III USKP 137/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła sporu o sposób ustalenia wysokości emerytury R.S., który od 2009 roku pobierał wcześniejszą emeryturę, a po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego w 2019 roku złożył wniosek o przyznanie emerytury powszechnej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) przyznał prawo do emerytury, ale pomniejszył jej podstawę wymiaru o sumę kwot pobranych wcześniej emerytur, zgodnie z art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (ustawa emerytalna), który wszedł w życie 1 stycznia 2013 roku. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze zmienił decyzję ZUS, uznając, że przepis art. 25 ust. 1b nie powinien mieć zastosowania, ponieważ ubezpieczony nabył prawo do emerytury powszechnej przed 1 stycznia 2013 roku, a jedynie wniosek złożył po tej dacie. Sąd pierwszej instancji powołał się również na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., sygn. akt P 20/16, dotyczący kobiet urodzonych w 1953 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu zmienił wyrok Sądu Okręgowego, oddalając odwołanie R.S. i uznając, że ZUS prawidłowo zastosował art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, ponieważ wniosek o emeryturę powszechną został złożony w czasie obowiązywania tego przepisu. Rzecznik Praw Obywatelskich zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego do Sądu Najwyższego, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym błędną wykładnię art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej oraz naruszenie konstytucyjnych wolności i praw człowieka. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, zważył, że choć wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 20/16 miał charakter zakresowy i dotyczył konkretnej grupy osób, to kwestia stosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej budzi wątpliwości w kontekście zasady ochrony praw nabytych, zaufania obywateli do państwa i prawa oraz zasady równości wobec prawa. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na potencjalne problemy z podstawą prawną przyznania wcześniejszej emerytury w obniżonym wieku oraz na cel reformy systemu emerytalnego. Ostatecznie, Sąd Najwyższy uznał skargę kasacyjną za częściowo uzasadnioną, uchylił zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na potrzebę pogłębionej analizy zgodności art. 25 ust. 1b z Konstytucją RP w kontekście zasady równości i ochrony praw nabytych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w kontekście zasad konstytucyjnych (ochrona praw nabytych, zaufanie do państwa, równość wobec prawa) oraz stosowania wyroków Trybunału Konstytucyjnego do innych grup ubezpieczonych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej osób pobierających wcześniejszą emeryturę i przechodzących na emeryturę powszechną po 1 stycznia 2013 r. Wnioski dotyczące zasady równości mogą wymagać analizy porównawczej z innymi grupami świadczeniobiorców.
Zagadnienia prawne (3)
Czy art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, wprowadzający pomniejszenie podstawy wymiaru emerytury o kwotę pobranych wcześniej emerytur, może być stosowany do osób, które prawo do emerytury powszechnej nabyły przed 1 stycznia 2013 r., a wniosek o jej przyznanie złożyły po tej dacie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy uznał, że stosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej do wcześniejszych emerytów, którzy złożyli wniosek o emeryturę przed 1 stycznia 2013 r., może być ocenione jako niespełniające standardu konstytucyjnego w postaci zasady równości wobec prawa i zasady zaufania do państwa i prawa.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy analizował wykładnię art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego P 20/16, zasad ochrony praw nabytych, zaufania do państwa i prawa oraz zasady równości. Wskazał na potencjalne problemy z podstawą prawną przyznania wcześniejszej emerytury oraz na cel reformy systemu emerytalnego. Ostatecznie uznał, że stosowanie przepisu może naruszać standardy konstytucyjne.
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, dotyczący kobiet urodzonych w 1953 r., może być stosowany do innych grup ubezpieczonych, w tym mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, w kontekście stosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy wskazał, że wyrok TK P 20/16 miał charakter zakresowy, ale wynikający z niego standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym, ma zastosowanie także do innych grup, np. mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy zauważył, że choć wyrok TK P 20/16 dotyczył konkretnej grupy kobiet, to standard konstytucyjny wynikający z tego orzeczenia, dotyczący ochrony uzasadnionych oczekiwań ubezpieczonych, powinien być stosowany również do innych podobnych sytuacji, w tym do mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy nabyli prawo do emerytury w wieku obniżonym przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b.
Czy art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej narusza zasadę równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) poprzez nierówne traktowanie różnych grup emerytów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy uznał, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej może być oceniony jako niespełniający standardu konstytucyjnego w postaci zasady równości wobec prawa, wskazując na istnienie podobnych grup ubezpieczonych, które są traktowane odmiennie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy analizował, czy art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej różnicuje sytuację prawną podobnych grup ubezpieczonych (np. emerytów korzystających z emerytur pomostowych, świadczeń przedemerytalnych) w sposób nieuzasadniony, co mogłoby stanowić naruszenie zasady równości wobec prawa.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R.S. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zielonej Górze | instytucja | organ rentowy |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | skarżący |
Przepisy (18)
Główne
ustawa emerytalna art. 25 § 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis ten wprowadza pomniejszenie podstawy wymiaru emerytury o sumę kwot pobranych wcześniej emerytur. Sąd Najwyższy analizuje jego stosowanie i zgodność z Konstytucją RP.
Pomocnicze
ustawa emerytalna art. 24 § 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
ustawa emerytalna art. 26
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
ustawa emerytalna art. 184
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
ustawa emerytalna art. 46
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
ustawa emerytalna art. 39
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 18
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 108 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
u.s.u.s. art. 2a § 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 2a § 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Ustawa o świadczeniach przedemerytalnych
Ustawa o emeryturach pomostowych
Ustawa z dnia 11 maja 2012 r.
Ustawa nowelizacyjna wprowadzająca art. 25 ust. 1b do ustawy emerytalnej.
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r.
Ustawa emerytalna.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Stosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej do osób, które prawo do emerytury powszechnej nabyły przed 1 stycznia 2013 r., narusza zasadę ochrony praw nabytych, zaufania do państwa i prawa oraz zasadę równości wobec prawa. • Wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 20/16, choć zakresowy, ustanowił standard konstytucyjny dotyczący ochrony uzasadnionych oczekiwań ubezpieczonych, który powinien być stosowany również do innych podobnych grup.
Odrzucone argumenty
Zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest uzasadnione, ponieważ wniosek o emeryturę powszechną został złożony w czasie obowiązywania tego przepisu, a prawo do emerytury powszechnej nabyto w momencie spełnienia ostatniej przesłanki (osiągnięcia wieku emerytalnego) w okresie obowiązywania przepisu. • Wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 20/16 dotyczył wyłącznie kobiet urodzonych w 1953 r. i nie może być stosowany do innych grup ubezpieczonych. • Zmiana metody ustalania wysokości świadczeń nie jest naruszeniem prawa nabytego, a prawo do emerytury w określonej wysokości powstaje dopiero w momencie jej ustalenia decyzją organu rentowego.
Godne uwagi sformułowania
„podstawa wymiaru świadczenia ulega pomniejszeniu o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych wcześniej emerytur” • „ustawa nowelizacyjna nie przewidywała reguł intertemporalnych” • „prawo do emerytury wcześniejszej ubezpieczony nabył z dniem 20 czerwca 2009 r. W tej dacie nie obowiązywał jeszcze art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej” • „art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. (...) w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej” • „zastosowanie art. 25 ust. 1b (...) do tych emerytów, którzy osiągnęli powszechny wiek emerytalny i wniosek o emeryturę z tego tytułu złożyli w nowym stanie prawnym, po wejściu w życie niekorzystnego sposobu wyliczania emerytury, nie budzi wątpliwości konstytucyjnych” • „pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury, zgodnie z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, obwiązujące od dnia 1 stycznia 2013 r., mogło być przyjęte już w pierwotnej treści ustawy emerytalnej reformującej system emerytalny.” • „nie ulega wątpliwości, że w takiej samej sytuacji prawnej jako kobiety urodzone w 1953 r. są mężczyźni urodzeni w latach 1949-1953 i mający prawo do emerytury nauczycielskiej” • „art. 25 ust. […]
Skład orzekający
Dawid Miąsik
przewodniczący
Romualda Spyt
członek
Krzysztof Staryk
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w kontekście zasad konstytucyjnych (ochrona praw nabytych, zaufanie do państwa, równość wobec prawa) oraz stosowania wyroków Trybunału Konstytucyjnego do innych grup ubezpieczonych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej osób pobierających wcześniejszą emeryturę i przechodzących na emeryturę powszechną po 1 stycznia 2013 r. Wnioski dotyczące zasady równości mogą wymagać analizy porównawczej z innymi grupami świadczeniobiorców.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego tematu emerytur i potencjalnego obniżenia świadczeń, co jest istotne dla wielu obywateli. Analiza zgodności przepisów z Konstytucją i zasadami ochrony praw nabytych dodaje jej głębi.
“Czy Twoja emerytura może być niższa przez przepis sprzed lat? Sąd Najwyższy analizuje kluczową kwestię dla milionów Polaków.”
Dane finansowe
zwrot kosztów zastępstwa procesowego: 180 PLN
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.