III USKP 53/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWnioskodawczyni domagała się jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy, w wyniku którego zginął jej mąż. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania świadczenia, powołując się na art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, który stanowi, że prawo do świadczeń nie przysługuje w razie wystąpienia w dniu wypadku zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przekraczającego 6,60 zł, do czasu spłaty całości zadłużenia. Dodatkowo, zgodnie z art. 6 ust. 3 tej ustawy, prawo do świadczeń przedawnia się, jeżeli zadłużenie to nie zostanie uregulowane w terminie 6 miesięcy od dnia wypadku. Mąż wnioskodawczyni posiadał znaczne zadłużenie z tytułu składek. Wnioskodawczyni nie spłaciła zadłużenia ani nie podjęła działań w celu jego uregulowania, w tym nie wniosła o układ ratalny. Sądy obu instancji oddaliły odwołanie, podzielając stanowisko ZUS. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 maja 2021 r. oddalił skargę kasacyjną wnioskodawczyni. Sąd uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej opierają się na nieuzasadnionej koncepcji zawieszenia biegu terminu na uregulowanie zaległości składkowych. Podkreślono, że prawo do świadczeń jest warunkowane spłatą zadłużenia, a termin 6 miesięcy jest terminem prawa materialnego. Brak spłaty zadłużenia w tym terminie, przy braku podjęcia przez wnioskodawczynię działań w celu jego uregulowania, skutkował utratą prawa do jednorazowego odszkodowania. Sąd Najwyższy odwołał się do swojej wcześniejszej judykatury, wskazując, że zasada solidarności społecznej wymaga, aby ochrona ubezpieczeniowa była przyznawana osobom rzetelnie wywiązującym się z obowiązków składkowych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy w przypadku zadłużenia składkowego, w szczególności znaczenie terminu 6 miesięcy i brak możliwości stosowania art. 5 k.c. jako podstawy do obejścia tych przepisów.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji zadłużenia składkowego w dniu wypadku i nieuregulowania go w terminie. Wcześniejsze orzecznictwo SN dotyczące art. 5 k.c. odnosiło się do sytuacji szczególnych, które nie wystąpiły w tej sprawie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przekraczające 6,60 zł w dniu wypadku przy pracy, nieuregulowane w terminie 6 miesięcy od dnia wypadku, pozbawia prawo do jednorazowego odszkodowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przekraczające 6,60 zł w dniu wypadku przy pracy, nieuregulowane w terminie 6 miesięcy od dnia wypadku, pozbawia prawo do jednorazowego odszkodowania, dopóki całe zadłużenie nie zostanie spłacone.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że prawo do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego jest warunkowane rzetelnym wywiązywaniem się z obowiązków składkowych. Zadłużenie składkowe stanowi przeszkodę w nabyciu prawa do świadczeń, a termin 6 miesięcy na jego uregulowanie jest terminem prawa materialnego. Brak spłaty w tym terminie, bez podjęcia przez wnioskodawczynię działań w celu spłaty, skutkuje utratą prawa do świadczenia.
Czy złożenie wniosku o przyznanie jednorazowego odszkodowania przed upływem terminu przedawnienia liczonego od dnia wypadku skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, jeśli wnioskodawczyni nie posiadała wiedzy o istnieniu i wysokości zadłużenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, złożenie wniosku o przyznanie jednorazowego odszkodowania nie skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia w sytuacji, gdy istnieje zadłużenie z tytułu składek, a wnioskodawczyni nie podjęła działań w celu jego spłaty.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że koncepcja nieokreślonego czasowo zawieszenia biegu terminu na uregulowanie zaległości składkowych, która blokowałaby możliwość wydania decyzji odmawiającej prawa do świadczenia, jest nieakceptowalna. Prawo do świadczenia jest możliwe dopiero po spłacie zadłużenia, a termin 6 miesięcy jest terminem prawa materialnego, którego nieprzestrzeganie, bez podjęcia działań w celu spłaty, skutkuje utratą prawa.
Czy art. 5 Kodeksu cywilnego (zasady współżycia społecznego) może być podstawą do uwzględnienia roszczenia o jednorazowe odszkodowanie, mimo upływu terminu z art. 6 ust. 3 ustawy wypadkowej?
Odpowiedź sądu
Nie, konstrukcyjnie wadliwe jest tworzenie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych podstawy skargi kasacyjnej, której elementem jest art. 5 k.c., w sytuacji gdy ustawa szczegółowa nie zawiera regulacji dotyczących zawieszania lub przerywania biegu terminu przedawnienia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że stosowanie art. 5 k.c. w sprawach ubezpieczeniowych jest wadliwe, a kwestie przedawnienia powinny być rozpatrywane w kontekście przepisów ustawy systemowej lub ustawy wypadkowej. Wcześniejsze orzecznictwo SN dotyczące art. 5 k.c. odnosiło się do sytuacji szczególnych, np. błędnych zaświadczeń organu rentowego, które nie miały miejsca w niniejszej sprawie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. K. | osoba_fizyczna | odwołująca się |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (3)
Główne
ustawa wypadkowa art. 6 § ust. 2 pkt 1
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
Osobom uprawnionym nie przysługuje prawo do świadczeń z tytułu wypadku przy pracy w razie wystąpienia w dniu wypadku zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na kwotę przekraczającą 6,60 zł do czasu spłaty całości zadłużenia.
ustawa wypadkowa art. 6 § ust. 3
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
Prawo do świadczeń przedawnia się, jeżeli zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie zostanie uregulowane w terminie 6 miesięcy od dnia wypadku lub od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczeń z tytułu choroby zawodowej.
Pomocnicze
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Zastosowanie zasady współżycia społecznego jako podstawy uwzględnienia roszczenia zostało uznane za wadliwe w kontekście spraw ubezpieczeniowych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przekraczające 6,60 zł w dniu wypadku przy pracy, nieuregulowane w terminie 6 miesięcy od dnia wypadku, pozbawia prawo do jednorazowego odszkodowania. • Termin 6 miesięcy na uregulowanie zadłużenia składkowego jest terminem prawa materialnego i jego nieprzestrzeganie, bez podjęcia działań w celu spłaty, skutkuje utratą prawa do świadczenia. • Konstrukcyjnie wadliwe jest stosowanie art. 5 k.c. w sprawach ubezpieczeniowych dotyczących przedawnienia.
Odrzucone argumenty
Złożenie wniosku o przyznanie jednorazowego odszkodowania przed upływem terminu przedawnienia liczonego od dnia wypadku skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, nawet jeśli wnioskodawczyni nie posiadała wiedzy o istnieniu i wysokości zadłużenia. • Naruszenie zasad współżycia społecznego (art. 5 k.c.) przez uznanie, że roszczenie o jednorazowe odszkodowanie uległo przedawnieniu.
Godne uwagi sformułowania
ochrona ubezpieczeniowa tylko tych ubezpieczonych, którzy rzetelnie przyczyniają się do tworzenia funduszu ubezpieczeniowego działającego na zasadzie solidarności. • nie można zaakceptować sytuacji, w której organ rentowy mógłby z własnej opieszałości w poinformowaniu płatnika o zadłużeniu składkowym wywodzić korzystne dla siebie skutki prawne w postaci przedstawienia skutecznego zarzutu przedawnienia wobec wnioskodawcy • konstrukcyjnie wadliwe jest tworzenie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych podstawy skargi kasacyjnej, której elementem – przy przepisach ubezpieczeniowych dotyczących terminów przedawnienia roszczeń o świadczenia – jest art. 5 k.c.
Skład orzekający
Dawid Miąsik
przewodniczący-sprawozdawca
Maciej Pacuda
członek
Piotr Prusinowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy w przypadku zadłużenia składkowego, w szczególności znaczenie terminu 6 miesięcy i brak możliwości stosowania art. 5 k.c. jako podstawy do obejścia tych przepisów."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji zadłużenia składkowego w dniu wypadku i nieuregulowania go w terminie. Wcześniejsze orzecznictwo SN dotyczące art. 5 k.c. odnosiło się do sytuacji szczególnych, które nie wystąpiły w tej sprawie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu prawa ubezpieczeń społecznych – prawa do odszkodowania po wypadku przy pracy w kontekście zadłużenia składkowego. Choć rozstrzygnięcie jest zgodne z utrwalonym orzecznictwem, wyjaśnia kluczowe zasady i może być pouczające dla osób w podobnej sytuacji.
“Zadłużenie w ZUS może pozbawić Cię odszkodowania po wypadku przy pracy – Sąd Najwyższy wyjaśnia zasady.”
Dane finansowe
zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej: 240 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.