III UZ 23/11

Sąd Najwyższy2011-10-18
SAOSubezpieczenia społecznekapitał początkowyWysokanajwyższy
ubezpieczenia społecznekapitał początkowykoszty zastępstwa procesowegoradca prawnyrozporządzenieSąd NajwyższyZUS

Sąd Najwyższy rozstrzygnął kwestię właściwej stawki opłat za czynności radcy prawnego w sprawie o ustalenie kapitału początkowego, uznając ją za zbliżoną do spraw o świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

Sprawa dotyczyła zażalenia organu rentowego na postanowienie o kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Sąd Apelacyjny zasądził od ZUS na rzecz ubezpieczonej kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów. Organ rentowy zarzucił naruszenie przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości dotyczących opłat za czynności radców prawnych, twierdząc, że sprawa o kapitał początkowy nie jest sprawą o świadczenie pieniężne z ubezpieczenia społecznego. Sąd Najwyższy uznał zażalenie za zasadne, stwierdzając, że sprawa o ustalenie kapitału początkowego jest sprawą o najbardziej zbliżonym rodzaju do spraw o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego, co wpływa na wysokość opłat.

Sąd Najwyższy rozpoznał sprawę z zażalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w S. na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie dotyczące kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Sąd Apelacyjny zasądził od ZUS na rzecz ubezpieczonej Teresy L. kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Organ rentowy zaskarżył to postanowienie, zarzucając naruszenie prawa materialnego, w szczególności § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, twierdząc, że sprawa o naliczenie kapitału początkowego nie jest sprawą o świadczenie pieniężne z ubezpieczenia społecznego. Sąd Najwyższy uznał, że sprawa o ustalenie kapitału początkowego, choć nie jest bezpośrednio sprawą o świadczenie pieniężne z ubezpieczenia społecznego, jest sprawą o najbardziej zbliżonym rodzaju do takich spraw. W związku z tym, stawka minimalna opłat za czynności radcy prawnego powinna być ustalana na podstawie § 11 ust. 2 rozporządzenia, a nie § 6, który dotyczy spraw, gdzie wysokość stawek zależy od wartości przedmiotu sporu. Sąd Najwyższy zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zasądził od ZUS na rzecz ubezpieczonej kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, a od ubezpieczonej na rzecz ZUS kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Sprawa o ustalenie wysokości kapitału początkowego jest sprawą o najbardziej zbliżonym rodzaju do spraw o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego, co oznacza, że stawka minimalna opłat za czynności radcy prawnego powinna być ustalana na podstawie § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r., a nie na podstawie § 6 tego rozporządzenia.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że kapitał początkowy, choć nie jest bezpośrednim świadczeniem pieniężnym, stanowi element obliczenia przyszłej emerytury i jest ściśle związany z systemem ubezpieczeń społecznych. Dlatego sprawa o jego ustalenie jest najbardziej zbliżona do spraw o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego, co uzasadnia zastosowanie niższych stawek opłat za czynności radcy prawnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

zmiana postanowienia o kosztach

Strona wygrywająca

Teresa L. (w zakresie kosztów postępowania apelacyjnego)

Strony

NazwaTypRola
Teresa L.osoba_fizycznaubezpieczona
Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w S.instytucjaorgan rentowy

Przepisy (9)

Główne

rozp. MS z 28.09.2002 r. art. § 11 ust. 2

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu

Określa stawki minimalne opłat za czynności radcy prawnego w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego.

Pomocnicze

rozp. MS z 28.09.2002 r. art. § 5

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu

Wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w rozporządzeniu ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju.

k.p.c. art. art. 476 § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Definiuje sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych.

k.p.c. art. art. 98 § 1 i 3

Kodeks postępowania cywilnego

Reguluje zasady zwrotu kosztów procesu.

k.p.c. art. art. 99

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy kosztów zastępstwa procesowego.

k.p.c. art. art. 108 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Reguluje rozstrzyganie o kosztach w orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji.

u.e.r. FUS art. art. 173 ust. 6

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Definiuje kapitał początkowy jako wartość pieniężną zaewidencjonowaną na koncie ubezpieczonego.

u.e.r. FUS art. art. 24 i nast.

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Dotyczy emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r.

Konstytucja RP art. art. 45 ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Gwarantuje prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez sąd.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sprawa o ustalenie kapitału początkowego jest sprawą o najbardziej zbliżonym rodzaju do spraw o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego, co uzasadnia zastosowanie § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. do ustalenia opłat za czynności radcy prawnego.

Odrzucone argumenty

Sprawa o ustalenie kapitału początkowego nie jest sprawą o świadczenie pieniężne z ubezpieczenia społecznego ani sprawą o najbardziej zbliżonym rodzaju, co uzasadnia zastosowanie § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. do ustalenia opłat za czynności radcy prawnego. Wartość przedmiotu sporu w sprawie o ustalenie kapitału początkowego jest niska (poniżej 1.500 zł), co uzasadnia zastosowanie § 6 pkt 2 rozporządzenia.

Godne uwagi sformułowania

Sprawą o najbardziej zbliżonym rodzaju do sprawy o wysokość kapitału początkowego [...] jest sprawa o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego. Kapitał początkowy nie ma samoistnego bytu i jest wielkością wyłącznie ewidencyjną, której ustalenie jest niezbędne do wyliczenia wysokości emerytury.

Skład orzekający

Jerzy Kwaśniewski

przewodniczący

Halina Kiryło

sędzia

Maciej Pacuda

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie właściwej stawki opłat za czynności radcy prawnego w sprawach dotyczących kapitału początkowego oraz interpretacja przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w tym zakresie."

Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie kwestii kosztów zastępstwa procesowego w sprawach o kapitał początkowy i ich kwalifikacji prawnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii praktycznej dla prawników zajmujących się sprawami ubezpieczeniowymi – sposobu ustalania opłat za czynności radcy prawnego. Choć nie jest to sprawa o przełomowym znaczeniu prawnym, jej rozstrzygnięcie ma bezpośrednie przełożenie na koszty postępowań.

Jak wyliczyć koszty zastępstwa procesowego w sprawach o kapitał początkowy? Sąd Najwyższy wyjaśnia!

Dane finansowe

WPS: 12 076,02 PLN

zwrot kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym: 120 PLN

zwrot kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym: 120 PLN

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Postanowienie z dnia 18 października 2011 r. III UZ 23/11 Sprawą o najbardziej zbliżonym rodzaju do sprawy o wysokość kapitału początkowego (§ 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) jest sprawa o świad- czenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego (§ 11 ust. 2 tego rozporządzenia). Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Halina Kiryło, Maciej Pacuda (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 paź- dziernika 2011 r. sprawy z odwołania Teresy L. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w S. o wysokość kapitału początkowego, na skutek zażalenia organu rentowego na pkt II wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 15 czerwca 2011 r. […] 1. z m i e n i ł zaskarżone postanowienie zawarte w pkt II wyroku Sądu Ape- lacyjnego w Lublinie z dnia 15 czerwca 2011 r. w ten sposób, że zasądził od pozwa- nego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w S. na rzecz ubezpieczonej Te- resy L. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa pro- cesowego w postępowaniu apelacyjnym, 2. z a s ą d z i ł od ubezpieczonej na rzecz pozwanego kwotę 120 (sto dwa- dzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 15 czerwca 2011 r. oddalił apela- cję wniesioną przez pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w S. od wy- 2 roku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Siedlcach z dnia 30 marca 2011 r. ustalającego dla ubezpieczonej Teresy L. wysokość kapitału po- czątkowego w kwocie 180.243,69 zł oraz zasądził od pozwanego na rzecz ubezpie- czonej kwotę 2.400 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny wskazał art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. i art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz § 12 ust. 1 pkt 2 w związku z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. W zażaleniu wniesionym od postanowienia o kosztach procesu zawartego w opisanym wyżej wyroku pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w S. zaskarżył to postanowienie i zarzucił mu: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, przez jego niezastosowanie w sprawie objętej hipotezą tej normy, czyli w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych i przyjęcie, że sprawa o naliczenie kapitału początkowego nie jest sprawą o świadczenie pieniężne z ubezpieczenia społecznego, o której mowa w tym przepisie, a w konsekwencji błędne obliczenie kosztów postępowania apelacyjnego; 2) naruszenie prawa materialnego, tj. § 6 pkt 5 rozporządzenia Mini- stra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielo- nej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, poprzez jego niewłaściwe zasto- sowanie do sprawy o naliczenie kapitału początkowego i błędne przyjęcie, że nie jest to sprawa o świadczenie pieniężne z ubezpieczenia społecznego, o której mowa w § 11 ust. 2 powołanego rozporządzenia, a w konsekwencji błędne obliczenie kosztów postępowania apelacyjnego. Na wypadek nieuwzględnienia powyższych zarzutów, skarżący sformułował ponadto zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielo- nej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, poprzez jego niewłaściwe zasto- 3 sowanie w sytuacji, gdy wartość przedmiotu sprawy nie przekracza 1.500 zł, zgodnie z § 6 pkt 2 tego rozporządzenia. Wskazując na przedstawione zarzuty, pozwany wniósł o uchylenie zaskarżo- nego postanowienia zawartego w punkcie II wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 15 czerwca 2011 r. w całości i przekazanie sprawy w tym zakresie wymienio- nemu Sądowi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz ubezpieczonej kwoty 60 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Ponadto wniósł o zasą- dzenie od ubezpieczonej na rzecz organu rentowego kosztów postępowania zażale- niowego według norm przepisanych. Na uzasadnienie sformułowanych w zażaleniu zarzutów pozwany podniósł, iż jego zdaniem ustalenie kapitału początkowego mieści się w pojęciu świadczenia pie- niężnego z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego, o którym mowa w § 11 ust. 2 powołanego rozporządzenia. Kapitał początkowy nie ma bowiem sa- moistnego bytu i jest wielkością wyłącznie ewidencyjną, której ustalenie jest niezbęd- ne do wyliczenia wysokości emerytury. Jest więc swego rodzaju hipotetyczną eme- ryturą za okresy składkowe i nieskładkowe osób ubezpieczonych do dnia 31 grudnia 1998 r., gdyby od dnia 1 stycznia 1999 r. nabyły do niej uprawnienia. Dlatego nie sposób traktować sprawy o ustalenie kapitału początkowego jako dotyczącej świad- czeń na ubezpieczenie społeczne. Skarżący dodał także, iż interpretacji § 11 ust. 2 rozporządzenia nie można dokonywać w oderwaniu od treści § 5 tego rozporządze- nia. Bezsporne jest przy tym, że sprawa o ustalenie kapitału początkowego jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych w rozumieniu art. 476 § 2 k.p.c. Z tej przyczyny, gdyby uznać, iż sprawa taka nie mieści się wprost w hipotezie § 11 ust. 2, to jedynymi rodzajowo podobnymi objętymi tym samym rodzajem postępowania od- rębnego są sprawy, o których mowa w § 11 ust. 2, a to oznacza, że zastosowanie do nich miałaby stawka minimalna przewidziana w tym przepisie, w związku z § 5 rozpo- rządzenia. Na koniec pozwany stwierdził, iż gdyby nawet nie uwzględnić wcześniej wskazanych zarzutów, to i tak za przedmiot roszczenia w rozpoznawanej sprawie należałoby uznać różnicę pomiędzy hipotetyczną wysokością emerytury obliczoną przy wzięciu pod uwagę podwyższonej przez Sąd Okręgowy wartości kapitału po- czątkowego a hipotetyczną wysokością emerytury obliczonej z uwzględnieniem ka- pitału początkowego ustalonego przez organ rentowy. Różnica ta w stosunku rocz- 4 nym wynosiłaby zaś 1.416 zł. Wobec czego koszty zastępstwa procesowego usta- lone na podstawie § 6 pkt 2 rozporządzenia wynosiłyby 180 zł. Ubezpieczona Teresa L. reprezentowana przez swego pełnomocnika w odpo- wiedzi na zażalenie organu rentowego wniosła o jego oddalenie i zasądzenie kosz- tów postępowania zażaleniowego. Podkreśliła równocześnie, że w jej ocenie Sąd Apelacyjny dokonał prawidłowej kwalifikacji niniejszej sprawy w kontekście regulacji zawartych w przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Sprawa ta nie jest bowiem sprawą o świadczenie z ubezpieczenia społecz- nego, a także sprawą o najbardziej zbliżonym rodzaju do takiej sprawy. Kapitał po- czątkowy można określić jako umowną kwotę stanowiącą równowartość opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne przed 1999 r., a więc stanowi on rodzaj rozli- czenia z systemem ubezpieczeń obowiązującym przed 1999 r. Ponadto zarówno § 6, jak i § 11 zostały umieszczone w tym samym rozdziale 3 powołanego rozporządze- nia. Gdyby zatem przepisy rozporządzenia nie przewidywały możliwości stosowania § 6 do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, to w § 11 ust. 2 musiałoby znaleźć się stosowne zastrzeżenie, którego jednak nie ma. Za całkowicie chybione uznała z kolei ubezpieczona wywody skarżącego dotyczące sposobu ustalenia wartości przedmiotu sporu w sprawach o ustalenie wysokości kapitały początkowego. W tym zakresie ubezpieczona odwołała się do poglądu Sądu Najwyższego sformułowanego w postanowieniu z dnia 27 lutego 2007 r., I UZ 67/06, zgodnie z którym sprawa o wysokość kapitału początkowego jest sprawą o prawa majątkowe, w której wartość przedmiotu sporu (czy też wartość przedmiotu zaskarżenia) stanowić będzie różnica pomiędzy wysokością kapitału początkowego ustaloną w decyzji organu rentowego a wysokością kapitału początkowego ustaloną przy uwzględnieniu okresów, których włączenia do podstawy wyliczenia tego kapitału domagała się ubezpieczona. Ta zaś w niniejszej sprawie wynosiła 12.076,02 zł. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie pozwanego organu rentowego zasługuje na uwzględnienie, aczkol- wiek nie sposób zgodzić się ze wszystkimi podniesionymi w nim argumentami. Wskazanie przez Sąd Apelacyjny w pisemnych motywach wyroku z dnia 15 czerwca 5 2011 r. - zawierającego w punkcie II zaskarżone postanowienie - jako podstawy prawnej orzeczenia o kosztach zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym § 12 ust. 1 pkt 2 w związku z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) przemawia za uznaniem, iż Sąd ten przyjął, że rozpoznawana sprawa nie jest sprawą o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego, ani też sprawą o najbar- dziej zbliżonym rodzaju do tej sprawy, lecz sprawą, w której stawkę wynagrodzenia radcy prawnego ustala się od wartości przedmiotu sprawy (§ 6 rozporządzenia). Sta- nowisko to należy jednakże ocenić jako błędne. Odnosząc się do tego stanowiska, Sąd Najwyższy uznaje za konieczne stwier- dzić przede wszystkim, iż rozpoznawana sprawa, ze względu na występujący w niej przedmiot sporu, z całą pewnością jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, o której mowa w art. 476 § 2 k.p.c., albowiem została zainicjowana odwołaniem wniesionym przez ubezpieczoną od decyzji organu rentowego dotyczącej jednej z kwestii wymienionych w punktach 1 - 5 tego przepisu. Bez wątpienia jedynym przepi- sem rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów po- mocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, odnoszą- cym się wprost do tego rodzaju spraw, jest z kolei § 11 ust. 2 omawianego rozporzą- dzenia, który określa stawki minimalne opłat za czynności radcy prawnego, ale tylko w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego. Należy zatem w pierwszej kolejności zastanowić się, czy sprawa o wysokość kapitału początkowego jest taką sprawą. Zdaniem Sądu Najwyższego od- powiedź na to pytanie musi być przecząca, jeśli zważyć, że kapitał początkowy nie jest żadnym ze świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego, a także z zao- patrzenia emerytalnego, lecz zgodnie z art. 173 ust. 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pewną wartością pieniężną zaewidencjonowaną na koncie ubezpieczonego, dla którego został obli- czony. Wypada dodać, że przedmiot ten nie jest wprost określony również w pozo- stałych przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Pań- stwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z 6 urzędu. W tej sytuacji określenie stawki minimalnej wynagrodzenia należnego radcy prawnemu w sprawie o wysokość kapitału początkowego musi być dokonywane z uwzględnieniem treści § 5 rozporządzenia, zgodnie z którym wysokość stawek mini- malnych w sprawach nieokreślonych w tym rozporządzeniu ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju. Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że wykładnia tego przepisu nie może nie uwzględniać faktu, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych występuje duże zróżnicowanie, tak pod względem podmiotowym jak i przedmiotowym. Są to bowiem zarówno sprawy, w których stroną odwołującą się od decyzji organu rentowego jest osoba fizyczna do- chodząca prawa do świadczeń stanowiących dla niej jedyne, bądź podstawowe źró- dło utrzymania, jak i sprawy, w których stroną odwołującą się jest płatnik składek, w których przedmiotem sporu jest na przykład sposób ustalania podstawy wymiaru składek od przychodów osiąganych przez osoby wykonujące pracę na rzecz płatnika, a w konsekwencji wysokość tych składek. Nie może być natomiast wątpliwości co do tego, że w odniesieniu do pierwszej z wymienionych kategorii spraw stawka minimal- na opłat za czynności radcy prawnego (w myśl § 11 ust. 2 rozporządzenia wynoszą- ca 60 złotych), przy uwzględnieniu na ogół bardzo trudniej sytuacji materialnej osoby odwołującej się od decyzji organu rentowego, musi być stosunkowo niska, choćby po to, aby zapewnić osobie ubogiej skorzystanie z pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika. Koszty procesu, w tym wysokość opłat za czynności profesjonalnych pełnomocników stanowią bowiem istotny czynnik decydujący o dostępności jednostki do sądu oraz decydują o zapewnieniu jej realizacji prawa do sprawiedliwego rozpa- trzenia sprawy przez sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Taką funkcję spełnia właśnie regulacja zawarta w § 11 ust. 2 omawianego rozporządzenia, która wprost odnosi się co prawda do spraw o świadczenia pieniężne z ubezpiecze- nia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego, a więc zasadniczo do spraw o prawo do tych świadczeń, ale poprzez odpowiednie jej stosowanie na podstawie § 5 może być stosowana także na przykład do spraw o zwrot świadczeń nienależnie pobranych przez ubezpieczonych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2010 r., II UZ 11/10, LEX nr 611823). Wskazane argumenty, przemawiające za od- powiednim stosowaniem § 11 ust. 2 rozporządzenia do wymienionych wyżej spraw, nie zachodzą z kolei w przypadku spraw o składki, już choćby z tej przyczyny, że najczęściej stroną odwołującą się jest w nich płatnik składek, w stosunku do którego nie zachodzi konieczność zapewnienia prawa do sądu poprzez zmniejszenie obcią- 7 żeń w zakresie kosztów procesu. Dlatego też za uprawniony należy uznać pogląd, iż sprawami o najbardziej zbliżonym rodzaju do takich spraw, w rozumieniu § 5 rozpo- rządzenia, są sprawy, o których mowa w § 6, tj. takie, w których o wysokości stawek minimalnych decyduje wartość ich przedmiotu (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 1993 r., II UZP 5/93, OSNCP 1993 nr 11, poz. 194, czy też wyroki tego Sądu: z dnia 10 lutego 2009 r., II UK 189/08, OSNP 2010 nr 17-18, poz. 218 i z dnia 28 stycznia 2010 r., II UK 199/09, LEX nr 583811, a także postanowienie Sądu Naj- wyższego z dnia 1 września 2009 r., I UK 203/09, niepublikowane). Wracając do przedmiotu rozpoznawanej sprawy wypada natomiast zauważyć, że określony w art. 173 i nast. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych sposób ustalania kapitału początkowego wskazuje na to, iż kapitał początkowy można nazwać hipotetyczną emeryturą za okresy składkowe i nieskładkowe osób ubezpieczonych do dnia 31 grudnia 1998 r., gdyby od dnia 1 stycznia 1999 r. nabyły do niej uprawnienia (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyż- szego z dnia 21 kwietnia 2004 r., II UK 294/03 (OSNP 2004 nr 22, poz. 391, a także uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lutego 2008 r., SK 82/06, OTK-A 2008 nr 1, poz. 3). Kapitał ten jest bowiem obliczany dla każdego ubezpie- czonego urodzonego po dniu 31 grudnia 1948 r. i przed dniem 1 stycznia 1969 r. opłacającego składkę na ubezpieczenie społeczne lub za którego składkę tę opłacał płatnik składek, stanowiąc rodzaj rozliczenia z systemem ubezpieczeń obowiązują- cym przed 1999 r. Kwota kapitału początkowego oraz kwota składek na ubezpiecze- nie społeczne wpłacona po dniu 31 grudnia 1998 r. będą stanowiły bazę obliczenia emerytury przysługującej w przyszłości osobom urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r., spełniającym warunki do jej przyznania po 2006 r. Aby obliczyć kapitał początko- wy, należy obliczyć hipotetyczną emeryturę, jaką ubezpieczony otrzymałby w dniu 1 stycznia 1999 r., i pomnożyć tę kwotę przez 209 miesięcy, to jest ustaloną przez główny Urząd Statystyczny na dzień 1 stycznia 1999 r. średnią długość dalszego trwania życia osób w wieku 62 lat (art. 173 ust. 2). Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie ustawy (art. 173 ust. 3). Przy ustalaniu okresów składkowych i nieskładkowych obowiązują zasady określone przy ustalaniu prawa do emerytury, co oznacza, że uwzględnieniu podlegają wyłącznie okresy (do dnia 31 grudnia 1998 r.) uznawane za składkowe i nieskładkowe w rozumieniu art. 6 i 7 ustawy o emeryturach i rentach. Analogicznie jak przy ustalaniu prawa do emerytury obowiązuje również ograniczenie zaliczania okresów nieskładkowych do wysokości 8 1/3 udowodnionych okresów składkowych. I tu okresy składkowe i nieskładkowe przyjmuje się przy tym oddzielnie z uwzględnieniem pełnych miesięcy (art. 173 ust. 1 i 2 w związku z art. 5 ust. 2 ustawy). Podstawę wymiaru kapitału początkowego obli- cza się zaś według zasad obowiązujących przy ustalaniu podstawy wymiaru emery- tury i renty (art. 173 ust. 3), czyli z 10 lat kalendarzowych wybranych z ostatniego 19- lecia, tj. z lat 1980 - 1998 albo z dowolnie wybranych 20 lata kalendarzowych z ca- łego okresu podlegania ubezpieczeniu (art. 173 ust. 3). Tylko ubezpieczeni, którzy nie ukończyli 30 roku życia w dniu 31 grudnia 1998 r., mogą wnioskować o ustalenie podstawy wymiaru kapitału początkowego z okresu faktycznego podlegania ubezpie- czeniu społecznemu (art. 173 ust. 3 w związku z art. 17 ust. 1), jednakże przy za- chowaniu reguł określonych w art. 15 ust. 4 pkt 2 ustawy. To wszystko sprawia, iż kapitał początkowy, choć nie jest emeryturą, wykazuje wszakże istotne podobieństwo do tego świadczenia ze względu na sposób jego ustalania, a nadto bez wątpienia służyć ma do ustalenia emerytury, o której mowa w art. 24 i następnych ustawy o emeryturach i rentach, tzn. do emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., co jednoznacznie wynika z art. 25 ust. 1 tej ustawy. Stanowi bowiem jeden z elementów obliczenia owej emerytury. Dodać wypada, że osoba, która jest stroną postępowania w sprawach o ustalenie kapitału początkowego, czy też o jego wysokość, bez wątpienia może być porównywana z ubezpieczonym ubiegającym się o prawo do świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego. Faktycznie występuje bowiem o ustalenie jednego ze składników swojej przyszłej emerytury. Zdaniem Sądu Najwyższego, przedstawione wyżej argu- menty przemawiają zatem za przyjęciem, że sprawami o najbardziej zbliżonym ro- dzaju do sprawy o wysokość kapitału początkowego w rozumieniu § 5 rozporządze- nia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, przy uwzględnieniu kryte- riów zarówno podmiotowych, jak i przedmiotowych, są sprawy o świadczenia pie- niężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego wymienione w § 11 ust. 2 tego rozporządzenia. Pogląd ten nie pozostaje przy tym w jakiejkolwiek sprzeczności ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w postanowieniu z dnia 27 lutego 2007 r., II UZ 67/06 (OSNP 2008 nr 9-10, poz. 151), zgodnie z którym sprawa o wysokość kapitału początkowego jest sprawą o prawa majątkowe, w której wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi różnica pomiędzy wysokością kapitału po- 9 czątkowego ustaloną przy uwzględnieniu okresów, których włączenia do podstawy wyliczenia tego kapitału domaga się ubezpieczony, a wysokością kapitału początko- wego ustaloną w decyzji organu rentowego, jeśli zważyć że powoływany wielokrotnie § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. okre- śla jedną tylko stawkę minimalną dla spraw w nim wymienionych, bez względu na wartość przedmiotu sporu, czy też wartość przedmiotu zaskarżenia charakterystycz- ną dla tych spraw. W sprawach takich stawki minimalne określone w § 6 rozporzą- dzenia nie znajdują natomiast zastosowania. Kierując się przedstawionymi wyżej motywami oraz opierając się na treści art. 39816 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., a także na podstawie art. 98 § 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. i art. 39821 k.p.c. oraz § 11 ust. 2 w związku z § 5, § 12 ust. 1 pkt 2 i § 12 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji swego postanowienia. ========================================