Orzeczenie · 2025-09-25

III USKP 71/24

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2025-09-25

SNubezpieczenia społeczneemerytury i rentyWysokanajwyższy

emerytura policyjnarenta inwalidzkasłużba w PRLustawa zaopatrzeniowaIPNsąd najwyższyniekonstytucyjnośćrozliczenia historyczne

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła odwołania W. M. od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA obniżającej wysokość jego emerytury policyjnej i policyjnej renty inwalidzkiej z powodu pełnienia służby na rzecz totalitarnego państwa. Sąd Okręgowy w O. częściowo uwzględnił odwołanie, przyjmując, że służba na rzecz totalitarnego państwa trwała jedynie od 1 stycznia 1982 r. do 31 grudnia 1983 r. Sąd Apelacyjny we W. zmienił ten wyrok, oddalając odwołania w całości i uznając, że W. M. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa przez cały okres wskazany w informacji IPN (od 1 lipca 1976 r. do 31 lipca 1990 r.), opierając się na analizie jego akt osobowych, opinii służbowych i wniosków personalnych, które wskazywały na jego ideologiczne zaangażowanie i aktywność w strukturach Służby Bezpieczeństwa. Sąd Apelacyjny uznał również, że przywilejem jest ustalanie świadczeń emerytalnych na korzystniejszych zasadach niż w systemie FUS, co jest nie do przyjęcia dla byłych funkcjonariuszy służb totalitarnego państwa. W. M. wniósł skargę kasacyjną, zarzucając m.in. błędną wykładnię art. 13b, art. 15c i art. 22a ustawy zaopatrzeniowej oraz naruszenie art. 2 Konstytucji RP. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał, że art. 13b ustawy zaopatrzeniowej mógł być zastosowany w oparciu o przynależność do określonej struktury milicji i analizę akt osobowych, bez konieczności udowodnienia indywidualnych czynów godzących w prawa obywatelskie. Jednakże, Sąd Najwyższy stwierdził, że przepisy art. 15c ust. 3 i art. 22a ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej, dotyczące mechanizmu obniżania świadczeń, są oczywiście niekonstytucyjne, naruszają zasadę proporcjonalności, równego traktowania oraz zasadę sprawiedliwości społecznej, dlatego nie mogą kształtować sytuacji prawnej funkcjonariusza. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ustalenie niekonstytucyjności przepisów dotyczących obniżania emerytur policyjnych za służbę w PRL oraz interpretacja kryteriów kwalifikacji służby jako 'służby na rzecz totalitarnego państwa'.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej grupy funkcjonariuszy służb PRL i przepisów ustawy zaopatrzeniowej. Konieczność indywidualnej oceny stanu faktycznego.

Zagadnienia prawne (4)

Czy pełnienie służby w organach bezpieczeństwa państwa totalitarnego w okresie PRL, nawet bez udowodnienia indywidualnych czynów naruszających prawa człowieka, stanowi podstawę do obniżenia emerytury policyjnej na podstawie art. 13b ustawy zaopatrzeniowej?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, Sąd Najwyższy uznał, że art. 13b ustawy zaopatrzeniowej mógł być zastosowany w oparciu o przynależność do określonej struktury milicji i analizę akt osobowych, bez konieczności udowodnienia indywidualnych czynów godzących w prawa i wolności obywatelskie.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy powołał się na wcześniejsze orzecznictwo, w tym uchwałę III UZP 1/20, wskazując, że pojęcie 'służby na rzecz totalitarnego państwa' wymaga przełożenia na konkretny stan faktyczny, ale samo formalne pełnienie służby w wymienionych instytucjach tworzy domniemanie faktyczne. Sąd podkreślił, że naruszanie praw człowieka jest wypadkową działań instytucjonalnych i indywidualnych, a totalitaryzm realizuje się również w 'kooperatywnych działaniach' ludzi skupionych w instytucjach ograniczających prawa obywateli.

Czy przepisy art. 15c ust. 3 i art. 22a ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej, dotyczące mechanizmu obniżania emerytur policyjnych za służbę w PRL, są zgodne z Konstytucją RP?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, Sąd Najwyższy uznał te przepisy za oczywiście niekonstytucyjne.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy stwierdził, że mechanizm 'równania w dół' zawarty w art. 15c ust. 3 jest 'ślepy', narusza zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP), powszechnie rozumiane poczucie sprawiedliwości oraz zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Przepis ten w nieprawidłowy sposób sankcjonuje 'rozliczenia historyczne' i jest oderwany od racjonalnej adekwatności między czynem a sankcją. W związku z tym, przepisy te nie mogą kształtować sytuacji prawnej funkcjonariusza.

Czy obniżenie świadczenia emerytalnego przysługującego skarżącemu po upływie 5 lat od przyznania prawa do emerytury, bez zastosowania art. 33 ust. 4 ustawy zaopatrzeniowej, jest dopuszczalne?

Odpowiedź sądu

Nie, skarżący argumentował naruszenie art. 33 ust. 4 ustawy zaopatrzeniowej przez niezastosowanie przepisu dotyczącego okresu 5 lat.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy nie rozstrzygnął bezpośrednio tego zarzutu w uzasadnieniu, ale uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego, co sugeruje, że mógł on mieć znaczenie dla sprawy.

Czy arbitralne obniżenie przysługującego świadczenia emerytalnego, naruszające zasadę ochrony praw nabytych, zasadę sprawiedliwości społecznej oraz zasadę zaufania obywatela do państwa i tworzonego przez nie prawa, jest zgodne z art. 2 Konstytucji RP?

Odpowiedź sądu

Nie, skarżący argumentował, że błędna wykładnia art. 2 Konstytucji RP przez Sąd Apelacyjny doprowadziła do naruszenia tych zasad.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny odrzucił te argumenty, wskazując na powiązanie zasady państwa prawa z zasadą sprawiedliwości społecznej. Sąd Najwyższy nie odniósł się szczegółowo do tego zarzutu w kontekście art. 2 Konstytucji, ale uznał niekonstytucyjność innych przepisów, co pośrednio potwierdza zasadność obaw skarżącego o naruszenie konstytucyjnych zasad.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

W. M.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
W. M.	osoba_fizyczna	odwołujący się
Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie	organ_państwowy	organ rentowy

Przepisy (18)

Główne

ustawa zaopatrzeniowa art. 13b § 1

Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin

Służba na rzecz totalitarnego państwa może być kwalifikowana na podstawie przynależności do określonych instytucji i formacji, a także analizy akt osobowych i przebiegu kariery, bez konieczności udowodnienia indywidualnych czynów godzących w prawa i wolności obywatelskie.

ustawa zaopatrzeniowa art. 15c § 1

Podstawa do obniżenia świadczenia w myśl art. 15c ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej za lata służby na rzecz totalitarnego państwa.

ustawa zaopatrzeniowa art. 15c § 3

Przepis uznany za oczywiście niekonstytucyjny z uwagi na naruszenie zasady proporcjonalności, równego traktowania i sprawiedliwości społecznej. Nie może kształtować sytuacji prawnej funkcjonariusza.

ustawa zaopatrzeniowa art. 22a § 3

Przepis analogiczny do art. 15c ust. 3, również uznany za oczywiście niekonstytucyjny.

Konstytucja RP art. 2