Orzeczenie · 2024-11-26

III USKP 90/24

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2024-11-26

SNubezpieczenia społeczneemerytury i rentyWysokanajwyższy

dezubekizacjaustawa dezubekizacyjnaemerytura policyjnasłużba w PRLkontrola konstytucyjnościSąd Najwyższyprawo administracyjneprawo ubezpieczeń społecznych

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła ponownego ustalenia wysokości emerytury policyjnej zmarłego funkcjonariusza C.W., który w latach 1963-1990 pełnił służbę w organach bezpieczeństwa PRL. Decyzją z 3 lipca 2017 r. Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA ponownie ustalił wysokość emerytury, obniżając ją na podstawie art. 15c ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (tzw. ustawa dezubekizacyjna). Sąd Okręgowy w Rzeszowie oddalił odwołanie, uznając służbę wnioskodawcy za służbę na rzecz totalitarnego państwa i stosowanie art. 15c za uprawnione. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie zmienił wyrok, przyznając następcy prawnemu prawo do emerytury w pełnej wysokości, uznając art. 15c za naruszający zasady konstytucyjne, w tym zasadę ochrony zaufania do państwa i stanowionego prawa, zasadę ochrony praw słusznie nabytych oraz zasadę proporcjonalności. Sąd Apelacyjny odmówił zastosowania art. 15c, powołując się na rozproszoną kontrolę konstytucyjności. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną organu rentowego, uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego. Sąd Najwyższy uznał, że sądy powszechne nie mają kompetencji do kwestionowania konstytucyjności przepisów prawa i odmawiania ich stosowania, a jedynie Trybunał Konstytucyjny jest uprawniony do takiej kontroli. Dopóki przepis nie zostanie uznany za niekonstytucyjny przez TK, podlega on stosowaniu. Sąd Najwyższy stwierdził, że obniżenie świadczenia emerytalnego na podstawie ustawy dezubekizacyjnej, przy zachowaniu wysokości nie niższej niż przeciętna emerytura z FUS, nie narusza Konstytucji ani prawa międzynarodowego, a także nie stanowi naruszenia zasady ne bis in idem.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ustalenie kompetencji sądów powszechnych w zakresie kontroli konstytucyjności przepisów prawa oraz dopuszczalności obniżania emerytur policyjnych na podstawie ustawy dezubekizacyjnej.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy służb bezpieczeństwa PRL i interpretacji przepisów ustawy dezubekizacyjnej.

Zagadnienia prawne (3)

Czy sąd powszechny może odmówić zastosowania przepisu ustawy uznanego za niekonstytucyjny, czy też kontrola konstytucyjności należy wyłącznie do Trybunału Konstytucyjnego?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Sądy powszechne nie mają kompetencji do kwestionowania konstytucyjności przepisów prawa i odmawiania ich stosowania. Dopóki przepis nie zostanie uznany za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny, podlega on stosowaniu.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy podkreślił, że domniemanie konstytucyjności ustawy może być obalone jedynie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy nie oznacza przyznania im kompetencji do kontroli konstytucyjności ustawodawstwa, a jedynie kontrolę orzeczeń w świetle normatywnych regulacji.

Czy obniżenie emerytury policyjnej na podstawie tzw. ustawy dezubekizacyjnej, w szczególności art. 15c, narusza Konstytucję RP i prawo międzynarodowe?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, obniżenie emerytury policyjnej na podstawie ustawy dezubekizacyjnej, przy zachowaniu wysokości nie niższej niż przeciętna emerytura z FUS, nie stanowi naruszenia Konstytucji ani prawa międzynarodowego.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że obniżenie świadczenia emerytalnego funkcjonariuszy służb bezpieczeństwa PRL, nawet jeśli służba ta była wykonywana na rzecz państwa totalitarnego, jest dopuszczalne. Podkreślono, że ustawodawca ma szeroką swobodę w kształtowaniu polityki społecznej i gospodarczej, a obniżenie świadczeń nie narusza zasady proporcjonalności ani prawa własności, jeśli zachowana jest rozsądna równowaga między interesem publicznym a jednostki.

Czy zastosowanie ustawy dezubekizacyjnej wobec funkcjonariusza, który już raz przeszedł procedurę częściowego obniżenia świadczenia na podstawie wcześniejszej ustawy, narusza zasadę ne bis in idem?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, zastosowanie ustawy dezubekizacyjnej nie narusza zasady ne bis in idem.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zasada ne bis in idem, choć wywodzona z art. 2 Konstytucji, nie ma charakteru kategorycznego i nie wyklucza zastosowania sankcji o charakterze represyjnym w różnych postępowaniach, jeśli nie są one stricte karne. Obniżenie emerytury policyjnej nie jest traktowane jako podwójne karanie w rozumieniu tej zasady.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego i oddalenie apelacji

Strona wygrywająca

Dyrektor Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie

Strony

Nazwa	Typ	Rola
T. W.	osoba_fizyczna	następca prawny zmarłego C. W.
Dyrektor Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie	organ_państwowy	organ rentowy

Przepisy (9)

Główne

u.z.f. art. 15c

Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin

Przepis ten, wprowadzający obniżenie emerytury policyjnej za służbę na rzecz państwa totalitarnego, został uznany przez Sąd Najwyższy za podlegający stosowaniu, mimo że Sąd Apelacyjny uznał go za niekonstytucyjny.

Pomocnicze

u.z.f. art. 13b

Definiuje służbę na rzecz państwa totalitarnego, która stanowi podstawę do obniżenia świadczeń emerytalnych.

k.p.c. art. 98 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Reguluje zasady zasądzania kosztów postępowania.

k.p.c. art. 398 § 16

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa prawna orzekania przez Sąd Najwyższy w przedmiocie uchylenia zaskarżonego wyroku.

Konstytucja RP art. 2