III UZ 11/11

Sygn. akt III UZ 11/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 6 maja 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący) 
SSN Halina Kiryło 
SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca) 
 
w sprawie ze skargi J. A. – S. Budownictwo Eksport - Import 
o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu 
Apelacyjnego z dnia 28 listopada 1996 r., po rozpoznaniu na posiedzeniu 
niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 
maja 2011 r., 
zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 16 czerwca 2010 r.,  
 
 
 
1. oddala zażalenie, 
2. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego  radcy 
prawnemu A. G. kwotę 120 zł powiększoną o podatek od 
towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej 
udzielonej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym. 
 
 
UZASADNIENIE 
 
Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 
dnia 16 czerwca 2010 r. odrzucił zażalenie wniesione przez ubezpieczonego J. A. 
na postanowienie tegoż Sądu z dnia 14 maja 2010 r., mocą którego odrzucono 

 
 
2 
skargę ubezpieczonego o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym 
wyrokiem Sądu Apelacyjnego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 
listopada 1996 r.  
 
W motywach postanowienia z dnia 16 czerwca 2010 r. Sąd Apelacyjny 
wskazał, że doręczając ubezpieczonemu odpis postanowienia z dnia 14 maja 2010 
r. wraz z uzasadnieniem pouczył go o możliwości złożenia zażalenia do Sądu 
Najwyższego w siedmiodniowym terminie oraz o tym, że zażalenie winno być 
sporządzone i wniesione przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą 
prawnym. W dniu 11 czerwca 2010 r. J. A. nadał w urzędzie pocztowym  
sporządzone osobiście zażalenie na powyższe postanowienie. Wobec uchybienia 
przez niego wymaganiom wynikającym z art. 87¹ § 1 k.p.c. w związku z art. 394¹ § 
2 k.p.c., Sąd Apelacyjny orzekł o odrzuceniu tego zażalenia na podstawie art. 370 
k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c.   
 
Powyższe postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem wniesionym przez 
pełnomocnika J. A. Autor zażalenia zarzucił Sądowi drugiej instancji niewłaściwą 
wykładnię i zastosowanie art. 370 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. i art. 871 § 1 
k.p.c. oraz niezastosowanie art. 45 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP i wniósł o uchylenie 
zaskarżonego postanowienia (w całości) oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej 
pomocy prawnej udzielonej z urzędu.  
 
W uzasadnieniu zażalenia jego autor podniósł między innymi, iż przepis art. 
87¹ § 1 k.p.c. nie może być interpretowany w oderwaniu od zagwarantowanego w 
art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu. Przepis ten ustanawia przymus 
adwokacko – radcowski w postępowaniu przed Sądem Najwyższym oraz w 
zakresie czynności procesowych związanych z tym postępowaniem, ale 
podejmowanych przed sądem niższej instancji. Tymczasem postępowanie przed 
Sądem Najwyższym nie jest zdefiniowane w Kodeksie postępowania cywilnego 
jako specyficzny typ postępowania. Definicji takiej nie zawiera też ustawa o Sądzie 
Najwyższym. 
Kodeksowe 
określenie 
„czynności 
procesowe 
związane 
z 
postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowane przed sądem niższej 
instancji” jest zbyt ogólnikowe, nieprecyzyjne i niezgodne z konstytucyjną regułą 
przyzwoitej legislacji. Nie zawsze złożenie zażalenia jest również związane z 
postępowaniem przed Sądem Najwyższym, skoro odrzucenie tego środka 

 
 
3 
zaskarżenia niweczy możliwość prowadzenia takiego postępowania. Skutki 
niewłaściwej legislacji nie powinny jednak obciążać strony.  
                                 
           Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zażalenie nie ma uzasadnionych podstaw.  
 
Wstępnie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 87¹ § 1 k.p.c. w 
postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez 
adwokatów lub radców prawnych. Zastępstwo to dotyczy także czynności 
procesowych 
związanych 
z 
postępowaniem 
przed 
Sądem 
Najwyższym, 
podejmowanych przed sądem niższej instancji. W myśl art. 87¹ § 2 k.p.c. 
omawianego przepisu nie stosuje się w postępowaniu o zwolnienie od kosztów 
sądowych oraz o ustanowienie adwokata lub radcę prawnego oraz gdy stroną, jej 
organem, jej przedstawicielem ustawowym lub pełnomocnikiem jest sędzia, 
prokurator, notariusz albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, a także 
gdy stroną, jej organem lub jej przedstawicielem ustawowym jest adwokat, radca 
prawny lub radca prawny Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Wynikające z 
treści art. 87¹ § 1 k.p.c. ograniczenie zdolności postulacyjnej stron w postępowaniu 
przed Sądem Najwyższym, w tym także w odniesieniu do czynności procesowych, 
które wymagają uprzedniego podjęcia działań przed sądem niższej instancji, 
oznacza, iż środek zaskarżenia może sporządzić i wnieść do Sądu Najwyższego 
tylko pełnomocnik procesowy strony, będący adwokatem lub radcą prawnym, 
natomiast nie może tego uczynić sama strona, chyba że jest jedną z osób 
wymienionych w art. 87¹ § 2 k.p.c. Przyczyny niewniesienia środka zaskarżenia 
przez nieuprawniony podmiot są zaś z punktu widzenia jego dopuszczalności 
obojętne (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2005 r., IV CZ 
124/05, LEX nr 186713). Zażalenie na wymienione w art. 394¹ § 1 i 2 k.p.c. 
postanowienia sądu drugiej instancji jest szczególnym środkiem zaskarżenia o tyle, 
że inicjuje postępowanie przed Sądem Najwyższym. Powinno zatem zostać 
sporządzone i wniesione przez profesjonalnego pełnomocnika, tj.  przez adwokata 
lub radcę prawnego, chyba że strona posiada kwalifikacje przewidziane w art. 87¹ § 
2 k.p.c. Wyjątkiem od tej zasady jest jedynie zażalenie (lub inny środek zaskarżenia 
wnoszony do Sądu Najwyższego) dotyczący postępowania o zwolnienie od 

 
 
4 
kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Skutek 
niezachowania wymogu sporządzenia i wniesienia zażalenia do Sądu Najwyższego  
przez profesjonalnego pełnomocnika został określony w art. 373 k.p.c. w związku z 
art. 398²¹ k.p.c. w związku z art. 394¹ § 3 k.p.c., bez możliwości uzupełnienia tego 
braku. Wypada dodać, iż nie spełnia również ustawowego wymagania związanego 
z przymusem adwokacko – radcowskim „poparcie” przez profesjonalnego 
pełnomocnika, ustanowionego z urzędu, dla skargi wcześniej wniesionej przez 
stronę nieuprawnioną do dokonania tego osobiście (por. postanowienia Sądu 
Najwyższego: z dnia 24 lipca 2006 r., I BU 2/06, LEX nr 489027 i z dnia 20 stycznia 
2009 r., II CZ 89/08, LEX nr 527186).   
 
W rozpoznawanej sprawie zażalenie na postanowienie Sądu drugiej instancji 
z dnia 16 czerwca 2010 r. wniósł osobiście ubezpieczony J. A., a nie ustanowiony 
przez niego lub dla niego pełnomocnik będący adwokatem bądź radcą prawnym. 
Postanowienie to z całą pewnością nie dotyczy ani zwolnienia od kosztów 
sądowych ani ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Jednocześnie z akt 
sprawy wynika, że wnoszący to zażalenie nie należy do kręgu podmiotów, o których 
mowa w art. 87¹ § 2 k.p.c. Zażalenie wniesione bez zachowania wymagania 
przewidzianego w art. 87¹ § 1 k.p.c. jest zaś niedopuszczalne i jako takie podlega 
odrzuceniu z mocy powołanych wyżej przepisów (por. postanowienia Sądu 
Najwyższego: z dnia 27 września 2000 r., II UZ 98/00 OSNP – wkł. 2001 nr 4, poz. 
4 i z dnia 21 listopada 2000 r., II UZ 101/00, PPiPS 2002 nr 5, s. 72).   
 
Odnosząc się natomiast do zawartego w zażaleniu zarzutu niezgodności art. 
87¹ § 1 k.p.c. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej  warto przytoczyć 
pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 10 września 1998 r., 
III CZ 114/98 (OSNC 1999, nr 2, poz. 42), w świetle którego jeżeli strona korzysta 
nieprawidłowo z przysługującego jej prawa do zaskarżenia orzeczenia sądowego i 
w związku z tym spotyka się z zasadnym odrzuceniem wniesionego przez nią 
środka, to nie może skutecznie odwoływać się do art. 45 ust. 1 Konstytucji 
Rzeczypospolitej Polskiej ani też do art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw 
Człowieka i Podstawowych Wolności z 1950 r. w celu wykazania, że została 
pozbawiona możliwości sprawiedliwego rozpatrzenia jej sprawy przez sąd wyższej 

 
 
5 
instancji. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę pogląd ten w 
pełni podziela. 
Co do zarzutu nieprecyzyjnego określenia w art. 87¹ § 1 k.p.c. czynności 
procesowych, których dotyczy przymus adwokacko – radcowski wypada z kolei 
stwierdzić, że w judykaturze utrwalił się pogląd, że czynnością taką jest 
niewątpliwie wniesienie środka zaskarżenia. Jest to bowiem czynność związana z 
postępowaniem przez Sądem Najwyższym, a wręcz postępowanie to inicjująca, tyle 
że podejmowana przed sądem drugiej instancji (por. orzeczenie Sądu Najwyższego 
z dnia15 lutego 1935 r., C III. 361/34, Głos Sądowy 1936, nr 4  s. 339 i uchwałę 
całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1935 r. - zasada prawna - 
C.Prez. 51/34, RPEiS 1935, nr 1 s. 207; postanowienia z  dnia 8 kwietnia 1998 r., III 
CZ 41/98 niepublikowane, z dnia 24 czerwca 1999 r., III CZ 49/99, LEX nr 110601, 
z dnia 29 września 1999 r., III CKN 944/99, Monitor Prawniczy 2006 nr 8, s. 432 , z 
dnia  26 kwietnia 2001 r., II CZ 10/01, niepublikowane, z dnia 17 listopada 2005 r., 
IV CZ 124/05, LEX nr 186713, z dnia 15 grudnia 2005 r., I PZ 22/05, OSNP 2006 nr 
21 – 22, poz. 330, z dnia 16 maja 2006 r., III UZ 6/06, OSNP 2007 nr 11 – 12, poz. 
174 i z dnia 31 sierpnia 2006 r., I CZ 45/06, LEX nr 395253). Już tylko z tej 
przyczyny zarzut, jakoby wspomniany przepis naruszał „zasady przyzwoitej 
legislacji” określone w art. 2 Konstytucji RP, jest zatem chybiony.  
 
Mając przedstawione motywy na uwadze, Sąd Najwyższy z mocy art. 39814 
w związku z art. 394¹ § 3 k.p.c. orzekł o oddaleniu zażalenia. O kosztach 
postępowania zażaleniowego rozstrzygnięto stosownie do § 12 ust. 2 pkt 2 w 
związku z § 11 ust. 2 oraz § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 
dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz 
ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę 
prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).