III USKP 5/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną B.R. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie, który oddalił apelację ubezpieczonej od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie. Spór dotyczył decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie, która ustaliła, że B.R. nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od 25 lipca 2016 r. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, oraz określiła podstawę wymiaru składek na niższym poziomie niż zadeklarowany przez ubezpieczoną. Ubezpieczona prowadziła działalność remontowo-budowlaną, często korzystając z podwykonawców, a jej model biznesowy opierał się na wyszukiwaniu zleceń. W początkowym okresie działalności (styczeń-kwiecień 2015 r.) zadeklarowała bardzo wysokie podstawy wymiaru składek (do 9 800 zł miesięcznie), które następnie pokryła z darowizn od rodziców, a nie z dochodów z działalności. Następnie wystąpiła o zasiłek chorobowy i macierzyński. Sąd Apelacyjny uznał, że działania ubezpieczonej były sprzeczne z istotą działalności gospodarczej i miały na celu jedynie uzyskanie nieuzasadnionych świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych. Sąd Najwyższy, powołując się na uchwałę siedmiu sędziów z dnia 29 listopada 2023 r. (III UZP 3/23), która nadała moc zasady prawnej, potwierdził, że organ rentowy jest uprawniony do weryfikacji podstawy wymiaru składek, gdy jej wysokość nie ma odzwierciedlenia w przychodach z działalności, zwłaszcza w początkowym okresie jej prowadzenia. Sąd uznał, że deklarowana podstawa składek musi mieć związek funkcjonalny z prowadzoną działalnością i nie może być dowolna. W ocenie Sądu Najwyższego, ustalenia faktyczne dotyczące dochodów ubezpieczonej i wysokości zadeklarowanych składek potwierdzają, że nie dysponowała ona środkami z działalności na opłacenie tak wysokich składek, co wskazuje na intencjonalny zamiar uzyskania wysokich świadczeń zasiłkowych z naruszeniem zasad systemu ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie prawa organu rentowego do weryfikacji podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne deklarowanej przez przedsiębiorców, zwłaszcza w początkowym okresie działalności, gdy wysokość składek nie odzwierciedla faktycznych przychodów i ma na celu uzyskanie nienależnych świadczeń.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której deklarowana podstawa składek była rażąco nieproporcjonalna do faktycznych dochodów, a celem było uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Nie wyklucza możliwości deklarowania wyższych składek w sytuacji utrwalonej i dochodowej działalności gospodarczej.
Zagadnienia prawne (2)
Czy organ rentowy jest uprawniony do weryfikacji podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zadeklarowanej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, gdy jej wysokość nie ma odzwierciedlenia w przychodach z tej działalności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, organ rentowy jest uprawniony do weryfikacji podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w sytuacji, gdy w początkowym okresie prowadzenia działalności ubezpieczony deklaruje podstawę wymiaru składek, której wysokość nie ma odzwierciedlenia w przychodach.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy oparł się na uchwale siedmiu sędziów (III UZP 3/23), która nadała moc zasady prawnej. Uchwała ta stwierdza, że deklarowana podstawa składek musi mieć związek funkcjonalny z prowadzoną działalnością i nie może być dowolna. Korzystanie z prawa do deklarowania podstawy składek powinno odbywać się w dobrej wierze, z poszanowaniem aksjologii i zasad prawa, a celem systemu ubezpieczeń społecznych jest sprawiedliwość społeczna i równe traktowanie ubezpieczonych.
Czy deklarowanie przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą wysokiej podstawy wymiaru składek, nieodzwierciedlającej faktycznych dochodów, w celu uzyskania wyższych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, stanowi nadużycie prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, takie działanie może być uznane za nadużycie prawa, jeśli zmierza do uzyskania nienależnie zawyżonych świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem innych uczestników systemu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że w sytuacji, gdy ubezpieczona deklarowała wysokie podstawy składek, które nie miały pokrycia w dochodach z działalności gospodarczej, a były finansowane z darowizn, a następnie wystąpiła o wysokie świadczenia chorobowe, stanowi to intencjonalny zamiar uzyskania świadczeń w sposób naruszający zasady systemu ubezpieczeń społecznych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B.R. | osoba_fizyczna | odwołująca się |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (8)
Główne
ustawa systemowa art. 18 § ust. 8
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Wysokość zadeklarowanej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne musi mieć związek z przychodem lub dochodem, który przedsiębiorca może realnie osiągnąć z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, zwłaszcza w początkowym okresie jej prowadzenia. Organ rentowy jest uprawniony do weryfikacji tej podstawy, gdy nie ma ona odzwierciedlenia w przychodach.
ustawa systemowa art. 20 § ust. 1 i 3
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne musi być powiązana z faktycznie uzyskiwanym przychodem/dochodem przez przedsiębiorcę, a jej nadmierne zawyżenie w celu uzyskania świadczeń może być kwestionowane.
Pomocnicze
ustawa systemowa art. 18 § ust. 8
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne osoby prowadzącej działalność gospodarczą stanowi kwotę nie niższą niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia miesięcznego w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej.
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do oddalenia skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do stosowania przepisów o kosztach w postępowaniu kasacyjnym.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych § § 10 ust. 4 pkt 2 w związku z § 9 ust. 2
Podstawa prawna do określenia wysokości kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ rentowy jest uprawniony do weryfikacji podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, gdy jej wysokość nie odzwierciedla przychodów z działalności gospodarczej, zwłaszcza w początkowym okresie jej prowadzenia. • Deklarowanie wysokiej podstawy składek, nieodpowiadającej możliwościom ekonomicznym przedsiębiorcy, w celu uzyskania nienależnie wysokich świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, stanowi naruszenie zasad systemu ubezpieczeń społecznych.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia art. 18 ust. 8, art. 20 ust. 1 i 3 ustawy systemowej przez błędną wykładnię i przyjęcie, że wysokość zadeklarowanej podstawy wymiaru składek musi mieć związek z przychodem lub dochodem. • Zarzuty naruszenia art. 18 ust. 8, art. 18a ust. 1 i art. 20 ust. 1 i 3 ustawy systemowej przez błędną wykładnię i wyprowadzenie wniosków, że ZUS jest uprawniony do kwestionowania kwoty zadeklarowanej jako podstawa wymiaru składek. • Zarzuty naruszenia art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 18 ust. 8 i 10, art. 18a ust. 1, art. 20 ust. 1 ustawy systemowej przez błędną wykładnię i przyjęcie, że zadeklarowana podstawa wymiaru składek jest powiązana z uzyskiwanym przychodem lub dochodem lub powinna podlegać kontroli w korelacji z czasookresem pobieranych świadczeń. • Zarzuty naruszenia art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 18 ust. 8 i 10, art. 18a ust. 1, art. 20 ust. 1 ustawy systemowej przez błędną wykładnię polegającą na arbitralnym orzeczeniu, że podstawa wymiaru składek wynosiła 84,68 zł za styczeń 2015 r. i 525 zł za kolejne miesiące, podczas gdy powinna odpowiadać zadeklarowanej kwocie 9 800 zł.
Godne uwagi sformułowania
organ rentowy jest uprawniony do weryfikacji podstawy wymiaru składek na te ubezpieczenia w sytuacji, gdy w początkowym okresie prowadzenia tej działalności ubezpieczony deklaruje podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, której wysokość nie ma odzwierciedlenia w przychodach • uchwała składu powiększonego Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2010 r., II UZP 1/10, nie wyrażała zgody na nadużycia w zakresie korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, w tym przez nieuzasadnione zawyżanie podstawy wymiaru składek. • założeniem demokratycznego państwa prawa, a co za tym idzie i obowiązującego w nim prawa powinna być dyrektywa, że korzystanie z prawa i kompetencji powinno odbywać się w dobrej wierze, z poszanowaniem aksjologii i zasad prawa. • nie ma definicji składki zawyżonej, jednak ustalanie takiej miary nie jest wykluczone w indywidualnych sprawach przez organ rentowy. • Zawyżenie podstawy wymiaru składek (nieadekwatność ich wysokości w stosunku do możliwości ekonomicznych skarżącej) w okolicznościach niniejszej sprawy wskazuje na intencjonalny zamiar uzyskania wysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego w sposób zmierzający do naruszenia zasad systemu ubezpieczeń społecznych.
Skład orzekający
Krzysztof Staryk
przewodniczący
Halina Kiryło
członek
Romualda Spyt
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie prawa organu rentowego do weryfikacji podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne deklarowanej przez przedsiębiorców, zwłaszcza w początkowym okresie działalności, gdy wysokość składek nie odzwierciedla faktycznych przychodów i ma na celu uzyskanie nienależnych świadczeń."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której deklarowana podstawa składek była rażąco nieproporcjonalna do faktycznych dochodów, a celem było uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Nie wyklucza możliwości deklarowania wyższych składek w sytuacji utrwalonej i dochodowej działalności gospodarczej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ZUS może interweniować w przypadkach nadużywania prawa do świadczeń, co jest istotne dla przedsiębiorców i prawników zajmujących się ubezpieczeniami społecznymi. Pokazuje też, że deklarowanie wysokich składek nie zawsze gwarantuje wysokie świadczenia.
“Przedsiębiorco, uważaj! ZUS może zakwestionować Twoje wysokie składki, jeśli nie mają pokrycia w dochodach.”
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.