III UZ 21/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił postanowienie Sądu Apelacyjnego o przekazaniu sprawy ZUS do umorzenia z powodu śmierci ubezpieczonego, wskazując na błędy proceduralne.
Sąd Najwyższy rozpoznał zażalenie ZUS na postanowienie Sądu Apelacyjnego, które uchyliło wyrok Sądu Okręgowego i przekazało sprawę do umorzenia ZUS z powodu śmierci ubezpieczonego T.S. Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny popełnił błąd proceduralny, przekazując sprawę do umorzenia organowi rentowemu zamiast samemu umorzyć postępowanie. Ponadto, wskazano, że Sąd Apelacyjny nie uchylił decyzji ZUS, co uniemożliwia jej umorzenie przez organ rentowy. W konsekwencji, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.
Sprawa dotyczyła odwołania T.S. od decyzji ZUS odmawiającej mu prawa do renty socjalnej. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie, a Sąd Apelacyjny, po śmierci ubezpieczonego, uchylił wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do umorzenia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Sąd Apelacyjny argumentował, że roszczenie o rentę socjalną ma charakter osobisty i nie podlega dziedziczeniu, a także powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego. ZUS złożył zażalenie, zarzucając niewłaściwe zastosowanie przepisów proceduralnych, w tym art. 477¹⁴a k.p.c. w zw. z art. 386 § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy uznał zażalenie za zasadne. Wskazał, że zgodnie z art. 386 § 3 k.p.c., to sąd drugiej instancji ma obowiązek umorzyć postępowanie po uchyleniu wyroku sądu pierwszej instancji, a nie przekazywać sprawę do organu rentowego. Podkreślono, że w momencie prowadzenia postępowania przez organ rentowy, ubezpieczony żył, a postępowanie sądowe powinno zostać umorzone przez sąd drugiej instancji. Dodatkowo, Sąd Najwyższy zauważył, że Sąd Apelacyjny nie uchylił decyzji ZUS, co czyniło niemożliwym jej umorzenie przez organ rentowy. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Sąd drugiej instancji powinien sam umorzyć postępowanie po uchyleniu wyroku sądu pierwszej instancji, a nie przekazywać sprawy do organu rentowego.
Uzasadnienie
Przepis art. 386 § 3 k.p.c. jednoznacznie wskazuje, że sąd drugiej instancji, uchylając wyrok sądu pierwszej instancji, ma wydać formalne rozstrzygnięcie o odrzuceniu pozwu lub umorzeniu postępowania. Przekazanie sprawy do organu rentowego jest nieprawidłowe, zwłaszcza gdy w momencie postępowania przed organem rentowym strona żyła.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania
Strona wygrywająca
organ rentowy
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. S. | osoba_fizyczna | odwołujący |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaśle | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (11)
Główne
k.p.c. art. 386 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji, uchylając wyrok sądu pierwszej instancji, ma obowiązek sam wydać rozstrzygnięcie o odrzuceniu pozwu lub umorzeniu postępowania.
k.p.c. art. 477 § 14a
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 386 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Przesłanki do uchylenia wyroku i umorzenia postępowania.
k.p.c. art. 398 § 15 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do orzekania przez Sąd Najwyższy w przedmiocie zażalenia.
k.p.c. art. 394 § 1 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do orzekania przez Sąd Najwyższy w przedmiocie zażalenia.
Pomocnicze
k.p.a. art. 105 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ rentowy właściwy do umorzenia postępowania.
k.c. art. 922 § § 2
Kodeks cywilny
Roszczenie ma charakter osobisty i nie jest dziedziczne.
ustawa emerytalna art. 136
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Nie może przejść na inną osobę jako niezrealizowane świadczenie.
ustawa o rencie socjalnej art. 15
Ustawa o rencie socjalnej
Wyłącza stosowanie art. 136 ustawy emerytalnej w odniesieniu do renty socjalnej.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd drugiej instancji powinien sam umorzyć postępowanie po uchyleniu wyroku sądu pierwszej instancji, a nie przekazywać sprawy do organu rentowego. Sąd drugiej instancji nie uchylił decyzji organu rentowego, co uniemożliwia jej umorzenie przez organ rentowy.
Godne uwagi sformułowania
objęte zakresem zaskarżenia roszczenie wnioskodawcy (o ustalenie prawa do renty socjalnej) ma charakter osobisty i nie jest dziedziczne nie może też przejść na inną osobę jako niezrealizowane świadczenie w trybie art. 136 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ustawa z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej w art. 15 wyłącza stosowanie tego przepisu w odniesieniu do tego świadczenia bezsukcesyjnej utraty zdolności sądowej przez wnioskodawcę w postępowaniu odwoławczym merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy (w zakresie objętym apelacją) stało się bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie wniosku o ustalenie prawa do renty socjalnej powinno ulec umorzeniu w całości to sąd drugiej instancji, po uchyleniu zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji, ma wydać formalne rozstrzygnięcie o odrzuceniu pozwu lub też umorzeniu postępowania, nie ma potrzeby przekazywania sprawy do Sądu pierwszej instancji, a tym bardziej do organu rentowego Fakt śmierci odwołującego się przed prawomocnym zakończeniem postępowania przed sądem drugiej instancji rodzi, wobec niedopuszczalności sukcesji roszczeń odwołującego się, obowiązek sądu drugiej instancji sprowadzający się do wykonania dwóch czynności: 1. Uchylenia zaskarżonego wyroku; 2. Umorzenia postępowania. zaskarżony wyrok obarczony jest wadą, która powoduje niemożność jego wykonania, bowiem Sąd Apelacyjny nie uchylił zaskarżonej decyzji organu rentowego.
Skład orzekający
Piotr Prusinowski
przewodniczący
Krzysztof Rączka
sprawozdawca
Romualda Spyt
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Proceduralne aspekty umarzania postępowań w sprawach ubezpieczeniowych po śmierci strony, w szczególności prawidłowe zastosowanie art. 386 § 3 k.p.c."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji śmierci strony w trakcie postępowania odwoławczego w sprawie o rentę socjalną, ale zasady proceduralne są szersze.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje istotne błędy proceduralne popełnione przez sądy niższych instancji, co jest cenne dla praktyków prawa ubezpieczeniowego. Podkreśla znaczenie prawidłowego stosowania przepisów k.p.c.
“Błąd proceduralny Sądu Apelacyjnego: dlaczego sprawa o rentę socjalną nie trafiła do ZUS?”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN III UZ 21/23 POSTANOWIENIE Dnia 10 kwietnia 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Piotr Prusinowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Rączka (sprawozdawca) SSN Romualda Spyt w sprawie z odwołania T. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Jaśle o rentę socjalną, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 10 kwietnia 2024 r., zażalenia organu rentowego na wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 18 lipca 2023 r., sygn. akt III AUa 849/22, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania zażaleniowego. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, wyrokiem z 18 lipca 2023 r., sygn. akt III AUa 849/22, na skutek apelacji odwołującego się T. S., uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Krośnie z 13 lipca 2022 r., sygn. akt IV U-upr 880/21 i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaśle celem umorzenia postępowania wobec śmierci ubezpieczonego T.S. Wyrokiem z 13 lipca 2022 r., sygn. IV U-upr. 880/21 Sąd Okręgowy w Krośnie oddalił odwołanie wnioskodawcy T. S. od decyzji ZUS oddział w Jaśle z 4 listopada 2021 r., znak: […], odmawiającej mu prawa do renty socjalnej. Po doręczeniu odpisu wyroku, wnioskodawca wystąpił o jego uzasadnienie oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z 1 września 2022 r. Sąd Okręgowy uwzględnił w/w wniosek, zaś pełnomocnikiem z urzędu dla wnioskodawcy został ustanowiony r. pr. T. F., który działając w jego imieniu sporządził apelację. W piśmie procesowym z 25 maja 2023 r. pełnomocnik z urzędu wniósł o umorzenie postępowania w sprawie w związku ze śmiercią wnioskodawcy oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Do pisma dołączył akt zgonu […], z którego wynika, że T. S. zmarł w dniu […] marca 2023 r. jako kawaler. Sąd Apelacyjny wskazał, że w pierwszej kolejności zauważyć należy, że objęte zakresem zaskarżenia roszczenie wnioskodawcy (o ustalenie prawa do renty socjalnej) ma charakter osobisty i nie jest dziedziczne (art. 922 § 2 k.c.). Niezależnie od tego, że nie może też przejść na inną osobę jako niezrealizowane świadczenie w trybie art. 136 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1251), ponieważ ustawa z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. z 2022 r., poz. 240) w art. 15 wyłącza stosowanie tego przepisu w odniesieniu do tego świadczenia (jest finansowane z Funduszu Solidarnościowego, podczas gdy emerytury czy renty są finansowane ze składek ubezpieczeniowych). Takie też stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 3 marca 2015 r., I BU 6/14, stwierdzając, że ustawodawca nie przewidział możliwości przejścia uprawnień do renty socjalnej na inne osoby, w tym następstwa prawnego w przypadku niezrealizowania wypłaty tego świadczenia z uwagi na śmierć osoby uprawnionej. Wobec więc bezsukcesyjnej utraty zdolności sądowej przez wnioskodawcę w postępowaniu odwoławczym merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy (w zakresie objętym apelacją) stało się bezprzedmiotowe, a postępowanie w sprawie wniosku o ustalenie prawa do renty socjalnej powinno ulec umorzeniu w całości, co w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych odnosi się także do postępowania przed organem rentowym. W tym zaś zakresie jedynie właściwym do umorzenia postępowania - w trybie art. 105 § 1 k.p.a. - jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaśle. Dlatego też, przesądzając tym sposobem, że spełnione zostały przesłanki z art. 386 § 3 k.p.c. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, działając na podstawie art. 477 14a k.p.c. orzekł jak w pkt. I sentencji. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył organ rentowy, zaskarżając je w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 477 14a k.p.c. w zw. z art. 386 § 3 k.p.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące uchyleniem wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie z 13 lipca 2022 r., sygn. akt IV U - upr 880/21 i przekazaniem sprawy do rozpoznania ZUS Oddział w Jaśle celem umorzenia postępowania wobec śmierci ubezpieczonego T. S., w sytuacji gdy nie było podstaw do takiego rozstrzygnięcia, gdyż po pierwsze: nie została uchylona decyzja poprzedzająca wydanie wyroku przez Sąd pierwszej instancji, tj. decyzja z 4 listopada 2021 r. odmawiająca prawa do renty socjalnej, a po drugie: w czasie trwania postępowania administracyjnego ubezpieczony żył, a postępowanie było prowadzone prawidłowo. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie okazało się zasadne. Zgodnie z art. 386 § 3 k.p.c., jeżeli pozew ulega odrzuceniu albo zachodzi podstawa do umorzenia postępowania, sąd drugiej instancji uchyla wyrok oraz odrzuca pozew lub umarza postępowanie. Jak wynika z literalnej treści tego przepisu, to sąd drugiej instancji, po uchyleniu zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji, ma wydać formalne rozstrzygnięcie o odrzuceniu pozwu lub też umorzeniu postępowania, nie ma potrzeby przekazywania sprawy do Sądu pierwszej instancji, a tym bardziej do organu rentowego. Zwłaszcza, że w momencie prowadzenia postępowania z zastosowaniem przepisów k.p.a. przez organ rentowy, odwołujący się żył i do momentu wydania zaskarżonej decyzji nie było podstaw do umorzenia postępowania przed organem rentowym. Fakt śmierci odwołującego się przed prawomocnym zakończeniem postępowania przed sądem drugiej instancji rodzi, wobec niedopuszczalności sukcesji roszczeń odwołującego się, obowiązek sądu drugiej instancji sprowadzający się do wykonania dwóch czynności: 1. Uchylenia zaskarżonego wyroku; 2. Umorzenia postępowania. Należy również przyznać rację organowi rentowemu, że nawet, gdyby podzielić argumentację Sądu drugiej instancji, to zaskarżony wyrok obarczony jest wadą, która powoduje niemożność jego wykonania, bowiem Sąd Apelacyjny nie uchylił zaskarżonej decyzji organu rentowego. Oznacza to, że postępowanie przed organem rentowym jest na ten moment formalnie zakończone decyzją zaskarżoną w niniejszej sprawie, zatem organ rentowy nie może umorzyć już zakończonego postępowania. Może to natomiast zrobić Sąd drugiej instancji na podstawie art. 386 § 3 w odniesieniu do postępowania sądowego zainicjowanego odwołaniem ubezpieczonego. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c. w związku z art. 394 1 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 398 21 k.p.c. [SOP] [ał]
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI