III USKP 63/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną B. Z. od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, który zmienił wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu i oddalił odwołanie od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA obniżającej wysokość emerytury policyjnej. Obniżenie świadczenia wynikało z faktu pełnienia przez odwołującą się służby w Służbie Bezpieczeństwa w okresie PRL. Sąd Okręgowy uznał, że służba ta, mimo formalnego zatrudnienia w SB, miała charakter biurowy i nie była bezpośrednio związana z represjami, a motywacją było kontynuowanie kariery sportowej. Sąd Apelacyjny odmiennie ocenił sytuację, uznając, że sama służba w formacjach wymienionych w ustawie zaopatrzeniowej jest wystarczająca do zastosowania restrykcyjnych przepisów, a sądowa weryfikacja ogranicza się do formalnej przynależności. Sąd Najwyższy uznał skargę kasacyjną za zasadną, wskazując na potrzebę prawidłowej wykładni przepisów dotyczących służby na rzecz państwa totalitarnego, uwzględnienia domniemania faktycznego i możliwości jego obalenia przez funkcjonariusza. Podkreślono, że ocena służby powinna uwzględniać wszystkie okoliczności, w tym indywidualne czyny i ich weryfikację pod kątem naruszenia praw człowieka. Ponadto, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na niezgodność z Konstytucją mechanizmu zastosowanego przez organ rentowy (art. 15b ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej). W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących służby na rzecz państwa totalitarnego w kontekście emerytur policyjnych, domniemanie służby na rzecz państwa totalitarnego i jego obalenie, zgodność przepisów dotyczących emerytur z Konstytucją RP.
Dotyczy specyficznej grupy funkcjonariuszy i okresu służby w PRL.
Zagadnienia prawne (3)
Czy służba w organach bezpieczeństwa PRL, mimo wykonywania głównie czynności biurowych i braku bezpośredniego udziału w represjach, może być uznana za służbę na rzecz państwa totalitarnego w rozumieniu ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy wskazał, że sama służba w instytucjach wymienionych w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej tworzy domniemanie służby na rzecz państwa totalitarnego, które może być obalone przez funkcjonariusza. Ocena powinna uwzględniać wszystkie okoliczności, w tym indywidualne czyny i ich weryfikację pod kątem naruszenia praw człowieka.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że kluczowe jest formalne pełnienie służby w określonych formacjach, co tworzy domniemanie służby na rzecz państwa totalitarnego. Ciężar dowodu obalenia tego domniemania spoczywa na ubezpieczonym. Ocena powinna być kompleksowa i uwzględniać zarówno charakter instytucji, jak i indywidualne działania funkcjonariusza.
Czy sądowa weryfikacja kryterium pełnienia służby na rzecz totalitarnego państwa ogranicza się jedynie do formalnej przynależności funkcjonariusza do instytucji wymienionych w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sądowa weryfikacja nie ogranicza się jedynie do formalnej przynależności. Sąd Apelacyjny błędnie przyjął takie ograniczenie. Ocena musi być merytoryczna i uwzględniać rzeczywisty przebieg służby oraz pełnione funkcje.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy skorygował wykładnię Sądu Apelacyjnego, wskazując, że choć formalna przynależność jest istotna, to nie jest wystarczająca. Konieczna jest merytoryczna ocena służby i możliwość jej obalenia przez funkcjonariusza.
Czy mechanizm zastosowany przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji, oparty na art. 15b ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej, jest zgodny z Konstytucją RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy stwierdził, że mechanizm z art. 15b ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej został uznany za niezgodny z Konstytucją RP.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na wcześniejszy wyrok, w którym uznał ten przepis za niekonstytucyjny, co oznacza, że nie może on kształtować sytuacji prawnej ubezpieczonej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B. Z. | osoba_fizyczna | odwołująca |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie | organ_państwowy | organ rentowy |
Przepisy (20)
Główne
ustawa zaopatrzeniowa art. 13b
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Definicja służby na rzecz totalitarnego państwa jako kryterium wyjściowe, tworzące wzruszalne domniemanie. Sąd Najwyższy podkreślił, że sama służba w wymienionych instytucjach może wypełniać to kryterium, ale domniemanie to może być obalone przez funkcjonariusza.
ustawa zaopatrzeniowa art. 15c
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis dotyczący konsekwencji służby na rzecz państwa totalitarnego, którego zastosowanie przez organ rentowy zostało uznane za niezgodne z Konstytucją.
ustawa zaopatrzeniowa art. 15b § 3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Mechanizm zastosowany przez organ rentowy, uznany przez Sąd Najwyższy za niezgodny z Konstytucją RP.
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Pomocnicze
ustawa zaopatrzeniowa art. 22a
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
ustawa zaopatrzeniowa art. 13c
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
ustawa zaopatrzeniowa art. 8a
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Podstawa do odstąpienia przez ministra od wyciągnięcia konsekwencji przewidzianych w ustawie w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 243 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 244
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 299
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 327 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 355
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do umorzenia postępowania, gdy wydanie wyroku stało się zbędne lub niedopuszczalne.
k.p.c. art. 477 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
Umorzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych w przypadku zmiany przez organ rentowy zaskarżonej decyzji.
k.p.c. art. 180 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do umorzenia postępowania.
k.p.c. art. 477 § 12
Kodeks postępowania cywilnego
Zakaz zawierania ugód w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący ciężaru dowodu.
k.p.c. art. 232 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący ciężaru dowodu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 13b i 15c ustawy zaopatrzeniowej. • Niewłaściwa ocena charakteru służby odwołującej się. • Niezastosowanie się do uchwały Sądu Najwyższego III UZP 1/20 w sposób prawidłowy. • Niezgodność art. 15b ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej z Konstytucją RP.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni potwierdza trafność poglądu [...] że skoro art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej łączy służbę na rzecz totalitarnego państwa z samym podjęciem służby w instytucjach i formacjach w tym przepisie wymienionych, to można przyjąć, że istnieje domniemanie faktyczne [...] że służba w nich była służbą na rzecz totalitarnego państwa. • Domniemanie to może być obalone w procesie cywilnym [...] Nie jest więc tak, że to na organie rentowym ciąży obowiązek udowodnienia [...] że dany funkcjonariusz uczestniczył w łamaniu praw człowieka i obywatela. • mechanizm z art. 15b ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej [...] został przez Sąd Najwyższy uznany za niezgodny z Konstytucją RP [...] a tym samym nie może kształtować sytuacji prawnej ubezpieczonej.
Skład orzekający
Bohdan Bieniek
przewodniczący
Piotr Prusinowski
sprawozdawca
Romualda Spyt
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących służby na rzecz państwa totalitarnego w kontekście emerytur policyjnych, domniemanie służby na rzecz państwa totalitarnego i jego obalenie, zgodność przepisów dotyczących emerytur z Konstytucją RP."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej grupy funkcjonariuszy i okresu służby w PRL.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy trudnego tematu służby w PRL i jej wpływu na emerytury, co budzi duże emocje i zainteresowanie społeczne. Sąd Najwyższy rozstrzyga kluczowe kwestie interpretacyjne i konstytucyjne.
“Czy służba w SB oznacza niższe emerytury? Sąd Najwyższy rozstrzyga kluczową kwestię.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.