III UZ 18/10

Sygn. akt III UZ 18/10 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 17 lutego 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący) 
SSN Halina Kiryło (sprawozdawca) 
SSN Andrzej Wróbel 
 
w sprawie z odwołania M. K. 
od decyzji Wojskowego Biura Emerytalnego w S. 
o rozliczenie emerytury, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 17 lutego 2011 r., 
zażalenia odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] 
z dnia 17 czerwca 2010 r.,  
 
 
oddala zażalenie.  
 
 
UZASADNIENIE 
 
 
Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 17 
czerwca 2010 r. oddalił apelację ubezpieczonego R. M. K. od wyroku Sądu 
Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia 16 lutego 2010 
r. i zasądził od apelującego na rzecz Wojskowego Biura Emerytalnego w S. kwotę 
360 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z drugą instancję.  
 
W uzasadnieniu orzeczenia w przedmiocie kosztów procesu wskazano, iż 
rozstrzygnięcie w tym zakresie opiera się na wyrażonej w art. 98 § 1 w związku z 
art. 108 § 1 k.p.c. zasadzie odpowiedzialności strony przegrywającej spór za wynik 
sprawy. Zasadzając od ubezpieczonego na rzecz organu Wojskowego Biura 
Emerytalnego zwrot kosztów zastępstwa procesowego Sąd drugiej instancji uznał, 

 
 
2 
że zachodzą okoliczności przemawiające za ustaleniem owych kosztów w 
wysokości przekraczającej minimalną stawkę wynagrodzenia radcy prawnego. 
Postępowanie apelacyjne obejmowało bowiem dwie decyzje organu emerytalnego, 
a charakter sprawy i nakład pracy pełnomocnika, ukierunkowany na wyjaśnienie i 
rozstrzygnięcie sporu, uzasadniają takie rozstrzygnięcie z mocy § 2 ust. 1 i 2 w 
związku z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 
września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia 
przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego 
ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).   
 
W zażaleniu na zawarte w wyroku rozstrzygnięcie o kosztach zastępstwa 
procesowego w postępowaniu apelacyjnym ubezpieczony domagał się uchylenia 
orzeczenia w tym zakresie. Zdaniem żalącego się Sąd Apelacyjny niesłusznie 
przyznała organowi emerytalnemu zwrot kosztów zastępstwa procesowego za 
pierwszą instancję i zawyżył owe koszty za drugą instancje i to w sytuacji, gdy w 
obydwu fazach postępowania uczestniczył ten sam radca prawny. Skoro Sąd 
Okręgowy odstąpił od obciążenia ubezpieczonego kosztami postępowania za 
pierwszą instancję, a organ emerytalny nie zaskarżył tego rozstrzygnięcia, Sąd 
Apelacyjny nie powinien obciążać od odwołującego się tą częścią kosztów 
zastępstwa procesowego strony przeciwnej. Co zaś się tyczy kosztów zastępstwa 
procesowego za drugą instancję, to w świetle przepisów § 12 rozporządzenia 
Ministra Sprawiedliwości  z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności 
radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej 
udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 
1349) wynagrodzenie radcy prawnego w postępowaniu apelacyjnym przed Sądem 
Apelacyjnym wynosi 75% stawki minimalnej, jeśli ten sam radca prawny występuje 
przed sądami obydwu instancji. Skoro stawka minimalna wynagrodzenia w 
sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczeń społecznych wynosi 60 złotych, 
to wynagrodzenie pełnomocnika za drugą instancję powinno odpowiadać kwocie 45 
złotych, a przy przyjęciu, że w sprawie rozpoznane były dwie apelacje od jednego 
wyroku – 90 złotych. Pełnomocnik organu emerytalnego nie występował zaś o 
podwyższenie stawki minimalnej w trybie § 2 powołanego rozporządzenia.  
 

 
 
3 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 
 
Analizę prawidłowości zaskarżonego postanowienia rozpocząć wypada od 
przytoczenia treści art. 98 § 1 i 3 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca 
sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi procesowemu na jego żądanie 
koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty 
procesu), a do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez 
adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone 
w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty 
nakazanego przez sąd stawiennictwa strony.  
 
Cytowany przepis statuuje dwie podstawowe zasady dotyczące ponoszenia 
przez strony kosztów procesu: zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy oraz 
zasadę kosztów celowych.  
 
Pierwsza z nich oznacza obowiązek ponoszenia kosztów procesu przez tę 
stronę, która przegrała sprawę i to bez względu na to, czy ponosi ona winę za 
sposób prowadzenia postępowania sądowego. Decydujący w tym względzie jest 
wynik całego procesu (czyli rozstrzygnięcie o sprawie jako całości), a nie 
poszczególnych jego etapów. Wskazuje na to użyte przez ustawodawcę  określenie   
”strona przegrywająca sprawę”.  Dla oceny czy i w jakim stopniu strona przegrała 
sprawę należy porównać żądanie zgłoszone w pozwie z żądaniem ostatecznie 
uwzględnionym. Orzeczenie o kosztach procesu jest wszakże konsekwencją 
określonego wyniku rozstrzygnięcia sprawy, a więc elementem, pochodnym w 
relacji do tego wyniku, a nie odwrotnie (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 
sierpnia 1965 r., I CZ 80/65, OSNC 1966 nr 3, poz. 47; z dnia 9 października 1967 
r., I CZ 81/67, LEX nr 6221; z dnia 14 lutego 1968 r., I PZ 75/67, LEX nr 6283; z 
dnia 8 lipca 1971 r., I CZ 103/71, LEX nr 6956; z dnia 13 października 1972 r., I CZ 
118/72, LEX nr 7114; z dnia 16 lutego 1981 r.,  IV PZ 11/81, LEX nr 8307; z dnia 10 
października 2007 r., II PZ 36/07, OSNP 2008 nr 21 – 22, poz. 319).  
 
Co do zasady zwrotu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw 
(jeśli żąda ich strona powodowa) i celowej obrony (gdy przysługują one stronie 
pozwanej) należy rozumieć pod tym pojęciem obowiązek zrefundowania zarówno 
już poniesionych przez stronę wydatków, jak i tych wydatków, do poniesienia 

 
 
4 
których zobowiązała się ona lub które będzie musiał ponieść działający za nią 
Skarb Państwa (por. A. Mazurek, Glosa do postanowienia Sądu Apelacyjnego z 
dnia 8 sierpnia 2001 r., I Cz 1151/01, Radca Prawny 2002 nr 5 -6, s. 105). W 
doktrynie podkreśla się, że funkcja unormowań art. 98§2 i 3 k.p.c. polega zaś na 
tym, iż przepisy te wskazują określone kategorie kosztów, które objęte są 
ustawowym domniemaniem niezbędności. W ten sposób rozwijają one i 
konkretyzują zasadę ogólną wyrażoną w art. 98 § 1 k.p.c. Przepisy art. 98 § 2 i 3 
k.p.c. nie wymieniają natomiast enumeratywnie kosztów, które należy zaliczyć do 
kosztów niezbędnych. Nie jest więc wykluczone, że sąd, rozstrzygając o kosztach 
procesu, zasądzi na rzecz strony wygrywającej nie tylko zwrot kosztów 
wskazanych, odpowiednio, w art. 98 § 2 i 3 k.p.c., lecz także zwrot innych 
poniesionych przez stronę kosztów, jeśli – w ocenie sądu – będą one stanowiły 
koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw lub celowej obrony (por. K. 
Weitz, Dwie kwestie związane z opłatą skarbową od pełnomocnictwa w 
postępowaniu cywilnym, Palestra 2005 nr 3 – 4, s. 237). Do kosztów korzystających 
z ustawowego domniemania niezbędności do celowego dochodzenia praw i 
celowej obrony strony reprezentowanej przez adwokata należą zaś w świetle art. 
98 § 3 k.p.c. wynagrodzenie i wydatki jednego adwokata. One też są zasądzane 
według rzeczywistej wielkości ich poniesienia i podlegają weryfikacji pod kątem 
celowości czynności pełnomocnika procesowego wykonywanych z należytą 
starannością (por. M. Podleś, Kontrola rozstrzygnięć o kosztach procesu, Radca 
Prawny 2007 nr 5, s. 71).  
 
Zgodnie z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 
września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia 
przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego 
ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) zasądzając opłatę za 
czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę 
niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy 
pełnomocnika w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Podstawę 
zasądzenia tejże opłaty stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3 – 4, a 
sama opłata nie może być wyższa niż sześciokrotna stawka minimalna ani 
przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Tak określone stawki opłat zgodnie z 

 
 
5 
intencją ustawodawcy stanowią koszty niezbędne do celowego dochodzenia prawa 
i celowej obrony (por. A. Karnicka – Kawczyńska, Glosa do uchwały Sądu 
Najwyższego z dnia 23 listopada 2000 r., III CZP 40/00, Prawo Spółek 2002 nr 5, s. 
56 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1978 r., II CZ 122/77, 
OSP 1979 nr 4, poz. 73 ). 
 
 Punktem wyjścia w ustalaniu wysokości wynagrodzenia profesjonalnego 
pełnomocnika strony jest przedłożony przezeń spis kosztów  oraz umowa z 
klientem. W myśl prezentowanego w judykaturze poglądu, sąd może kontrolować 
wysokość żądanego przez stronę wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego w 
zakresie 
przekraczającym 
stawki 
minimalne 
określone 
w 
przepisach 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, przy czym kontrola ta przeprowadzana 
jest z punktu widzenia rodzaju i stopnia zawiłości sprawy  oraz nakładu pracy 
pełnomocnika (postanowienie Sądu najwyższego z dnia 23 listopada 2000 r., III 
CZP 38/00, LEX nr 51813). Jeśli jednak pełnomocnik nie przedłożył spisu kosztów , 
żądając zasądzenia ich według norm przepisanych, sąd kierując się kryteriami 
określonymi w § 2 ust. 1 cytowanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości i 
poruszając się w granicach wyznaczonych w ust. 2 tego artykułu (a więc nie 
zawsze poprzestając na stawce minimalnej) powinien zadecydować o kwocie 
kosztów zastępstwa procesowego zwracanych stronie wygrywającej  sprawę  przez 
jej przeciwnika  jako rekompensaty wydatków poniesionych z tytułu reprezentacji 
przez adwokata lub radę prawnego. Nie ma zatem racji żalący się zarzucając 
Sądowi Apelacyjnemu bezpodstawne – wobec braku wyraźnego wniosku 
pełnomocnika - podwyższenie stawki minimalnej opłaty za czynności radcy 
prawnego w granicach nieprzekraczających jej sześciokrotności. Takie ustalenie 
wysokości przysługujących stronie kosztów zastępstwa procesowego odpowiada 
bowiem „normom przepisanym”.  
 
Chybioną jest również sugestia ubezpieczonego, iż zasądzona tytułem 
zwrotu kosztów zastępstwa procesowego kwota 360 złotych obejmuje także koszty 
udziału pełnomocnika strony przeciwnej w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.  Z 
sentencji zawartego w wyroku Sądu Apelacyjnego postanowienia o kosztach 
procesu oraz jego uzasadnienia jednoznacznie wynika, iż rozstrzygnięcie dotyczy 
wyłącznie kosztów zastępstwa radcowskiego w drugiej instancji.  

 
 
6 
           Pozostaje rozważyć, czy kwota ta odpowiada wynikającej z  obowiązujących 
przepisów opłacie za czynności radcy prawnego.  
 
W tej materii warto przypomnieć, że w myśl § 12 ust. 1 pkt 2  powołanego 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości stawka minimalna za prowadzenie sprawy 
w postępowaniu apelacyjnym przed sądem apelacyjnym wynosi 75% stawki 
minimalnej określonej dla danego rodzaju spraw (wynoszącej  w przypadku spraw o 
świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia  emerytalnego - 
zgodnie z § 11 ust. 2 - 60 złotych), a jeżeli w pierwszej instancji nie prowadził 
sprawy ten sam radca prawny – 100% stawki minimalnej, w obu wypadkach nie 
mniej niż 120 złotych. Kwota 120 złotych jest zatem najniższą stawką minimalną 
opłat za czynności radcy prawnego w postępowaniu apelacyjnym przez sądem 
apelacyjnym w tej kategorii spraw i ona też stanowi punkt odniesienia dla 
ewentualnego podwyższenia przedmiotowej opłaty z mocy § 2 ust. 2 zdanie drugie 
rozporządzenia. Zasądzona zaskarżonym postanowieniem kwota 360 złotych 
mieści się zatem w granicach zakreślonych omawianymi unormowaniami 
prawnymi.  
 
Sąd drugiej instancji dokonał też oceny rodzaju sprawy, nakładu pracy 
pełnomocnika organu rentowego i jego wkładu w wyjaśnienie spornych 
okoliczności, jako przesłanek rozstrzygnięcia o wysokości należnej z tego tytułu 
opłaty, a swoje stanowisko w tym zakresie przedstawił w uzasadnieniu 
przedmiotowego postanowienia.   
 
Prawdą jest, że fakt wniesienia odwołania od kilku decyzji organu rentowego 
dotyczących rocznego rozliczenia emerytury ubezpieczonego nie upoważnia do 
sumowania opłat za czynności radcy prawnego z tytułu reprezentacji strony w 
procesie odrębnie dla każdej z tych decyzji. Można w tej materii przytoczyć pogląd 
wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2009 r., III CZP 40/09 
(OSNC 2010 nr 2, poz. 26), iż w razie objęcia jednym pozwem żądania uchylenia 
kilku uchwał pozwanej wspólnoty mieszkaniowej, podstawę zasądzenia kosztów 
zastępstwa procesowego strony reprezentowanej przez radcę prawnego stanowi 
stawka minimalna, o której mowa w § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców 
prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej 

 
 
7 
udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 
1349 ze zm.), niezależnie od liczby zaskarżonych uchwał. 
  Wprawdzie stanowisko to przedstawione zostało w odniesieniu do 
jednoczesnego zaskarżenia kilku uchwał wspólnoty mieszkaniowej, jednakże 
pozostaje ono aktualne także w sytuacji objęcia jednym odwołaniem dwóch lub 
więcej decyzji organu rentowego. W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy wyjaśnił 
bowiem, że problem z wysokością zasądzanej stawki minimalnej nie powstaje w 
razie kumulacji wyłącznie roszczeń majątkowych, gdyż wtedy dochodzi - na 
podstawie art. 21 k.p.c. - do zsumowania wartości wszystkich roszczeń i obliczenia 
wartości przedmiotu sporu, która stanowi samoistną przesłankę wyliczenia stawki 
minimalnej (§ 6 rozporządzenia). Inaczej jest w przypadku skumulowania kilku 
roszczeń w odniesieniu do których rozporządzenie posługuje się odmiennymi 
kryteriami, tj. wartości przedmiotu sprawy i rodzaju sprawy, lub gdy kumulacja 
dotyczy dwóch roszczeń, do których ma zastosowanie wyłącznie kryterium rodzaju 
sprawy. W pierwszym przypadku rozporządzenie z reguły zawiera przepisy 
szczególne określające, czy stawka minimalna ustalana w zależności od rodzaju 
sprawy obejmuje również wynagrodzenie od dochodzonych łącznie roszczeń 
majątkowych (np. § 6a ust. 2 i 3), czy ich nie obejmuje (np. § 10 ust. 2). Nie ma 
jednak podobnej regulacji w odniesieniu do kumulacji kilku roszczeń, od których 
wyliczana jest stawka minimalna ze względu na kryterium rodzaju sprawy. W 
świetle § 4 ust. 1 rozporządzenia należy przyjąć, że gdy dochodzi do kumulacji 
różnych rodzajów spraw, to należne od każdej z nich stawki minimalne podlegają 
zsumowaniu. Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne dotyczy 
jednak kumulacji roszczeń jednorodzajowych.  
     Powołując się w tej materii na poglądy judykatury i doktryny wyrażane na 
gruncie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Sąd Najwyższy 
zauważył, że artykuł 27 pkt 9 u.k.s.c. przewiduje pobranie opłaty stałej w wysokości 
200 zł od pozwu w sprawie o uchylenie uchwały wspólnoty mieszkaniowej. Jak 
wskazuje się w piśmiennictwie, każda zaskarżona uchwała kreuje samodzielność 
roszczenia i nie ma znaczenia prawnego, że każda z zaskarżonych uchwał 
prowadzi do tego samego skutku. Rozstrzygające znaczenie ma okoliczność, iż 

 
 
8 
każdą z tych uchwał podjęto z innych przyczyn, co prowadzi do wniosku, że tyle 
jest opłat, ile jest zaskarżonych uchwał.  
     Zdaniem Sądu Najwyższego istnieją jednak istotne względy sprzeciwiające 
się przenoszeniu wykładni przyjętej na gruncie ustawy o kosztach sądowych na 
przepisy rozporządzenia. W § 10 ust. 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia, 
odmiennie niż w art. 29 u.k.s.c., jest mowa o sprawie, a nie o pozwie, od którego 
pobierana jest opłata. Ta różnica terminologiczna wyraża odmienną istotę i funkcję 
opłat przewidzianych w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i 
stawek minimalnych określonych w rozporządzeniu. W przypadku ustawy chodzi o 
opłaty od pozwu jako pisma procesowego, co jest związane z fiskalną funkcją 
kosztów, natomiast w rozporządzeniu o stawki odnoszące się do rodzaju sprawy 
prowadzonej przez pełnomocnika, a więc o odtworzenie potencjalnego nakładu 
pracy pełnomocnika i ograniczenie wysokości zasądzanych kosztów. W 
przypadkach typowych nakład pracy pełnomocnika w sprawie kumulującej 
roszczenia jest z zasady mniejszy niż w oddzielnych sprawach o uchylenie 
poszczególnych uchwał, gdzie w grę wchodzi konieczność przygotowania większej 
liczby pism procesowych i udział w większej liczbie posiedzeń sądowych.  
Kumulacja roszczeń - w szczególności roszczeń jednorodzajowych - nie 
powinna jednak pozostać bez wpływu na zasądzone przez sąd koszty zastępstwa 
procesowego. Kierując się zasadami odpowiedzialności za wynik sprawy i zwrotu 
kosztów celowych, w każdym przypadku sąd powinien rozważyć, w ramach 
przesłanek przewidzianych w § 2 ust. 2 rozporządzenia, możliwość zasądzenia 
wielokrotności stawki minimalnej do jej sześciokrotnej wysokości. Pozwoli to na 
właściwe, a nie tylko oparte na mechanicznym przeliczeniu - w zależności od liczby 
zaskarżonych uchwał - zindywidualizowanie oceny należnego pełnomocnikowi 
wynagrodzenia w zależności od charakteru sprawy wyrażającego się obiektywnym 
stopniem jej skomplikowania w zakresie stanu faktycznego oraz występujących 
problemów jurydycznych. Ocena ta powinna uwzględniać m.in. przedmiot 
zaskarżonych uchwał i istniejący między nimi związek faktyczny oraz zakres 
związanego z każdym z żądań postępowania dowodowego, prowadzonego w 
większości wspólnie czy też odrębnie dla każdego z nich.  
 

 
 
9 
 
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszego sporu należy 
stwierdzić, 
że 
objęcie 
przez 
ubezpieczonego 
jednym 
odwołaniem 
kilku 
jednorodzajowych 
decyzji 
organu 
rentowego 
dotyczących 
świadczenia 
z 
ubezpieczenia społecznego, z którymi to sprawami przepis § 11 ust. 2 
rozporządzenia wiąże stałą stawkę minimalną opłaty za czynności radcy prawnego, 
nie uzasadnia prostej kumulacji tych stawek, ale przemawia za uwzględnieniem 
specyfiki tak określonego przedmiotu sporu przy ustalaniu wysokości tejże opłaty w 
świetle zasad § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia. Takiej też oceny dokonał Sąd 
Apelacyjny.  
           Wobec prawidłowości zaskarżonego postanowienia należało orzec o 
oddaleniu zażalenia stosowanie do  art. 398¹4 k.p.c. w związku z art. 394¹ § 3 k.p.c.