III USKP 48/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła prawa do emerytury policyjnej i policyjnej renty inwalidzkiej R.C., byłego funkcjonariusza, który pełnił służbę w okresie PRL, a następnie w III RP. Sąd Okręgowy we Wrocławiu uznał, że służba wnioskodawcy w Wojskowej Służbie Wewnętrznej w latach 1977-1990 nie była służbą na rzecz państwa totalitarnego, co skutkowało ustaleniem wysokości emerytury i renty według standardowych zasad. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił ten wyrok, uznając służbę w tym okresie za służbę na rzecz państwa totalitarnego, co doprowadziło do zastosowania ograniczeń w wysokości świadczeń. Sąd Najwyższy, analizując skargę kasacyjną, uznał, że zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego są niezasadne, a art. 13b ustawy zaopatrzeniowej został zastosowany prawidłowo przez Sąd Apelacyjny, biorąc pod uwagę zarówno instytucjonalny charakter służby w formacjach PRL, jak i indywidualne działania wnioskodawcy jako oficera kontrwywiadu. Jednakże Sąd Najwyższy uznał skargę kasacyjną za zasadną w zakresie dotyczącym zastosowania art. 22a ustawy zaopatrzeniowej do wyliczenia wysokości policyjnej renty inwalidzkiej. Stwierdzono, że renta inwalidzka została przyznana z tytułu służby w Policji po 1990 r., a nie z tytułu służby na rzecz państwa totalitarnego, co wyklucza zastosowanie przepisów obniżających świadczenie. W związku z tym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej renty inwalidzkiej i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących emerytur i rent policyjnych w kontekście służby w PRL, w szczególności kwalifikacja służby jako służby na rzecz państwa totalitarnego oraz zastosowanie przepisów obniżających świadczenia.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej funkcjonariuszy pełniących służbę w PRL i III RP, z uwzględnieniem przepisów ustawy zaopatrzeniowej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy służba pełniona w Wojskowej Służbie Wewnętrznej w okresie PRL (1977-1990) może być kwalifikowana jako służba na rzecz państwa totalitarnego w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, skutkująca obniżeniem wysokości emerytury policyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, służba pełniona w formacjach wymienionych w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, w tym w Wojskowej Służbie Wewnętrznej, może być kwalifikowana jako służba na rzecz państwa totalitarnego, nawet jeśli funkcjonariusz nie podejmował indywidualnych działań bezpośrednio naruszających prawa człowieka, ale jego działania wpisywały się w system represyjny państwa.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że kwalifikacja służby jako służby na rzecz państwa totalitarnego opiera się na instytucjonalnym charakterze formacji oraz indywidualnych działaniach funkcjonariusza. W przypadku służby w WSW, będącej częścią aparatu represji PRL, samo pełnienie służby w tej formacji, zwłaszcza na stanowisku oficera kontrwywiadu, wypełnia kryterium służby na rzecz państwa totalitarnego. Ciężar dowodu obalenia tego domniemania spoczywa na ubezpieczonym.
Czy art. 22a ustawy zaopatrzeniowej, dotyczący obniżenia policyjnej renty inwalidzkiej z powodu służby na rzecz państwa totalitarnego, może być zastosowany, gdy prawo do renty zostało nabyte z tytułu służby w III RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 22a ustawy zaopatrzeniowej nie znajduje zastosowania do obliczenia wysokości policyjnej renty inwalidzkiej, do której prawo zostało nabyte z tytułu służby w Policji po 1990 r., a nie z tytułu służby na rzecz państwa totalitarnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że prawo do renty inwalidzkiej zostało przyznane R.C. z tytułu służby w Policji po 1990 r., a nie z tytułu służby w okresie PRL. Zastosowanie art. 22a ustawy zaopatrzeniowej w takiej sytuacji prowadziłoby do niekonstytucyjnych skutków, podobnych do zastosowania art. 15c ust. 3 do emerytury policyjnej nabytej ze służby po 1990 r.
Czy ustalenia komisji weryfikacyjnej dotyczące przydatności do służby w organach III RP mogą chronić funkcjonariusza przed negatywnymi konsekwencjami służby w PRL?
Odpowiedź sądu
Nie, ustalenia komisji weryfikacyjnej nie mogą być traktowane jak orzeczenia sądowe i nie chronią przed pociągnięciem do odpowiedzialności indywidualnej ani nie wyłączają możliwości modyfikacji ustawowych zasad obliczania świadczeń emerytalnych.
Uzasadnienie
Postępowanie kwalifikacyjne w organach III RP miało na celu stworzenie nowej policji bezpieczeństwa i potwierdzenie przydatności do służby, a nie wystawianie świadectw moralności. Nie może ono chronić przed konsekwencjami ujawnionych naruszeń prawa ani przed zmianami w zasadach naliczania świadczeń.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R.C. | osoba_fizyczna | odwołujący się |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji | organ_państwowy | organ rentowy |
Przepisy (22)
Główne
ustawa zaopatrzeniowa art. 13b § 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Służba pełniona w określonych formacjach PRL jest domniemaniem służby na rzecz państwa totalitarnego, które może być obalone przez ubezpieczonego.
ustawa zaopatrzeniowa art. 15c § 3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis ten przewiduje redukcję wysokości świadczenia emerytalnego w przypadku służby na rzecz państwa totalitarnego. Sąd Apelacyjny zastosował go do emerytury R.C., jednak Sąd Najwyższy uznał to za nieuzasadnione w odniesieniu do okresu służby po 1990 r.
ustawa zaopatrzeniowa art. 22a § 1-3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepisy te dotyczą obniżenia policyjnej renty inwalidzkiej z powodu służby na rzecz państwa totalitarnego. Sąd Najwyższy uznał, że nie mają one zastosowania, gdy prawo do renty nabyte zostało z tytułu służby w III RP.
ustawa zaopatrzeniowa art. 15 § 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Określa podstawę wymiaru emerytury policyjnej. W kontekście służby na rzecz państwa totalitarnego, sąd przyjął 0% podstawy wymiaru za każdy rok takiej służby.
ustawa zaopatrzeniowa art. 15 § 4
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Dotyczy uwzględnienia inwalidztwa w podstawie wymiaru emerytury. Sąd Najwyższy uznał, że nie można było zastosować tego przepisu, gdyż inwalidztwo nie pozostawało w związku ze służbą na rzecz państwa totalitarnego.
Pomocnicze
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 387 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 6
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 108 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 31 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 32 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
ustawa zaopatrzeniowa art. 22
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Określa ogólne zasady ustalania wysokości renty inwalidzkiej.
ustawa zaopatrzeniowa art. 19 § 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
ustawa zaopatrzeniowa art. 19 § 2
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
ustawa zaopatrzeniowa art. 19 § 3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie art. 22a ustawy zaopatrzeniowej do renty inwalidzkiej nabytej z tytułu służby w III RP jest nieprawidłowe. • Inwalidztwo wnioskodawcy nie pozostawało w związku ze służbą na rzecz państwa totalitarnego, co wyklucza zastosowanie art. 15 ust. 4 ustawy zaopatrzeniowej.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia prawa procesowego (art. 382 k.p.c. w zw. z art. 387 § 2 pkt 1 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c.) jako próba podważenia oceny dowodów przez sąd odwoławczy. • Niezastosowanie art. 15 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej w sytuacji, gdy nie można stwierdzić służby na rzecz państwa totalitarnego. • Zastosowanie i błędna wykładnia art. 22a ustawy zaopatrzeniowej, prowadząca do obniżenia renty inwalidzkiej, mimo że służba w UOP nie była służbą na rzecz państwa totalitarnego.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy nie jest „sądem trzeciej instancji", a ocena materiału dowodowego nie jest wadliwa tylko dlatego, że skarżący oczekiwał innego rezultatu wykładni prawa materialnego. • Stwierdzenie pełnienia służby na rzecz totalitarnego państwa (...) nie może być dokonane wyłącznie na podstawie informacji Instytutu Pamięci Narodowej (...) lecz na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka służących reżimowi komunistycznemu. • W ujęciu „instytucjonalnym" samo pełnienie służby w określonej jednostce może bowiem wypełniać kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa", mimo braku po stronie odwołującego się indywidualnych działań bezpośrednio zmierzających do naruszania podstawowych praw i wolności człowieka. • Przyjęcie skarżącego do służby w UOP od 1990 r. nie może być potraktowane jako swoista pozytywna weryfikacja wcześniejszego okresu służby.
Skład orzekający
Piotr Prusinowski
przewodniczący, sprawozdawca
Bohdan Bieniek
członek
Jolanta Frańczak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących emerytur i rent policyjnych w kontekście służby w PRL, w szczególności kwalifikacja służby jako służby na rzecz państwa totalitarnego oraz zastosowanie przepisów obniżających świadczenia."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej funkcjonariuszy pełniących służbę w PRL i III RP, z uwzględnieniem przepisów ustawy zaopatrzeniowej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy trudnego tematu służby w PRL i jej wpływu na świadczenia emerytalne, co jest kwestią budzącą duże zainteresowanie społeczne i prawnicze. Analiza prawna jest złożona i dotyczy ważnych zagadnień konstytucyjnych i interpretacyjnych.
“Czy służba w PRL nadal wpływa na Twoją emeryturę? Sąd Najwyższy rozstrzyga kluczową kwestię dla byłych funkcjonariuszy.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.