III UZ 13/11

Sygn. akt III UZ 13/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 7 lipca 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący) 
SSN Jerzy Kwaśniewski 
SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca) 
 
w sprawie z wniosku E. S. 
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych  
o prawo do renty, 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 
Publicznych w dniu 7 lipca 2011 r., 
zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Apelacyjnego […] 
z dnia 8 kwietnia 2011 r.,  
 
1. oddala zażalenie, 
2. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego adwokat 
A. Ł. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych powiększoną o 
podatek od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za pomoc 
prawną udzieloną z urzędu w postępowaniu zażaleniowym. 
 
 
  UZASADNIENIE 
 
Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 
dnia 3 marca 2011 r. odrzucił jako spóźniony wniosek  ubezpieczonej E. S. o 
sporządzenie i doręczenie jej uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 13 
stycznia 2011 r. 
Ubezpieczona wniosła zażalenie na to postanowienie. 

 
 
2 
Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 
dnia 8 kwietnia 2011 r. odrzucił zażalenie ubezpieczonej jako niedopuszczalne. 
Przypomniał równocześnie, że Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń 
Społecznych ustanowił dla ubezpieczonej pełnomocnika z urzędu, przy czym 
zgodnie z art. 118 § 1 k.p.c. było to równoznaczne z udzieleniem mu 
pełnomocnictwa, co oznaczało, iż pełnomocnik ustanowiony z urzędu był 
umocowany do wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych, aż do 
prawomocnego zakończenia postępowania – art. 91 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 
118 § 2 k.p.c. Owe wszystkie łączące się ze sprawą czynności procesowe nie 
obejmowały jednak sporządzania i składania zażalenia oraz skargi kasacyjnej 
kierowanych do Sądu Najwyższego. Pełnomocnik ustanowiony dla ubezpieczonej z 
urzędu przez Sąd Okręgowy był bowiem w niniejszej sprawie umocowany jedynie 
do działania przed sądem powszechnym, wobec czego nie mógł skutecznie złożyć 
zażalenia do Sądu Najwyższego.   
Powyższe postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem wniesionym przez 
ubezpieczoną E. S., w którym zarzucono temu postanowieniu naruszenie 
przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść postanowienia, tj. art. 130 § 
1 k.p.c. w związku z art. 118 § 2 k.p.c. i art. 133 § 1 i 3 k.p.c. przez niewezwanie 
strony do usunięcia braków formalnych zażalenia złożonego przez osobę 
nieumocowaną do działania w imieniu strony, pomimo przyjęcia przez sąd, że 
pełnomocnik ustanowiony z urzędu do zastępowania strony przed sądem 
powszechnym nie ma umocowania do działania w jej imieniu po prawomocnym 
zakończeniu postępowania, co oznacza, że również nie ma umocowania do 
uzupełnienia braków formalnych pisma złożonego w imieniu wnioskodawczyni. 
Uzasadniając tak sformułowane zarzuty, skarżąca dodała, że skoro 
pełnomocnik ustanowiony z urzędu do zastępowania strony w postępowaniu przed 
sądem powszechnym nie ma umocowania do działania za nią po prawomocnym 
zakończeniu postępowania, to należy przyjąć, iż strona działa wówczas 
samodzielnie bez pełnomocnika, gdyż dotychczasowe pełnomocnictwo wygasło z 
chwilą wydania orzeczenia przez sąd drugiej instancji. Od tego momentu wszelkie 
pisma należy doręczać właśnie stronie, a nie dotychczasowemu pełnomocnikowi. 
Nie działa tu już bowiem zasada określona w art. 133 § 3 k.p.c. Sąd powinien 

 
 
3 
zatem wezwać wnioskodawczynię do uzupełnienia braku formalnego w postaci 
złożenia pełnomocnictwa do działania w jej imieniu przez dotychczasowego 
pełnomocnika. Jeśli bowiem nie może on działać w imieniu strony po 
prawomocnym zakończeniu postępowania, to nie może również uzupełnić braków 
formalnych wnoszonych przez niego w imieniu strony pism. Nie ma też 
umocowania do odbioru pism kierowanych w zasadzie do strony postępowania. 
Inna interpretacja powołanych przepisów prawa powodowałaby, że pełnomocnik 
ustanowiony z urzędu, który po prawomocnym zakończeniu postępowania nadal 
działa za stronę bez jej woli i wiedzy i bez umocowania składa w jej imieniu środki 
zaskarżenia oraz nie uzupełnia braków formalnych, pozbawia stronę prawa do 
sądu. Dlatego przyjmując wykładnię przepisów prawa zastosowaną przez sąd w 
niniejszej sprawie należy wskazać, że strona ponosiłaby wszelkie skutki wynikające 
z działania osoby nie posiadającej stosownego umocowania, nie mając nawet 
możliwości ich naprawienia.  
Wskazując na przedstawione wyżej zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie 
zaskarżonego postanowienia oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy 
prawnej udzielonej z urzędu.  
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zażalenie nie jest uzasadnione. Ma wprawdzie rację skarżący, podnosząc że 
zgodnie z art. 118 § 2 k.p.c. adwokat lub radca prawny ustanowiony przez sąd jest 
obowiązany zastępować stronę do prawomocnego zakończenia postępowania, 
chyba że z postanowienia sądu wynika, iż obowiązek zastępowania strony ustaje 
wcześniej. Co do zasady faktycznie oznacza to, iż pełnomocnik ustanowiony dla 
strony z urzędu nie ma umocowania do działania za nią po prawomocnym 
zakończeniu 
postępowania, 
gdyż 
wynikające 
z 
ustanowienia 
przez 
sąd 
pełnomocnictwo (art. 118 § 1 k.p.c.) wygasa z chwilą uprawomocnienia się 
orzeczenia kończącego postępowanie sprawie. W judykaturze powszechnie 
przyjmuje się jednak, że samo uprawomocnienie się orzeczenia kończącego 
postępowanie w sprawie nie stanowi przeszkody, aby ustanowiony w tej sprawie 
pełnomocnik podejmował skutecznie działania związane z fazami postępowania 
poprzedzającymi uprawomocnienie się orzeczenia kończącego postępowanie jako 
całość. Dopuszczalne i mieszczące się z mocy samego prawa w zakresie 

 
 
4 
pełnomocnictwa 
procesowego 
jest 
zatem 
dokonywanie 
czynności 
przez 
umocowanego w sprawie pełnomocnika – w sensie czasowym – już po 
uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, ale – w 
sensie merytorycznym – dotyczących wcześniejszych jego faz. Dlatego też 
pełnomocnik może w ramach umocowania określonego w art. 91 k.p.c. złożyć już 
po prawomocnym zakończeniu sprawy, np. wniosek o wydanie odpisu wcześniej 
wydanego orzeczenia, wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia albo 
wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (por. 
uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, mającej moc 
zasady prawnej, z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07, OSNC 2008 nr 11, poz. 
122, czy też Biul. SN 2008 nr 6, poz. 7). Odnosząc przedstawione stanowisko do 
stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należy zatem przyjąć, iż ustanowiony 
przez Sąd Okręgowy dla ubezpieczonej w postępowaniu przed sądem 
powszechnym pełnomocnik z urzędu mógł skutecznie złożyć wniosek o 
sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku kończącego postępowanie przed 
tym sądem. Wprawdzie on sam tego faktycznie nie uczynił, gdyż z wnioskiem takim 
wystąpiła osobiście ubezpieczona, jednakże Sąd Apelacyjny słusznie doręczył 
właśnie pełnomocnikowi, a nie ubezpieczonej, odpis swego postanowienia z dnia 3 
marca 2011 r., równocześnie zawiadamiając zresztą ubezpieczoną o tym fakcie. 
Ten sposób doręczenia był zgodny z treścią art. 133 § 3 k.p.c., w myśl którego 
jeżeli ustanowiono pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru 
pism sądowych, doręczenia należy dokonać tym osobom. Na tym etapie 
postępowania art. 133 § 1 k.p.c. nie znajdował bowiem jeszcze zastosowania, 
skoro był to etap odnoszący się – w sensie merytorycznym – do jego 
wcześniejszych faz. Miał także rację Sąd Apelacyjny, uznając że wniesione przez 
tego pełnomocnika zażalenie na postanowienie z dnia 3 marca 2011 r. spełniało co 
prawda wymóg zachowania przymusu adwokacko-radcowskiego (zażalenie 
sporządziła, podpisała i wniosła osoba będąca adwokatem, która twierdziła, że 
czyni to w imieniu ubezpieczonej), jednakże z naruszeniem wymagania 
dotyczącego każdego pisma procesowego, odnoszącego się do obowiązku 
dołączenia pełnomocnictwa procesowego, skoro dotychczasowe pełnomocnictwo 
wynikające z ustanowienia przez sąd nie obejmowało umocowania do 

 
 
5 
sporządzenia i wniesienia zarówno skargi kasacyjnej, jak i zażalenia (por. powołana 
wyżej uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 
r., III CZP 142/07, OSNC 2008 nr 11, poz. 122). W judykaturze utrwalił się wszakże 
pogląd, że brak formalny pisma procesowego w postaci niedołączenia 
pełnomocnictwa dla adwokata lub radcy prawnego, który sporządził to pismo i 
wniósł do sądu, stanowi brak formalny pisma procesowego (art. 126 § 3 k.p.c.), 
podlegający usunięciu przez wezwanie do złożenia pełnomocnictwa (por. 
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 maja 1998 r., II UZ 30/98, OSNP 1999 
nr 16, poz. 530, z dnia 19 listopada 1998 r. III CZ 133/98, OSNC 1999 nr 4, poz. 86, 
z dnia 1 czerwca 1999 r., II UZ 61/99, OSNP 2000 nr 20, poz. 770, z dnia 4 
września 2008 r., IV CZ 68/08, niepublikowane, czy też z dnia 23 czerwca 2009 r. 
III UZ 4/09, OSNP 2011 nr 5-6, poz. 87). Podkreślenia wymaga fakt, iż Sąd 
Apelacyjny (a konkretnie przewodniczący wydziału w tym Sądzie), respektując ten 
pogląd, wezwał autora zażalenia na podstawie art. 130 § 1 k.p.c. w związku z art. 
126 § 3 k.p.c. do złożenia pełnomocnictwa, czym udokumentowałby on swoje 
umocowanie w postępowaniu zażaleniowym, i odrzucił zażalenie dopiero po 
bezskutecznym upływie terminu wyznaczonego do usunięcia tego braku 
formalnego. Czyniąc tak, Sąd Apelacyjny dopełnił zatem ciążących na nim 
obowiązków, słusznie uznając, że skoro autorem zażalenia był adwokat, to należało 
domniemywać, iż został on umocowany do wniesienia tego środka odwoławczego, 
a jedynie nie dołączył potwierdzającego to umocowanie pełnomocnictwa.  
Przedstawione wyżej argumenty czynią bezzasadną tezę skarżącego, że 
pełnomocnik ustanowiony wcześniej w postępowaniu przed sądami powszechnymi 
w ogóle nie może działać w imieniu strony po prawomocnym zakończeniu 
postępowania, a zatem nie może również uzupełnić braków formalnych pism 
wnoszonych przez niego w imieniu strony. Przyjęcie tej tezy, w połączeniu ze 
stwierdzeniem, iż  strona „po prawomocnym zakończeniu postępowania działa 
samodzielnie bez pełnomocnika”, musiałoby zresztą prowadzić do uznania, iż 
zażalenie wniesione przez pełnomocnika na postanowienie z dnia 3 marca 2011 r. 
faktycznie winno być traktowane jako zażalenie wniesione nie przez pełnomocnika 
będącego adwokatem, ale osobiście przez stronę, a więc przez osobę do tego 
nieuprawnioną. Takie zażalenie powinno zaś podlegać odrzuceniu bez wzywania 

 
 
6 
do uzupełnienia braków formalnych, jako że zostałoby wniesione bez zachowania 
przymusu adwokacko-radcowskiego, o którym mowa w art. 871 § 1 k.p.c., przez co 
byłoby niedopuszczalne (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 
2005r., I PZ 22/05, OSNP 2006 nr 21-22, poz. 330 oraz z dnia 6 listopada 2008r.. III 
CZ 35/08, LEX nr 484724).  
Nie można również zgodzić się ze skarżącym, że postępowanie Sądu 
Apelacyjnego będące następstwem przyjętej przez ten Sąd wykładni przepisów 
prawa, pozbawiło stronę prawa do sądu, gdyż strona poniosła wszelkie skutki 
wynikające z działania osoby nie posiadającej stosowanego umocowania, nie 
mając nawet możliwości ich naprawienia. W realiach rozpoznawanej sprawy nie 
mógł bowiem budzić wątpliwości fakt, iż ubezpieczona została poinformowana 
przez Sąd Apelacyjny o doręczeniu jej dotychczasowemu pełnomocnikowi odpisu 
postanowienia z dnia 3 marca 2011 r. Zatem twierdzenie w tych warunkach, że 
dalsze kroki podjęte przez tegoż pełnomocnika były wyrazem jego działania za 
stronę „bez jej woli i wiedzy” nie było przekonujące.  
Mając na względzie podniesione wyżej argumenty, Sąd Najwyższy uznał, że 
jedyne, co można było zarzucić zaskarżonemu zażaleniem ubezpieczonej 
postanowieniu, to uzasadnienie go przez Sąd Apelacyjny stwierdzeniem, iż 
zażalenie na postanowienie z dnia 3 marca 2011 r. podlegało odrzuceniu „jako 
niedopuszczalne”. Tymczasem rzeczywistą przyczynę odrzucenia zażalenia 
skarżącej na to postanowienie winno stanowić – z przyczyn wcześniej 
podniesionych – nieuzupełnienie jego braków formalnych w terminie. Pomijając 
jednakże tę okoliczność, gdyż nie miała ona wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, 
zaskarżone postanowienie odpowiadało prawu. 
 
Kierując się zatem przedstawionymi motywami oraz opierając się na treści 
art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. 
Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w 
postępowaniu zażaleniowym zostało wydane na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. oraz 
§ 19 w związku z § 12 ust. 2 i § 13 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności 
adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy 
prawnej udzielonej z urzędu.          

 
 
7