III UZ 12/10

Sąd Najwyższy2011-01-05
SNubezpieczenia społeczneprzywrócenie terminuWysokanajwyższy
wznowienie postępowaniaprzywrócenie terminuskargaubezpieczenia społeczneSąd NajwyższySąd Apelacyjnytermin procesowybrak winystan zdrowia

Sąd Najwyższy uchylił postanowienie Sądu Apelacyjnego o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, uznając potrzebę ponownej oceny dopuszczalności skargi.

Sąd Najwyższy rozpoznał zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego, które oddaliło wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania i odrzuciło tę skargę. Sąd Apelacyjny uznał skargę za spóźnioną, a wniosek o przywrócenie terminu za nieuzasadniony, wskazując na brak winy strony. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w zakresie dopuszczalności skargi.

Sąd Najwyższy rozpoznał zażalenie J. S. na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 24 czerwca 2010 r., którym oddalono jego wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 30 października 2007 r. oraz odrzucono tę skargę. Sąd Apelacyjny uznał, że trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, liczony od dnia doręczenia opinii uzupełniającej (9 lipca 2009 r. lub 21 września 2009 r.), został przekroczony, a skarga złożona 24 lutego 2010 r. była spóźniona. Sąd Apelacyjny uznał również, że ubezpieczony nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, wskazując na jego wcześniejsze doświadczenia procesowe i możliwość skorzystania z pomocy prawnej. Sąd Najwyższy, analizując zarzuty zażalenia, uchylił zaskarżone postanowienie. Podkreślił, że postanowienie odrzucające skargę o wznowienie postępowania jest zaskarżalne do Sądu Najwyższego, a sąd ten może rozpoznać również postanowienie oddalające wniosek o przywrócenie terminu. Sąd Najwyższy wskazał, że kluczowe dla oceny wniosku o przywrócenie terminu jest ustalenie braku winy strony, co należy oceniać w kontekście całokształtu okoliczności, w tym stanu zdrowia psychicznego strony i braku pouczenia o możliwości złożenia skargi o wznowienie postępowania. Z uwagi na te okoliczności, Sąd Najwyższy przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Sąd Najwyższy uznał, że okoliczności podnoszone przez ubezpieczonego, w tym jego stan zdrowia psychicznego i brak wiedzy o możliwości złożenia skargi o wznowienie postępowania, mogły przemawiać za brakiem winy w uchybieniu terminu, co wymaga ponownej oceny przez Sąd Apelacyjny.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy podkreślił, że ocena braku winy w niedochowaniu terminu procesowego powinna uwzględniać całokształt okoliczności sprawy, w tym stan zdrowia psychicznego strony, który może uniemożliwić prawidłową ocenę sytuacji i podjęcie decyzji o złożeniu środka zaskarżenia. Brak pouczenia o możliwości złożenia skargi o wznowienie postępowania również ma znaczenie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie i przekazanie

Strona wygrywająca

J. S.

Strony

NazwaTypRola
J. S.osoba_fizycznawnioskodawca
Zakład Ubezpieczeń Społecznychinstytucjaorgan rentowy

Przepisy (10)

Główne

k.p.c. art. 407 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Określa trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, liczony od dnia dowiedzenia się o podstawie wznowienia.

k.p.c. art. 168 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Określa przesłanki przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej: uchybienie terminu pociągające za sobą ujemne skutki oraz brak winy strony w opóźnieniu.

k.p.c. art. 403 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Określa podstawę wznowienia postępowania w przypadku późniejszego wykrycia okoliczności faktycznej, która mogła mieć wpływ na wynik sprawy.

Pomocnicze

k.p.c. art. 410 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Stanowi o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania w przypadku przekroczenia terminu.

k.p.c. art. 365 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Wyraża zasadę niewzruszalności prawomocnych wyroków sądowych.

k.p.c. art. 394¹ § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Określa, że postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę o wznowienie postępowania jest postanowieniem kończącym postępowanie i podlega zaskarżeniu.

k.p.c. art. 380

Kodeks postępowania cywilnego

Pozwala Sądowi Najwyższemu na rozpoznanie postanowienia oddalającego wniosek o przywrócenie terminu, jeśli ma ono wpływ na wydanie postanowienia zaskarżalnego.

EKPC art. 6

Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

Przywołana w kontekście prawa do rzetelnego procesu i potencjalnej dyskryminacji.

Konstytucja RP art. 45 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Przywołana w kontekście prawa do sądu i potencjalnej dyskryminacji.

Konstytucja RP art. 77 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Przywołana w kontekście prawa do sądu i potencjalnej dyskryminacji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Okoliczności zdrowotne (zespół psychoorganiczny) i brak wiedzy o możliwości złożenia skargi o wznowienie postępowania mogą przemawiać za brakiem winy w uchybieniu terminu. Brak pouczenia o sposobie i terminie złożenia skargi o wznowienie postępowania.

Odrzucone argumenty

Skarga o wznowienie postępowania została złożona po terminie. Ubezpieczony posiadał wiedzę o procedurach procesowych z wcześniejszych postępowań. Zła sytuacja finansowa nie jest usprawiedliwieniem dla uchybienia terminu, gdyż można było skorzystać z pomocy pełnomocnika z urzędu.

Godne uwagi sformułowania

zasada niewzruszalności prawomocnych wyroków sądowych przepisy określające warunki, na jakich może nastąpić uchylenie lub zmiana prawomocnego wyroku muszą być zatem, jako wyjątek od wspomnianej reguły, interpretowane ściśle miernik należytej staranności, jakiej można wymagać od człowieka przejawiającego dbałość o swe własne, życiowo ważne sprawy brak winy występuje między innymi w razie choroby strony lub jej pełnomocnika, która uniemożliwia podjęcie działania nie tylko osobiście, ale i skorzystania z pomocy innych osób różnica pomiędzy stanem zdrowia fizycznego i psychicznego strony nie przywracać terminu pochopnie, ale też nie pozbawiać strony możliwości obrony swych praw

Skład orzekający

Kazimierz Jaśkowski

przewodniczący

Halina Kiryło

sprawozdawca

Andrzej Wróbel

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przywrócenia terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania, zwłaszcza w kontekście stanu zdrowia psychicznego strony i braku winy."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ubezpieczonego z problemami zdrowotnymi i brakiem wiedzy prawnej. Ocena braku winy jest zawsze indywidualna.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego - przywrócenia terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania, z silnym elementem ludzkim związanym ze stanem zdrowia psychicznego strony.

Czy problemy psychiczne i brak wiedzy prawnej usprawiedliwiają przywrócenie terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania?

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt III UZ 12/10 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 5 stycznia 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący) 
SSN Halina Kiryło (sprawozdawca) 
SSN Andrzej Wróbel 
 
w sprawie z wniosku J. S. 
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o przywrócenie terminu do 
złożenia skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym 
wyrokiem Sądu Apelacyjnego w […] III  Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych 
z dnia 30 października 2007 roku w sprawie III AUa …/07, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 stycznia 2011 r., 
zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […] 
z dnia 24 czerwca 2010 r.,  
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę w 
zakresie 
dopuszczalności skargi 
do 
rozpoznania 
Sądowi 
Apelacyjnemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w […] 
pozostawiając 
temu 
Sądowi 
rozstrzygnięcie 
o 
kosztach 
postępowania zażaleniowego.  
 
 
 
 
 
 
UZASADNIENIE 
 

 
 
2 
 
Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 
dnia 24 czerwca 2010 r. oddalił wniosek ubezpieczonego J. S. o przywrócenie 
terminu 
do 
złożenia 
skargi 
o 
wznowienie 
postępowania 
zakończonego 
prawomocnym wyrokiem tegoż Sądu z dnia 30 października 2007 r. i odrzucił 
skargę. 
           W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i 
Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 30 października 2007 r.  oddalił 
apelację J. S. od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń 
Społecznych w G. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony 
ubezpieczonemu 3 grudnia 2007 r. W dniu 24 lutego 2010 r. J. S. wniósł skargę o 
wznowienie postępowania zakończonego tymże orzeczeniem. Jako postawę 
wznowienia powołał wykrycie okoliczności faktycznej istniejącej w dacie wydania 
przedmiotowego wyroku i mogącej mieć wpływ na wynik sprawy, a jaką było 
ustalenie w toku postępowania toczącego się przez Sądem Apelacyjnym, że 
częściowa niezdolność do pracy ubezpieczonego powstała przed dniem 17 
października 2007 r. i jest następstwem zespołu psychoorganicznego z ubytkami w 
sferze intelektu, na które nałożyły się zmiany afektywne. Tymczasem Sąd 
Apelacyjny orzekając w sprawie objętej skargą o wznowienie postępowania przyjął 
– w oparciu o opinie biegłych lekarzy – iż J. S.  w okresie od maja 2006 r. do 
października 2007 r. był zdolny do pracy. Skarżący podniósł, że termin do 
wniesienia skargi powinien być liczony od dnia, w którym zapadł wyrok Sądu 
Apelacyjnego.  Z ostrożności jednak, gdyby Sąd przyjął jako początkową datę biegu 
terminu 
do 
dokonania 
tejże 
czynności 
procesowej 
dzień 
doręczenia 
ubezpieczonemu opinii biegłych lekarzy, wniósł o przywrócenie terminu, 
usprawiedliwiając jego uchybienie nieznajomością przepisów (wynikającą z 
upośledzenia umysłowego i brakiem środków finansowych na zasięgnięcie opinii 
prawnika) oraz  powołując się na zasady współżycia społecznego.   
Organ rentowy w odpowiedzi na skargę domagał się jej odrzucenia w uwagi 
na nieoparcie jej na ustawowej podstawie oraz przekroczenie terminu do wniesienia 
skargi.  
W ocenie Sądu Apelacyjnego  wynikający z art. 407 § 1 k.p.c. trzymiesięczny 
termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania rozpoczął bieg w dacie 

 
 
3 
dowiedzenia się skarżącego o podstawie wznowienia, jaką był dzień doręczenia 
ubezpieczonemu opinii sądowo – lekarskiej sporządzonej w sprawie sygn. akt III 
AUa …/08, tj. 9 lipca 2009 r., a najpóźniej dzień doręczenia mu opinii 
uzupełniającej, czyli 21 września 2009 r. Skarga złożona w dniu 24 lutego 2010 r. 
jest zatem spóźniona. Analizując wniosek ubezpieczonego o przywrócenie 
uchybionego terminy do złożenia skargi w kontekście art. 168 § 1 k.p.c. Sąd drugiej 
instancji uznał, iż nie została spełniona ta przesłanka przywrócenia terminu, jaką 
jest brak winy strony w opóźnieniu w dokonaniu czynności procesowej. Niewiedza 
skarżącego na temat terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania jest 
bowiem rezultatem zaniedbań samego ubezpieczonego. Toczące się uprzednio 
postępowania sądowe z jego udziałem wskazują, iż skarżący jest zorientowany w 
obowiązujących procedurach i posiada znajomość niezbędnych regulacji prawnych 
w zakresie obrony własnych interesów. Wnioskodawca nie uprawdopodobnił, aby 
stan zdrowia uniemożliwił mu powzięcie wiedzy o terminie i sposobie złożenia 
przedmiotowej skargi. Usprawiedliwieniem dla zaistniałego uchybienia terminu nie 
jest też zła sytuacja finansowa ubezpieczonego, gdyż mógł on zwrócić się do sądu 
o ustanowienia pełnomocnika z urzędu.  
 
Konsekwencją przekroczenia terminu do złożenia skargi o wznowienie 
postępowania i oddalenia wniosku o jego przywrócenie jest zaś odrzucenie skargi z 
mocy art. 410 § 1 k.p.c.  
 
W zażaleniu na powyższe postanowienie ubezpieczony zarzucił naruszenie: 
1/ przepisów postępowania przez błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: 
- art. 407 § 1 w związku z art. 233 § 1 oraz art. 365 § 1 k.p.c. polegające na 
przyjęciu, że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania powinien być 
liczony od doręczenia stronie uzupełniającej opinii sądowo – lekarskiej, a nie od 
dnia wydania wyroku Sądu Apelacyjnego w sprawie sygn. akt III AUa …/08, tj. 26 
listopada 2009 r.; 
- art. 168 § 1 w związku z art. 410 § 1 k.p.c. polegające na uznaniu, iż 
ubezpieczony nie uprawdopodobnił braku winy w zaistniałym opóźnieniu, mimo 
złożonych zeznań i opinii biegłych lekarzy;  
2/ prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: 

 
 
4 
- art. 6 Konwencji o Ochronie Praw człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 
1993 r. Nr 61, poz. 284) oraz art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji 
Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 
)polegające na niezróżnicowaniu sytuacji ubezpieczonego mającego ubytki w 
sferze intelektu (rozpoznanie zespołu psychoorganicznego) i w związku z tym 
niedoprowadzeniu 
do 
faktycznej 
równości 
(dyskryminacja 
pozytywna, 
uprzywilejowanie wyrównawcze) oraz niewzięciu pod uwagę zasad współżycia 
społecznego, które w stanie faktycznym dotyczącym ubezpieczonego przemawiają 
za przywróceniem uchybionego terminu. 
 
   Żalący się wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie 
sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie 
kosztów postępowania według norm przepisanych.  
W uzasadnieniu środka odwoławczego ubezpieczony wskazał, że uzyskał 
pewność o istnieniu ubytków w sferze intelektualnej, obniżających jego wydolność, 
dopiero w dniu ogłoszenia wyroku sądowego. Od tej daty należy więc liczyć bieg 
terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania. Gdyby jednak Sąd przyjął 
inny moment początkowy biegu tegoż terminu, to opóźnienie w jego uchybieniu 
nastąpiło bez winy strony. To, że skarżący radził sobie w innych postępowaniach, 
nie może być obecnie argumentem za oddaleniem wniosku o przywrócenie 
ustawowego terminu do złożenia skargi. Zaradność ubezpieczonego sprowadzała 
się bowiem do tego, że przy pomocy osoby trzeciej, niebędącej prawnikiem, 
skarżący stosował się do pouczeń sądowych odnośnie do trybu wniesienia środków  
odwoławczych od wyroków. Nie były to więc skomplikowane czynności. Natomiast 
wiedzy na temat trybu i terminu złożenia skargi  o wznowienie  postępowania nie 
posiada nawet wykształcony człowiek. Zwykle takiej informacji może udzielić 
jedynie profesjonalny pełnomocnik. Nie pobierając renty, skarżący nie posiadał 
środków na ustanowienie pełnomocnika. Ubezpieczony jest zaś w wyjątkowej 
sytuacji, 
gdyż 
cierpi 
na 
rozpoznany 
przez 
biegłych 
lekarzy 
zespół 
psychoorganiczny, a schorzenie to występowało w trakcie biegu terminu do 
złożenia przedmiotowej skargi. Nieprzywrócenie uchybionego terminu oznacza 
dyskryminowanie osoby niepełnosprawnej. Rozważając wniosek skarżącego o 
przywrócenie uchybionego terminu Sąd Apelacyjny powinien wziąć pod uwagę 

 
 
5 
wszystkie okoliczności sprawy, by nie przywracać terminu pochopnie, ale też nie 
pozbawiać strony możliwości obrony swych praw. Za przywróceniem terminu w 
niniejszej sprawie przemawiają zaś dodatkowo zasady współżycie społecznego.     
 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
 
Analizę prawidłowości zaskarżonego orzeczenia rozpocząć wypada od 
przypomnienia, iż postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę o 
wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem sądowym jest 
postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie w rozumieniu art.3941 § 2 
k.p.c. Jeżeli zapadło ono w sprawie, w której przysługuje skarga kasacyjna, może 
być przedmiotem zażalenia do Sądu Najwyższego. Cechy zaskarżalności środkiem 
odwoławczym nie ma natomiast postanowienie oddalające wniosek o przywrócenie 
terminu do wniesienia tegoż nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Postanowienie 
takie nie kończy postępowania w sprawie. Sytuuje się ono w kategorii postanowień, 
o których mowa w art. 380 k.p.c. Sąd Najwyższy może więc na podstawie tego 
przepisu, poprzez odesłanie zawarte w art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39821 
k.p.c., na wniosek strony, rozpatrując zażalenie na postanowienie odrzucające 
skargę o wznowienie postępowania, rozpoznać także, mające wpływ na jego 
wydanie, postanowienie oddalające wniosek o przywróceniu terminu do wniesienia 
skargi (por. uzasadnienia uchwał składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 
31 maja 2000 r., III ZP 1/00, OSNC 2001 nr 1, poz. 1 i z dnia 6 października 2000 
r., III CZP 31/00, OSNC 2001 nr 2, poz. 22 oraz uzasadnienia postanowień Sądu 
Najwyższego z dnia 11 sierpnia 1999 r., I CKN 367/99, OSNC 2000 nr 3, poz. 48, z 
dnia 15 grudnia 2005 r., I UZ 32/05, niepublikowanego i z dnia 19 lipca 2007 r., I UZ 
15/07, niepublikowanego). 
 
Godzi się podkreślić, że w postępowaniu cywilnym obowiązuje wyrażona w 
art. 365 § 1 k.p.c. zasada niewzruszalności prawomocnych wyroków sądowych. 
Przepisy określające warunki, na jakich może nastąpić uchylenie lub zmiana 
prawomocnego wyroku muszą być zatem, jako wyjątek od wspomnianej reguły, 
interpretowane ściśle. Skarga o wznowienie postępowania podlega badaniu przez 
sąd pod kątem dopuszczalności o dwojakim charakterze, to jest dopuszczalności 

 
 
6 
samej skargi oraz dopuszczalności wznowienia postępowania. O dopuszczalności 
skargi decyduje zaś zachowanie ustawowego terminu do jej wniesienia (art. 407 i 
art. 408 k.p.c.) oraz oparcie skargi na ustawowych podstawach wymienionych w 
art. 401, art. 401¹ i art. 403 k.p.c.  
           Wniesienie skargi o wznowienie postępowania ograniczone jest dwoma 
terminami przewidzianymi w art. 407 i art. 408 k.p.c. Trzymiesięczny termin do 
wniesienia skargi wynikający z art. 407 k.p.c. określa czasową dopuszczalność 
żądania wznowienia postępowania, opierającą się na powiązaniu przyczyny 
wznowienia ze świadomością jej istnienia. Natomiast pięcioletni termin wynikający z 
art. 408 k.p.c. wskazuje okres, w którym – przy jednoczesnym zachowaniu terminu 
z art. 407 k.p.c. - w ogóle dopuszczalne jest domaganie się wznowienia 
postępowania. Przy ocenie dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania 
zasadnicze znaczenie ma krótszy, trzymiesięczny termin biegnący od chwili 
powzięcia przez stronę wiedzy o podstawie wznowienia, natomiast dłuższy, 
pięcioletni termin ma charakter zaporowy, poza który nie może wykroczyć 
wspomniany termin trzymiesięczny (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 
października 2008 r., II UZ 31/08, OSNP 2010, nr 11 – 12, poz. 139). Początek  
trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania zależy 
od ustawowej podstawy wznowienia. W niniejszym przypadku podstawą 
wznowienia jest - zgodnie z art. 403§2 k.p.c. - późniejsze wykrycie  okoliczności 
faktycznej, która mogła mieć wpływ na wynik sprawy, a z której strona nie mogła 
skorzystać w poprzednim postępowaniu, to jest ustalenie w procesie toczącym się  
przed Sądem Apelacyjnym pod sygn. akt III AUa …/08, że w następstwie zespołu 
psychoorganicznego z ubytkami w sferze intelektualnej ubezpieczony J. S. był 
osobą częściowo niezdolną do pracy przed dniem 17 października 2007 r. Skoro 
zatem skarżący uzyskał wiedzę na ten temat ze sporządzonej w tejże sprawie opinii 
sądowo – lekarskiej, słusznie Sąd Apelacyjny przyjął jako początkowy moment 
biegu trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania 
chwilę doręczenia stronie odpisu opinii uzupełniającej, zawierającej ostateczne 
stanowisko biegłych w spornej kwestii, czyli  dzień 21 września 2009 r. Skarga 
wniesiona w dniu 24 lutego 2010 r. jest zatem spóźniona.   

 
 
7 
           Oceniając zasadność wniosku ubezpieczonego o przywrócenie terminu do 
złożenia skargi o wznowienie postępowania warto zauważyć, że w świetle art.168 § 
1 i 2 k.p.c. żądanie tej treści może zostać uwzględnione tylko wtedy, gdy uchybienie 
terminu do dokonania czynności procesowej pociąga za sobą ujemne dla strony 
skutki, a opóźnienie nastąpiło bez winy wnioskodawcy. 
 
Co do pierwszej z wymienionych przesłanek przywrócenia uchybionego 
terminu trzeba stwierdzić, iż przekroczenie przez ubezpieczonego terminu do 
wniesienia skargi o wznowienie postępowania ma dla niego negatywne 
konsekwencje procesowe, gdyż implikuje odrzucenie skargi z mocy art. 410 § 1 
k.p.c. 
           Pozostaje rozważyć, czy w rozpoznawanej sprawie spełnione zostało drugie 
z ustawowych kryteriów przywrócenia uchybionego terminu do dokonania 
czynności procesowej, a mianowicie brak winy ubezpieczonego w zaistnieniu 
opóźnienia we wniesieniu skargi. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje 
się, że uwzględnienie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić 
tylko w sytuacji, gdy zachowaniu się strony nie można przypisać znamion winy w 
jakiejkolwiek jej postaci, również winy polegającej na zwykłym niedbalstwie. Przy 
ocenie braku winy w niedochowaniu terminu procesowego bierze się zaś pod 
uwagę miernik należytej staranności, jakiej można wymagać od człowieka 
przejawiającego dbałość o swe własne, życiowo ważne sprawy. Analizy tej 
dokonuje się przy tym w kontekście całokształtu okoliczności konkretnej sprawy 
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., II CKN 8/98, 
LEX nr 50679, z dnia 27 października 1998 r., II PKN 385/98, OSNP 1999 nr 23, 
poz. 753, z dnia 12 marca 1999 r., I PKN 76/99, OSNP 2001 nr 11, poz.431, z dnia 
14 kwietnia 1999 r., II UKN 555/98, OSNP 2000 nr 14, poz. 561, z dnia 22 lipca 
1999 r., I PKN 273/98, OSNP 2000 nr 20, poz. 757, z dnia 29 października 1999 r., 
I CKN 556/98, LEX nr 50702, z dnia 10 stycznia 2007 r., I CZ 108/06, Lex nr 
258547, z dnia 26 kwietnia 2007 r., III CZ 22/07, LEX nr 319631 i z dnia 30 maja 
2007 r., II CSK 167/07, LEX nr 346193). Trudności (przeszkody) uniemożliwiające 
stronie zachowanie terminu do dokonania czynności procesowej nie muszą mieć 
też charakteru zdarzeń nadzwyczajnych (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 
dnia 2 sierpnia 2006 r., I UZ 13/06, OSNP 2007 nr 15-16, poz.238). 

 
 
8 
 
W judykaturze wyrażony jest pogląd, iż brak winy występuje między innymi    
w razie choroby strony lub jej pełnomocnika, która uniemożliwia podjęcie działania 
nie tylko osobiście, ale i skorzystania z pomocy innych osób. Innymi słowy, choroba 
strony (pełnomocnika), która nie wyklucza podjęcia działania choćby przy pomocy 
osób trzecich, nie uzasadnia przywrócenia terminu do dokonania czynności 
procesowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2005 r.,      
III CZ 79/05, niepublikowane i z dnia 11 stycznia 2007 r., II CZ 116/06, LEX  nr 
258551). Dla prawidłowego zrozumienia tej linii orzecznictwa niezbędne jest jednak 
podkreślenie różnicy pomiędzy stanem zdrowia fizycznego i psychicznego strony 
mającej dokonać danej czynności procesowej. W przypadku, gdy w grę wchodzi 
złożenie środka zaskarżenia, trzeba pamiętać, iż to strona (a nie pełnomocnik czy 
osoba trzecia) decyduje o jego wniesieniu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 
dnia 15 listopada 2001 r., III CZ 99/01, LEX nr 52765). Zatem o ile w sytuacji, gdy 
strona nie doznaje żadnych zakłóceń w sferze psychicznej i podejmuje decyzję             
o skorzystaniu z konkretnego środka zaskarżenia, a obłożna choroba utrudnia jej 
dokonanie wymaganych w tym zakresie czynności, należy rozważać, czy możliwe 
było skorzystanie przez nią z pomocy osoby trzeciej w roli swego rodzaju posłańca. 
Jeśli jednak schorzenie ma charakter psychiczny i uniemożliwia stronie prawidłową 
ocenę sytuacji oraz zadecydowanie o złożeniu środka zaskarżenia, nikt inny nie 
może wyręczyć jej w tym zakresie. Brak winy w niedokonaniu w terminie czynności 
procesowej przyjmuje się także wtedy, gdy strona z powodu choroby błędnie 
zrozumiała pouczenie o sposobie i terminie dokonania tejże czynności, a tym 
bardziej gdy wskutek nieobecności na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku 
nie otrzymała tego rodzaju pouczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 
dnia 5 stycznia 2006 r., I UZ 38/05, OSNP 2007 nr 1-2, poz. 32).        
           Trzeba jednak pamiętać, że występując o przywrócenie terminu do 
dokonania czynności procesowej strona zobowiązana jest  do uprawdopodobnienia 
okoliczności uzasadniających tego rodzaju żądanie. Uprawdopodobnienie oznacza 
zaś przytoczenie twierdzeń i wskazanie okoliczności, z których wynika przekonanie 
o 
prawdziwości 
tych 
twierdzeń. 
Ustawowy 
warunek 
uprawdopodobnienia 
okoliczności usprawiedliwiających niedokonanie czynności procesowej w terminie 
powoduje zatem złagodzenie rygorów dowodowych w tym zakresie (por. 

 
 
9 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2006 r., V CZ 29/06, LEX nr 
200921). Na takie zaś okoliczności wskazał skarżący we wniosku o przywrócenie 
uchybionego terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania.   
 
Prawdą jest, że J. S. prawidłowo i bez opóźnień dokonywał czynności 
procesowych we wcześniejszych postępowaniach przed sądami.  Nie jest to jednak 
argument przemawiający za przyjęciem winy strony w uchybieniu terminowi do 
wystąpienia ze skargą o wznowienie postępowania. Godzi się zauważyć, że 
ubezpieczony  uprzednio otrzymywał pouczenia o terminie i sposobie wniesienia 
zwykłych środków odwoławczych. Tryb zaskarżania orzeczeń na różnych etapach 
postępowania sądowego nie jest zaś taki sam. Stąd wiedza na ten temat uzyskana 
we wcześniejszych fazach procesu nie wystarcza dla prawidłowego złożenia 
nadzwyczajnego  środka zaskarżenia, jakim jest skarga o wznowieni postępowania 
zakończonego  prawomocnym wyrokiem sądowym. Tym bardziej, że strony nie są 
pouczane o sposobie i terminie do dokonania tejże czynności procesowej.  
Oczywiście fakt ten nie przesądza o zasadności wniosku o przywrócenie 
uchybionego terminu, ale należy analizować go w powiązaniu z pozostałymi 
okolicznościami sprawy.  W rozpoznawanym przypadku na brak stosownej wiedzy 
prawnej w kwestii możliwości skorzystania przez stronę z przedmiotowego środka 
zaskarżenia nałożyły się zaś kłopoty zdrowotne samego ubezpieczonego związane 
ze stanem jego psychiki, a potwierdzone opinią sądowo – lekarską sporządzoną w 
sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym pod sygn. akt. III AUa …/08. 
Okoliczności te nie mogą pozostać bez wpływu na ocenę istnienia zawinienia 
żalącego się w opóźnieniu w złożeniu skargi. Rozważając w kontekście 
unormowania art. 168 § 1 k.p.c. wniosek o przywrócenie terminu do dokonania 
czynności procesowej należy zatem brać pod uwagę łącznie wszystkie okoliczności 
sprawy, gdyż tworzą one zespół uwarunkowań, w jakich doszło do przekroczenia 
terminu i przesądzają o istnieniu lub braku winy strony w  powstałym opóźnieniu. 
Prawdą jest, że ocena braku winy w niedochowaniu terminu do dokonania 
czynności procesowej pozostawiona została uznaniu sądu. Orzekając w 
przedmiocie przywrócenia uchybionego terminu sąd powinien jednak rozważyć 
wszystkie aspekty danego przypadku tak, aby nie uwzględniać tego rodzaju 
wniosku zbyt pochopnie, ale też nie zamykać stronie drogi do obrony swoich praw. 

 
 
10
Nierozważne oddalenie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu ma wszakże 
dla strony poważne, negatywne konsekwencje  w postaci niemożności skutecznego 
złożenia środka zaskarżenia. 
           Poza sferą zainteresowań Sądu Najwyższego pozostaje kwestia  spełnienia 
w niniejszej sprawie drugiej przesłanki dopuszczalności skargi o wznowienie 
postępowania, jaką jest jej oparcie na ustawowej podstawie, gdyż  zagadnienie to 
nie było dotychczas przedmiotem analizy Sądu drugiej instancji.  
 
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na mocy art. 3941 § 2 k.p.c. i 
art.39815 § 1 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji 
postanowienia. O kosztach postępowania zażaleniowego rozstrzygnięto stosownie 
do art. 108 § 2 w związku z art. 398²¹ i art. 394¹ § 3 k.p.c.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI