III USKP 3/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną W. P. od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, który utrzymał w mocy decyzję ZUS o obniżeniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Wnioskodawczyni, prowadząca działalność gospodarczą polegającą na nauce języków obcych, od początku swojej działalności deklarowała preferencyjne składki, jednak od lipca 2015 r. znacząco podwyższyła podstawę wymiaru składek do maksymalnej kwoty, tuż przed planowanym okresem pobierania zasiłków chorobowych i macierzyńskich. Sądy niższych instancji uznały, że takie działanie, przy niskich dochodach wnioskodawczyni, było ukierunkowane wyłącznie na uzyskanie nieproporcjonalnie wysokich świadczeń, a nie na rzeczywiste prowadzenie działalności zarobkowej. Sąd Najwyższy, powołując się na uchwałę siedmiu sędziów III UZP 3/23, potwierdził, że ZUS ma prawo weryfikować podstawę wymiaru składek w przypadku nieutrwalonej działalności gospodarczej, gdy deklarowana podstawa nie znajduje odzwierciedlenia w przychodach. Oddalono skargę kasacyjną, uznając, że działanie wnioskodawczyni naruszało zasady prawa ubezpieczeń społecznych, w tym zasadę solidarności i proporcjonalności.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie możliwości weryfikacji przez ZUS podstawy wymiaru składek w przypadku nieutrwalonej działalności gospodarczej i deklarowania maksymalnych składek przy niskich dochodach, zgodnie z zasadami prawa ubezpieczeń społecznych.
Dotyczy głównie sytuacji początkujących przedsiębiorców, którzy próbują manipulować systemem ubezpieczeń społecznych w celu uzyskania wyższych świadczeń.
Zagadnienia prawne (2)
Czy organ rentowy jest uprawniony do weryfikacji podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zadeklarowanej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, jeśli mieści się ona w ustawowych granicach, a tytuł ubezpieczenia nie jest jeszcze utrwalony, gdy istnieje dysproporcja między zadeklarowaną podstawą a uzyskiwanymi przychodami?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, organ rentowy jest uprawniony do weryfikacji podstawy wymiaru składek w sytuacji, gdy w początkowym okresie prowadzenia działalności ubezpieczony deklaruje podstawę wymiaru składek, której wysokość nie ma odzwierciedlenia w przychodach.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, powołując się na uchwałę III UZP 3/23, stwierdził, że prawo do zadeklarowania podstawy wymiaru składek nie jest nieograniczone i podlega weryfikacji, gdy deklaracja jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, zasadą solidarności ubezpieczeń społecznych oraz społeczno-gospodarczym przeznaczeniem ubezpieczeń. Działanie polegające na maksymalnym podwyższeniu podstawy składek przy niskich dochodach w początkowej fazie działalności, w celu uzyskania wysokich świadczeń, jest niedopuszczalne.
Czy prawo osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą do zadeklarowania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne podlega dodatkowym ograniczeniom wynikającym z zasad współżycia społecznego, zasady solidaryzmu ubezpieczeń społecznych, zasady równości lub innej zasady?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, prawo to podlega ograniczeniom wynikającym z zasad współżycia społecznego i zasady solidarności ubezpieczeń społecznych, zwłaszcza gdy deklarowana podstawa wymiaru składek nie znajduje odzwierciedlenia w przychodach i prowadzi do nieuzasadnionego zawyżenia świadczeń.
Uzasadnienie
Zasada solidarności ubezpieczeń społecznych nakazuje sprawiedliwą kompensację szkody i proporcję między składką a świadczeniem. Nadmiernie wysoka podstawa wymiaru składek w stosunku do rezultatów działalności gospodarczej jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego i narusza lojalność ubezpieczonych wobec siebie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W. P. | osoba_fizyczna | odwołująca się |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Legnicy | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (10)
Główne
ustawa systemowa art. 18 § ust. 8
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Określa minimalną podstawę wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą.
ustawa systemowa art. 19
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Określa górną granicę podstawy wymiaru składek.
ustawa systemowa art. 20
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Określa górną granicę podstawy wymiaru składek.
ustawa systemowa art. 2a
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy zasad współżycia społecznego i społeczno-gospodarczego przeznaczenia ubezpieczeń społecznych.
ustawa systemowa art. 83 § ust. 1 i 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy uprawnień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do weryfikacji podstawy wymiaru składek.
ustawa systemowa art. 41 § ust. 12 i 13
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy uprawnień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do weryfikacji podstawy wymiaru składek.
ustawa systemowa art. 68 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy uprawnień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do weryfikacji podstawy wymiaru składek.
ustawa systemowa art. 86 § ust. 1 i 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy uprawnień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do weryfikacji podstawy wymiaru składek.
Pomocnicze
ustawa systemowa art. 18a § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy preferencyjnych zasad ustalania podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność przez pierwsze 24 miesiące.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Instytucja nadużycia prawa, przywołana w kontekście zarzutów skargi kasacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
ZUS ma prawo weryfikować podstawę wymiaru składek, gdy deklarowana kwota nie znajduje odzwierciedlenia w przychodach, zwłaszcza w początkowej fazie działalności gospodarczej. • Deklarowanie maksymalnej podstawy wymiaru składek przy niskich dochodach w celu uzyskania wysokich świadczeń jest sprzeczne z zasadami prawa ubezpieczeń społecznych (solidarność, proporcjonalność) i celem systemu. • Uchwała SN III UZP 3/23 potwierdza możliwość kontroli podstawy wymiaru składek przez ZUS w takich przypadkach.
Odrzucone argumenty
Prawo do zadeklarowania podstawy wymiaru składek jest nieograniczone, jeśli mieści się w ustawowych limitach. • Sąd nie ma uprawnienia do weryfikacji zadeklarowanej podstawy wymiaru składek, jeśli tytuł ubezpieczenia jest prawidłowy. • Zasada niedyskryminacji i prawo do zadeklarowania maksymalnej podstawy wymiaru składek powinny być respektowane niezależnie od wysokości dochodów.
Godne uwagi sformułowania
nie należy dopuszczać do sytuacji, w której niektórzy uczestnicy systemu ubezpieczeń społecznych z uczestnictwa w systemie osiągać będą nieuzasadnione korzyści wynikające jedynie z faktu deklarowania maksymalnej podstawy wymiaru składek, która to podstawa nie ma uzasadnienia, w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej, w jej finansowych wynikach. • Co do zasady bowiem świadczenia z ubezpieczeń mają stanowić rekompensatę utraconych zarobków (dochodów) nie zaś efekt kierunkowego wykorzystania istniejących w nim rozwiązań i to w sposób trudny do społecznej akceptacji. • Postępowanie wnioskodawczyni jako osoby znajdującej się dopiero w początkowej fazie działalności gospodarczej wykracza poza normalne granice ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej i może świadczyć o wybitnie intencjonalnym podejściu ubezpieczonej, która w momencie maksymalnego podwyższenia składki, mając świadomość swojego stanu, chciała sobie zapewnić korzystne świadczenia z systemu ubezpieczeń społecznych. • Nie jest normalną sytuacja, gdy osoba rozpoczynająca prowadzenie działalności gospodarczej nie ma przychodów albo są niewielkie, a mimo to płaci składki od maksymalnej podstawy tylko po to, aby pobierać maksymalne świadczenia z ubezpieczenia chorobowego.
Skład orzekający
Leszek Bielecki
przewodniczący
Romuald Dalewski
członek
Agnieszka Żywicka
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie możliwości weryfikacji przez ZUS podstawy wymiaru składek w przypadku nieutrwalonej działalności gospodarczej i deklarowania maksymalnych składek przy niskich dochodach, zgodnie z zasadami prawa ubezpieczeń społecznych."
Ograniczenia: Dotyczy głównie sytuacji początkujących przedsiębiorców, którzy próbują manipulować systemem ubezpieczeń społecznych w celu uzyskania wyższych świadczeń.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak sądy interpretują zasady prawa ubezpieczeń społecznych w kontekście przedsiębiorców próbujących maksymalizować świadczenia, co jest istotne dla wielu osób prowadzących działalność gospodarczą.
“Czy można płacić minimalne składki ZUS, a potem nagle maksymalne, by dostać wysokie zasiłki? Sąd Najwyższy odpowiada.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.