III USKP 46/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 kwietnia 2024 r. (sygn. akt III USKP 46/23) uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Spór dotyczył statusu ubezpieczeniowego M. K., która była zatrudniona przez swojego męża, W. K., prowadzącego działalność gospodarczą. Zakład Ubezpieczeń Społecznych początkowo stwierdził, że M. K. nie podlegała ubezpieczeniom jako pracownik, lecz jako osoba współpracująca. Sąd Okręgowy w Koszalinie zmienił tę decyzję, uznając ją za pracownika. Sąd Apelacyjny w Szczecinie odwrócił to rozstrzygnięcie, uznając M. K. za osobę współpracującą, opierając się na przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności na art. 8 ust. 2 i 11, które traktują małżonka pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracującego przy działalności gospodarczej jako osobę współpracującą, nawet jeśli formalnie jest zatrudniony na umowie o pracę. Sąd Najwyższy uznał jednak, że Sąd Apelacyjny błędnie zinterpretował przepisy, nadmiernie skupiając się na formalnym związku małżeńskim i prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego, a marginalizując znaczenie faktycznego charakteru pracy oraz jej wpływu na działalność gospodarczą. Sąd Najwyższy podkreślił, że kluczowe dla uznania za osobę współpracującą są nie tylko więzi rodzinne, ale także faktyczne współdziałanie przy prowadzeniu działalności, które ma istotny ciężar gatunkowy i znaczenie ekonomiczne. Ponadto, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na potrzebę szczegółowego zbadania, czy małżonkowie faktycznie prowadzili wspólne gospodarstwo domowe, zwłaszcza w kontekście ich separacji faktycznej i rozwodu. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na konieczność dokonania szczegółowych ustaleń faktycznych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących statusu osób współpracujących przy działalności gospodarczej, w szczególności małżonków, oraz znaczenia faktycznego prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której pracownik jest jednocześnie małżonkiem płatnika składek, a kluczowe znaczenie mają szczegółowe ustalenia faktyczne dotyczące charakteru pracy i prowadzenia gospodarstwa domowego.
Zagadnienia prawne (2)
Czy małżonek przedsiębiorcy, formalnie zatrudniony na umowie o pracę, może być traktowany jako osoba współpracująca przy prowadzeniu działalności gospodarczej na potrzeby ubezpieczeń społecznych, nawet jeśli nie spełnia kryteriów współpracy o istotnym ciężarze gatunkowym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy uznał, że samo formalne zatrudnienie na umowie o pracę nie wyklucza traktowania małżonka jako osoby współpracującej, jeśli spełnia on kryteria określone w art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jednakże, aby uznać kogoś za osobę współpracującą, konieczne jest nie tylko pozostawanie w związku małżeńskim i prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, ale także faktyczna współpraca przy prowadzeniu działalności gospodarczej, która ma istotny ciężar gatunkowy i znaczenie ekonomiczne dla przedsiębiorstwa.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że przepis art. 8 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych narzuca fikcję prawną, zgodnie z którą pracownik spełniający kryteria osoby współpracującej jest traktowany jako osoba współpracująca. Kluczowe są przesłanki z art. 8 ust. 11, w tym prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego i faktyczna współpraca. Sąd Apelacyjny błędnie zinterpretował te przepisy, nadmiernie skupiając się na formalnym związku małżeńskim i prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego, a marginalizując znaczenie charakteru pracy i jej wpływu na działalność gospodarczą. Konieczne jest szczegółowe zbadanie wszystkich przesłanek.
Czy separacja faktyczna małżonków, bez formalnego orzeczenia rozwodu lub separacji, wyłącza możliwość uznania ich za prowadzących wspólne gospodarstwo domowe na potrzeby stosowania art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy wskazał, że choć wspólne zamieszkiwanie nie jest konieczne do uznania prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, to jednak brak faktycznego prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, zwłaszcza gdy małżonkowie mieszkają oddzielnie, mają odrębne budżety i pozostają w związkach z nowymi partnerami, wyklucza uznanie za osobę współpracującą.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odniósł się do sporów doktrynalnych dotyczących pojęcia wspólnego gospodarstwa domowego i obowiązku alimentacyjnego. Podkreślił, że mimo braku formalnego orzeczenia rozwodu, kluczowe jest faktyczne prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, które obejmuje więź ekonomiczną i osobiste starania o wspólny byt. W sytuacji, gdy małżonkowie żyją oddzielnie, mają odrębne finanse i nowe związki, trudno mówić o wspólnym gospodarstwie domowym.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. K. | osoba_fizyczna | odwołująca się |
| W. K. | osoba_fizyczna | płatnik składek |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Koszalinie | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (7)
Główne
ustawa systemowa art. 8 § ust. 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Jeżeli pracownik spełnia kryteria określone dla osób współpracujących, dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca.
ustawa systemowa art. 8 § ust. 11
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Za osobę współpracującą uważa się małżonka, dzieci, rodziców, jeżeli pozostają z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności.
Pomocnicze
ustawa systemowa art. 8 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy.
k.c. art. 22
Kodeks cywilny
Określa cechy stosunku pracy.
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
Określa granice rozpoznania skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Określa podstawy skargi kasacyjnej.
k.r.o. art. 27
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Apelacyjny błędnie zinterpretował przepisy dotyczące osób współpracujących, nadmiernie skupiając się na formalnym związku małżeńskim i prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego, a marginalizując znaczenie faktycznego charakteru pracy i jej wpływu na działalność gospodarczą. • Konieczne jest szczegółowe zbadanie wszystkich przesłanek uznania za osobę współpracującą, w tym faktycznego charakteru pracy, jej znaczenia ekonomicznego oraz faktycznego prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego.
Odrzucone argumenty
Argumenty dotyczące naruszenia przepisów postępowania (art. 227 k.p.c.) okazały się w większości nietrafne, gdyż przepis ten nie jest źródłem obowiązków jurysdykcyjnych, a zarzuty dotyczyły raczej błędnej wykładni prawa materialnego.
Godne uwagi sformułowania
tytuł obowiązku ubezpieczenia społecznego nie jest objęty wolą stron • przepis art. 8 ust. 2 ustawy systemowej narzuca fikcję prawną właściwego tytułu do ubezpieczenia • współpraca przy prowadzeniu działalności gospodarczej musi mieć istotny ciężar gatunkowy i znaczenie ekonomiczne • samo pozostawanie w związku małżeńskim bez prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego nie jest wystarczające dla uznania małżonka za osobę współpracującą
Skład orzekający
Maciej Pacuda
przewodniczący
Halina Kiryło
sprawozdawca
Marek Szymanowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących statusu osób współpracujących przy działalności gospodarczej, w szczególności małżonków, oraz znaczenia faktycznego prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której pracownik jest jednocześnie małżonkiem płatnika składek, a kluczowe znaczenie mają szczegółowe ustalenia faktyczne dotyczące charakteru pracy i prowadzenia gospodarstwa domowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu rozróżnienia między pracownikiem a osobą współpracującą w kontekście ubezpieczeń społecznych, co ma bezpośrednie przełożenie na praktykę prawną i biznesową. Wyjaśnia złożone relacje między prawem pracy, prawem rodzinnym a ubezpieczeniami społecznymi.
“Czy praca dla męża to zawsze współpraca przy działalności gospodarczej? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe kryteria.”
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.