III UZ 2/14

Sygn. akt III UZ 2/14 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 24 kwietnia 2014 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący) 
SSN Maciej Pacuda 
SSN Romualda Spyt (sprawozdawca) 
 
w sprawie ze skargi S. P. 
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R. 
o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem 
Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 18 kwietnia 2007 r. w sprawie III AUa […] 
o prawo do renty w związku z chorobą zawodową, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 kwietnia 2014 r., 
zażalenia skarżącego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […] 
z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt III AUa […], 
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2013 r. Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy 
i Ubezpieczeń Społecznych w […], po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2013 r.  
sprawy ze skargi S. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi 
w R. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem 
Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 18 kwietnia 2007 r., w sprawie III AUa […], 
o prawo do renty w związku z chorobą zawodową postanowił odrzucić skargę. 
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarga podlega odrzuceniu, gdyż w istocie 
nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia. Jako podstawę 

 
 
2 
wznowienia postępowania S. P. wskazał wyrok Trybunału Konstytucyjnego 
dotyczący art. 114 ust. 1 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach 
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., 
poz. 1440 ze zm.). Warunkiem zaistnienia podstawy wskazanej w powołanym 
art. 4011 k.p.c., jest aby przepis zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny 
stanowił podstawę rozstrzygnięcia w danej sprawie.  
Sąd zauważył, że w sprawie III AUa […] nie zostało sporządzone 
uzasadnienie wyroku z dnia 18 kwietnia 2007 r., oddalającego apelację, 
gdyż strony tego nie żądały. Natomiast z całokształtu akt sprawy wynika, że 
art. 114 ust. 1 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach 
z Funduszu 
Ubezpieczeń 
Społecznych 
nie 
był 
stosowany 
przez 
Sąd 
w przedmiotowej 
sprawie 
i 
nie 
stanowił 
podstawy 
jej 
rozstrzygnięcia. 
Orzekający w pierwszej instancji Sąd Okręgowy w R. nie oparł się na przepisie 
wymienionym w skardze o wznowienie postępowania. Podstawą wydanego 
orzeczenia był bowiem art. 6 ust. 1 ustawy z 30 października 2002 r. 
o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych 
(jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 ze zm.). Równocześnie 
wskazano, że decyzja organu rentowego z 5 kwietnia 2006 r., stanowiąca 
przedmiot oceny Sądu w tymże postępowaniu, oparta została na przepisach art. 6 
ust. 1 oraz art. 16 ostatnio przywołanej ustawy. Sąd Apelacyjny, rozpoznając 
apelację w niniejszej sprawie, nie mógł więc orzekać na podstawie przepisu 
art. 114 ust. 1 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach 
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wskazywanego przez skarżącego jako 
podstawa wznowienia. 
S. P. zaskarżył to postanowienie zażaleniem w całości. Wskazał, że 
„podstawę oparcia skargi na podstawie uzasadniającej żądanie wznowienia 
i ustawowych podstawach wznowienia” stanowi § 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia 
Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 5 sierpnia 1983 r. w sprawie składu 
komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, trybu postępowania, 
trybu kierowania na badanie przez te komisje oraz szczegółowych zasad ustalania 
inwalidztwa (Dz.U. Nr 47, poz. 214 ze zm.); art. 73 i 80 ustawy z dnia 14 grudnia 
1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, 

 
 
3 
poz. 267 ze zm.); art. 6 ust. 1 pkt 6 i art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 
2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób 
zawodowych; art. 25 tej ustawy oraz art. 23-25 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. 
o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. 
W uzasadnieniu podniesiono, że „skutkiem naruszenia przez organ rentowy 
przepisów prawa a w szczególności weryfikacji renty co do trwałości niezdolności 
do pracy i wydania decyzji okresowej było pozbawienie prawa do renty od dnia 1 
marca 2006 r. Wymienione naruszenie zmuszało uprawnionego do złożenia 
nowego wniosku, który w postępowaniu przed organem rentowym i przed sądem 
jako 
organem 
odwoławczym 
był 
rozpoznany 
w 
kategoriach 
wniosku 
pierwszorazowego (…). Apelacja do Sądu Apelacyjnego również zawierała zarzuty 
iż w toku postępowania nie uwzględniono skutków błędu organu rentowego i § 29 
ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 5 
sierpnia 1983 r. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z dnia 18 grudnia 
2013 r. Sąd podaje, że uzasadnienie wyroku drugiej instancji nie zostało 
sporządzone, gdyż strony tego nie żądały. Natomiast z całokształtu akt sprawy 
wynika, że art. 114 ust 1 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i 
rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie był stosowany przez Sąd w 
przedmiotowej sprawie i nie stanowił podstawy jej rozstrzygnięcia. Zdaniem 
skarżącego także uzasadnienie nie wydaje się możliwe do przyjęcia. W chwili 
rozpoznawania apelacji obowiązywał nowy przepis dodany do art. 114 ustawy 
emerytalnej w postaci ust. 1a, który obowiązywał od 1 lipca 2004 r. i rozszerzał 
przesłanki do wzruszenia prawomocnych decyzji rentowych, zaś praktyka organów 
rentowych (również orzeczeń Sądów) była interpretowana rozszerzająco. 
Dowodem takiego stanu rzeczy jest właśnie postępowanie wszystkich instancji w 
sprawie pozbawienia renty S. P.”. 
Żalący wskazał, „że Sąd Apelacyjny w L. w postępowaniu apelacyjnym i 
wyroku sygn. akt AUa […]/04 z dnia 2 marca 2005 r. oparł swoje rozstrzygnięcie o 
przepis § 29 cyt. rozporządzenia oraz wyroków Sądu Najwyższego (…) mimo 
obowiązywania art. 114 ust 1a ustawy emerytalnej. W literaturze wyrażono pogląd, 
że przepis art. 114 ust 1a może prowadzić do nieograniczonej wręcz możliwości 
weryfikacji świadczeń. Zauważono, że unormowanie to budzi uzasadnione 

 
 
4 
wątpliwości co do jego zgodności z przepisem art. 2 i art. 57 Konstytucji, w 
szczególności z zasadą ochrony praw nabytych, (zob. J. Kuźniar ponowne 
ustalenie praw do świadczeń emertytalno-rentowych, PiZS 2004 Nr 6, str. 27, str. 
29, R. Babińska, Pojęcie i rodzaje błędu organu rentowego i odwoławczego, PiP 
2005 z. 12 str. 60 51). Fakt ten przemawia, iż zasadne jest zażalenie i wniosek o 
uchylenie zaskarżonego”. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
W stanie prawnym obowiązującym do dnia 7 marca 2012 r., zgodnie z  art. 
114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu 
Ubezpieczeń Społecznych, „prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega 
ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po 
uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe 
dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które 
mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość”, zgodnie zaś z ust. 1a 
tego artykułu, „przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio, jeżeli po uprawomocnieniu 
się decyzji okaże się, że przedłożone dowody nie dawały podstaw do ustalenia 
prawa do emerytury lub renty albo ich wysokości”. Przepis art. 114 ust. 1a został 
uznany za niezgodny z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego 
przez nie prawa, wynikającą z art. 2 oraz z art. 67 ust. 1 Konstytucji 
Rzeczypospolitej Polskiej, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lutego 
2012 r., K 5/11 (OTK-A 2012 nr 2, poz. 16, Dz.U. z 2012 r., poz. 251). Zgodnie z 
tym wyrokiem wymieniony wyżej przepis utracił moc z dniem 8 marca 2012 r.  
Skarżący 
twierdzi, 
że 
powyższy 
zakwestionowany 
przez 
Trybunał 
Konstytucyjny przepis stanowił podstawę rozstrzygnięcia w sprawie, której 
wznowienia się domaga na podstawie art. 4011 k.p.c., stosownie do którego, można 
żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny 
orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową 
międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. 
Wskazuje, że na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów miał orzeczoną 
trwałą niezdolność do pracy. W istocie  więc odebrano mu przyznane już wcześniej 

 
 
5 
prawo do renty na podstawie art. 114 ust. 1a o rentach i emeryturach z Funduszu 
Ubezpieczeń Społecznych. Stanowisko to nie jest trafne. 
Paragraf 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw 
Socjalnych z dnia 5 sierpnia 1983 r. w sprawie składu komisji lekarskich do spraw 
inwalidztwa i zatrudnienia, trybu postępowania, trybu kierowania na badanie przez 
te komisje oraz szczegółowych zasad ustalania inwalidztwa, w pierwotnym 
brzmieniu przewidywał, że nie wyznacza się terminów badań kontrolnych osób, 
których inwalidztwo trwa nieprzerwanie ponad 15 lat, licząc od daty powstania 
inwalidztwa. Przepis ten otrzymał z dniem 7 czerwca 1990 r. nowe, ustalone 
rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 25 maja 1990 r. 
zmieniającym rozporządzenie w sprawie składu komisji lekarskich do spraw 
inwalidztwa i zatrudnienia, trybu postępowania, trybu kierowania na badanie przez 
te komisje oraz szczegółowych zasad ustalania inwalidztwa (Dz.U. Nr 37, poz. 
210), brzmienie: „nie wyznacza się terminów badań kontrolnych osób, których 
inwalidztwo trwa nieprzerwanie ponad 10 lat, licząc od daty powstania inwalidztwa, 
a w przypadku inwalidów, u których inwalidztwo powstało przed podjęciem 
zatrudnienia - licząc od daty pogorszenia stanu zdrowia, uprawniającego do 
przyznania świadczenia”. 
Ustawa o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych 
weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r. (art. 169). Zgodnie zaś z art. 194 tej 
ustawy do czasu wydania przepisów wykonawczych przewidzianych w ustawie 
pozostają w mocy przepisy wykonawcze wydane na podstawie ustaw i dekretu 
wymienionych w art. 195, jeżeli nie są sprzeczne z przepisami tej ustawy. 
Tymczasem rozporządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 5 
sierpnia 1983 r. w sprawie składu komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i 
zatrudnienia, trybu postępowania, trybu kierowania na badanie przez te komisje 
oraz szczegółowych zasad ustalania inwalidztwa utraciło moc - wskutek wyraźnej 
derogacji zawartej w § 14 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 
dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy do celów 
rentowych (Dz.U. Nr 99, poz. 612) - już z dniem 1 września 1997 r., a zatem 
jeszcze przed dniem wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu 
Ubezpieczeń Społecznych. Rozporządzenie z 1997 r. nie zawierało przepisu o 

 
 
6 
treści podobnej do treści przepisu § 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy, 
Płac i Spraw Socjalnych z dnia 5 sierpnia 1983 r.  
W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 26 stycznia 2006 r., III UZP 2/05 
(OSNP 2006 nr 11-12, poz. 187) Sąd Najwyższy stwierdził, że każda osoba mająca 
ustalone prawo do renty, w tym o charakterze trwałym, ma obowiązek poddania się 
badaniom lekarskim i nie może powoływać się na brak uprawnień organu 
rentowego do wezwania jej na badanie z tej przyczyny, że kiedyś w przeszłości 
ustalono u niej trwałą niezdolność do pracy. W jej uzasadnieniu zaś wyjaśnił, że w 
przypadku osób, którym badania kontrolne zostały wyznaczone przez organ 
rentowy przed dniem 1 września 1997 r., tj. pod rządami rozporządzenia Ministra 
Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 5 sierpnia 1983 r. w sprawie składu komisji 
lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, trybu postępowania, trybu 
kierowania na badanie przez te komisje oraz szczegółowych zasad ustalania 
inwalidztwa, jak i osób, które w dniu wejścia w życie ustawy o rentach i 
emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie miały wyznaczonych 
badań, stosuje się przepisy tej ustawy, tj. art. 101 pkt 1, art. 107, art. 126 i art. 134 
ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu ubezpieczeń Społecznych. 
W konsekwencji więc, jeśli decyzja organu rentowego odmawiająca prawa do 
renty z tytułu niezdolności do pracy – wobec stwierdzenia braku tej niezdolności - 
wydana została po wejściu w życie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach 
i rentach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tj. od 1 stycznia 1998 r., to jej 
podstawę prawną nie mógł stanowić art. 114 ust. 1a tej ustawy, lecz art. 101 pkt 2 
(„Prawo do świadczeń ustaje, gdy ustanie którykolwiek z warunków wymaganych 
do uzyskania tego prawa”), art. 107 („Prawo do świadczeń uzależnionych od 
niezdolności do pracy oraz wysokość tych świadczeń ulega zmianie, jeżeli w 
wyniku badania lekarskiego, przeprowadzonego na wniosek lub z urzędu, ustalono 
zmianę stopnia niezdolności do pracy, brak tej niezdolności lub jej ponowne 
powstanie”) i art. 126 („Osoba, która złożyła wniosek o przyznanie świadczenia, do 
którego prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy, oraz osoba 
mająca ustalone prawo do takiego świadczenia jest zobowiązana, na żądanie 
organu rentowego, poddać się badaniom lekarskim oraz, na wniosek lekarza 
orzecznika lub na wniosek komisji lekarskiej, badaniom psychologicznym, jeżeli są 

 
 
7 
one niezbędne do ustalenia prawa do świadczeń określonych ustawą”) w związku z 
art. 134 ust. 1 pkt 1 („Wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeżeli osoba uprawniona 
do świadczeń nie poddała się badaniu lekarskiemu lub psychologicznemu, bez 
uzasadnionych przyczyn, mimo wezwania organu rentowego). Dotyczy to również 
rent z tytułu choroby zawodowej, bowiem stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 
30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy 
i chorób zawodowych, przy ustalaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, 
renty szkoleniowej, renty rodzinnej i dodatku do renty rodzinnej dla sieroty zupełnej 
z tytułu ubezpieczenia wypadkowego, do ustalenia wysokości tych świadczeń oraz 
ich wypłaty stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o emeryturach i rentach z 
FUS, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy. Tak więc decyzja 
odmawiająca prawa do renty z tytułu choroby zawodowej na dalszy okres to nie 
decyzja o ponownym ustaleniu prawa do renty, ale decyzja o ustaniu prawa do 
renty z uwagi na odpadnięcie jednego z jego warunków (art. 107 ustawy o 
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). 
Zatem jedynie w kontekście tych przepisów sąd ubezpieczeń społecznych 
oceniał legalność zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji wyrok Sądu drugiej 
instancji, 
w 
sprawie 
III 
AUa 
[…], 
nie 
został 
wydany 
na 
podstawie 
aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny 
z Konstytucją. Brak zaś ustawowej przesłanki wznowienia postępowania wskazanej 
w art. 4011 k.p.c. uzasadniał odrzucenie skargi na podstawie art. 410 § 1 k.p.c. 
Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39814 w związku z 
art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji.  
 
 
aw