III USKP 42/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy wyłączył sędziego Jarosława Sobutkę od orzekania w sprawie III USKP 42/23 ze względu na jego powołanie na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej po zmianach z 2017 r., co narusza standardy niezależnego sądu.
Pełnomocnik ubezpieczonego wniósł o wyłączenie sędziego Jarosława Sobutki od rozpoznania sprawy dotyczącej wysokości emerytury policyjnej. Jako podstawę wniosku wskazano, że sędzia został powołany na urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie przepisów ustawy z 2017 r., co zdaniem wnioskodawcy narusza konstytucyjne i konwencyjne gwarancje niezależnego i bezstronnego sądu. Sąd Najwyższy uznał wniosek za zasadny, powołując się na uchwałę pełnego składu SN oraz orzecznictwo ETPCz i TSUE.
Wniosek o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Jarosława Sobutki od rozpoznania sprawy III USKP 42/23, dotyczącej wysokości emerytury policyjnej, został uznany za zasadny. Podstawą wniosku było powołanie sędziego na urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej zgodnie z ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. Pełnomocnik ubezpieczonego argumentował, że takie powołanie narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 EKPC oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych UE, co skutkuje nienależytą obsadą sądu. Sąd Najwyższy, odwołując się do uchwały pełnego składu Izby Cywilnej, Karnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20), stwierdził, że udział osoby powołanej w takim trybie prowadzi do nienależytej obsady sądu. Podkreślono również utrwalone orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (m.in. sprawy Reczkowicz przeciwko Polsce, Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce) oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (m.in. sprawy C-585/18, C-624/18 i C-625/18, AK przeciwko KRS), które potwierdzają naruszenie prawa do sądu w takich sytuacjach. Sąd wskazał, że w celu zapobieżenia ryzyku nieprawidłowej obsady sądu należy stosować instytucję wyłączenia sędziego, a wypracowanej zasady nie może uchylić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 stycznia 2022 r., P 10/19. Podkreślono, że naruszenie standardów konstytucyjnych i konwencyjnych może prowadzić do odpowiedzialności odszkodowawczej Państwa, dlatego należy unikać takich sytuacji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, udział sędziego powołanego w takim trybie prowadzi do nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. lub sprzeczności składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę pełnego składu SN z 23 stycznia 2020 r. oraz orzecznictwo ETPCz i TSUE, które jednoznacznie wskazują, że powołanie sędziego na wniosek KRS ukształtowanej w trybie ustawy z 2017 r. narusza prawo do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
wyłączenie sędziego
Strona wygrywająca
S. D.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S. D. | osoba_fizyczna | odwołujący |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie | organ_państwowy | organ |
Przepisy (5)
Główne
k.p.c. art. 49
Kodeks postępowania cywilnego
Pomocnicze
k.p.k. art. 439 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania karnego
Nienależyta obsada sądu
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Sprzeczność składu sądu z przepisami prawa
u.SN art. 87 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Moc zasady prawnej uchwały pełnego składu SN
Ustawa o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw
Przepisy dotyczące kształtowania KRS
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sędzia został powołany na urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., co narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 EKPC oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych UE. Udział sędziego powołanego w takim trybie prowadzi do nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. lub sprzeczności składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. Orzecznictwo ETPCz i TSUE potwierdza naruszenie prawa do sądu w przypadku udziału sędziów powołanych na wniosek wadliwie ukształtowanej KRS.
Godne uwagi sformułowania
nie daje gwarancji niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą prowadzi w każdym przypadku do nienależytej obsady sądu naruszenie prawa do sądu standard skutecznej ochrony sądowej doktryna acte eclaire
Skład orzekający
Jolanta Frańczak
przewodniczący
Jarosław Sobutka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie wniosków o wyłączenie sędziego w sprawach, gdzie procedura nominacyjna budzi wątpliwości co do zgodności z konstytucyjnymi i konwencyjnymi standardami niezależnego sądu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji powołania sędziego na wniosek KRS ukształtowanej po zmianach z 2017 r. i orzecznictwa ETPCz/TSUE.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii ustrojowych związanych z niezależnością sądownictwa i prawem do sądu, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie w środowisku prawniczym i społecznym.
“Sąd Najwyższy wyłącza sędziego: kluczowa decyzja w sprawie niezależności sądownictwa.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN III USKP 42/23 POSTANOWIENIE Dnia 8 maja 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak w sprawie z odwołania S. D. od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie o wysokość emerytury policyjnej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 8 maja 2024 r., wniosku odwołującego się o wyłączenie SSN Jarosława Sobutki od orzekania w sprawie III USKP 42/23 wyłącza sędziego Sądu Najwyższego Jarosława Sobutkę od rozpoznania sprawy III USKP 42/23 UZASADNIENIE Pełnomocnik ubezpieczonego S. D. pismem z dnia 14 marca 2024 r. wniósł o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Jarosława Sobutki, wyznaczonego do rozpoznania sprawy III USKP 42/23 ze skargi kasacyjnej ubezpieczonego w sprawie o wysokość emerytury policyjnej. Jako podstawę wniosku wskazano art. 49 k.p.c. W uzasadnieniu wniosku o wyłączenie SSN Jarosława Sobutki pełnomocnik ubezpieczonego podniósł, że sędzia został powołany na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa (dalej KRS) ukształtowanej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3), co prowadzi do naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej i w konsekwencji nie daje gwarancji niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie SSN Jarosława Sobutki jest zasadny. Po pierwsze, przypomnieć trzeba, że w uchwale pełnego składu Sądu Najwyższego - Izba Cywilna, Karna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 przesądzono, że udział osoby powołanej na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3), prowadzi w każdym przypadku do nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczności składu tego Sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. Uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (jednolity tekst: Dz.U. z 2023 r., poz. 1093 ze zm.), z chwilą jej podjęcia, uzyskała moc zasady prawnej, co powoduje, że każdy skład orzekający, w tym także skład jednoosobowy, jest nią związany. Zatem nie można przyjąć odmiennej interpretacji przepisu wyłożonego w tej uchwale, dopóki nie nastąpi odstąpienie o zasady prawnej przez odpowiedni skład Sądu Najwyższego. Po drugie, oceniając zasadność wniosku nie można stracić z pola widzenia utrwalonego już orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zob. wyroki: z dnia 22 lipca 2021 r., Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19; z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19; z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20). W powołanych orzeczeniach przesądzono, że orzekanie przez osoby powołane do Sądu Najwyższego na podstawie wniosku Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w składzie i trybie przewidzianym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. stanowi naruszenie prawa do sądu i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (dalej Konwencja), sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284). Z tego względu orzeczenie wydane z udziałem wadliwie powołanego sędziego stanowi naruszenie prawa do sądu gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w związku z art. 6 ust. 1 Konwencji (por. wyrok Wielkiej Izby ETPCz z dnia 1 grudnia 2020 r., skarga nr 26374/18, Gudmundur Andri Astradsson przeciwko Islandii; wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE: z dnia 19 listopada 2019 r. w połączonych sprawach C-585/18, C-624/18 i C-625/18, AK przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa oraz CP i DO przeciwko Sądowi Najwyższemu, EU:C:2019:982; z dnia 2 marca 2021 r. w sprawie C-824/18, A.B., C.D., E.F., G.H. i I.J. przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa, EU:C:2021:153, a w jego wykonaniu wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2021 r., II GOK 2/18, LEX nr 2687377; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 6 maja 2021 r., II GOK 3/18, LEX nr 3170844; z dnia 11 października 2021 r., II GOK 20/18, LEX nr 3267075; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2021 r., III PSKP 13/21, OSNP 2022 nr 2, poz. 11). Po trzecie, w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono stanowiska, że w sytuacji wystąpienia ryzyka nieprawidłowej obsady sądu należy podjąć wszelkie środki zapobiegające, a jednym z nich jest instytucja wyłączenia sędziego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 8 czerwca 2022 r., V KO 43/22, LEX nr 3375645; z dnia 23 czerwca 2022 r., II KO 48/22, LEX nr 3370369; z dnia 28 lipca 2022 r., V KO 69/22, LEX nr 3375652; z dnia 25 listopada 2021 r., I CSKP 524/21, LEX nr 3262183). Wypracowanej zasady nie może znosić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 stycznia 2022 r., P 10/19 (OTK-A 2022, poz. 14), ponieważ pomija całkowicie dorobek Europejskiego Trybunału Praw człowieka (zob. wyrok z dnia 7 maja 2021 r. w sprawie Xero Flor przeciwko Polsce, skarga nr 4907/18). N aruszenie opisanych wyżej standardów może natomiast doprowadzić do odpowiedzialności odszkodowawczej Państwa (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 377/22, OSNK 2022 nr 6, poz. 22), a tego typu konsekwencji należy unikać, licząc jednocześnie, że racjonalny ustawodawca konwaliduje w końcu ułomny mechanizm, skoro procedura nominacyjna, wykazująca nadmierny wpływ władzy ustawodawczej i wykonawczej na powoływanie sędziów, jest ze swej strony niezgodna z art. 6 ust. 1 Konwencji, a przepis ten stanowi o prawie do sprawiedliwego i publicznego rozpoznania sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą. W tym sektorze terminologicznym nie ma sporu także między art. 45 ust. 1 Konstytucji i art. 47 Karty Praw Podstawowych UE, skoro w tych przepisach jest mowa o niezawisłym i bezstronnym sądzie. Stąd wynika obowiązek ukształtowania składu sądu nie tylko w myśl prawa krajowego, lecz równocześnie w zgodzie ze standardem skutecznej ochrony sądowej, jaki wynika z Konwencji i prawa UE (doktryna acte eclaire ). W tym ostatnim układzie oczywiście Unia Europejska nie ma kompetencji do samodzielnego kształtowania (narzucania) organizacji sądownictwa (zresztą nie o to tu chodzi), ale ma uprawnienie do oceny czy sposób realizacji przez państwo jego suwerennej kompetencji odpowiada standardom unijnym (zob. D. Miąsik: System Prawa Unii Europejskiej, Tom 2 - Zasady i prawa podstawowe, C.H. BECK Warszawa 2022, s. 478-479 i tam podana literatura). Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. [SOP] [ms]
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI