługuje uprawnionym członkom 
rodziny zmarłego, nawiązując w tym zakresie do art. 44 tej ustawy określającego 
krąg osób uprawnionych do wskazanego świadczenia oraz do dodatków 
wymienionych w art. 48 i art. 50. Prawo do renty rodzinnej jest więc uzależnione od 
ustalenia, czy dana osoba należy do kręgu osób uprawnionych oraz od tego, czy 
osoba, po której renta ma być przyznana została wymieniona w art. 43 ust. 1 i 2, a 
nie od tego czy śmierć członka rodziny, po którym renta ma być przyznana, 
nastąpiła w związku ze służbą wojskową, czy też bez takiego związku. Związek 
śmierci ze służbą wojskową nabiera zaś znaczenia dopiero na etapie obliczenia 
wysokości świadczenia. Jak wynika bowiem z tabeli stanowiącej część powołanego 
przepisu, w przypadku stwierdzenia związku śmierci ze służbą wojskową renta 
rodzinna wynosi miesięcznie (gdy uprawnioną jest jedna osoba) 70% podstawy 
wymiaru, a w sytuacji gdy związek taki nie zostanie potwierdzony – 60% podstawy 
wymiaru. Skoro zatem związek śmierci ze służbą wojskową nie decyduje o prawie 
do renty rodzinnej (nie stanowi przesłanki nabycia prawa do tego świadczenia), lecz 
o jej wysokości, to wbrew odmiennemu stanowisku zaprezentowanemu przez 
skarżącą w obecnie rozpoznawanym zażaleniu, przedmiotowa sprawa nie jest 
sprawą o przyznanie renty w rozumieniu art. 3982 § 1 zd. 2 k.p.c., w której skarga 

 
 
8 
kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia, ale sprawą 
o prawo majątkowe, w której o dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje wartość 
przedmiotu zaskarżenia w rozumieniu art. 3982 § 1 zd. 1 k.p.c. Jeżeli zaś jest ona 
niższa niż 10.000 złotych, to skarga kasacyjna jako niedopuszczalna podlega 
odrzuceniu. Skarżąca, mimo wezwania jej do tego przez sąd drugiej instancji, nie 
określiła wartości przedmiotu zaskarżenia, a co za tym idzie nie usunęła braków 
skargi kasacyjnej w terminie, doprowadzając do sytuacji, o której mowa w art. 3986 
§ 2 k.p.c., i uniemożliwiając tym samym ewentualne nadanie skardze kasacyjnej 
dalszego biegu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2008 r., 
II UZ 41/07, OSNP 2009, nr 7-8, poz. 107). To powodowało, iż jej skarga kasacyjna 
słusznie została odrzucona zaskarżonym postanowieniem.  
Kierując się przedstawionymi argumentami oraz opierając się na treści art. 
39814 k.p.c., w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.