III USKP 111/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła skargi kasacyjnej S.P. od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, który oddalił jego odwołania od decyzji obniżających wysokość emerytury policyjnej i policyjnej renty inwalidzkiej. Decyzje te zostały wydane na podstawie informacji z Instytutu Pamięci Narodowej, wskazującej, że S.P. w okresie od 1 października 1985 r. do 31 stycznia 1990 r. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa. Sąd Okręgowy we Wrocławiu pierwotnie zmienił decyzje organu rentowego, przyznając S.P. świadczenia w wysokości obowiązującej przed zmianami. Sąd Apelacyjny jednak zmienił ten wyrok, oddalając odwołania. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej emerytury policyjnej i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu. Kluczowe dla rozstrzygnięcia były zarzuty dotyczące naruszenia przepisów materialnych, w tym art. 15c ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Sąd Najwyższy podkreślił, że mechanizm obniżania świadczeń na podstawie art. 15c ust. 3 ustawy jest niekonstytucyjny, szczególnie w odniesieniu do lat służby po 1990 r. Ponadto, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na art. 13c ustawy, który wyłącza okres służby rozpoczętej po 12 września 1989 r. z kategorii służby na rzecz totalitarnego państwa, co miało istotne znaczenie dla oceny służby S.P. w końcowym okresie PRL. Sąd Najwyższy uznał również, że zarzuty dotyczące oceny dowodów nie mogły być skuteczne w postępowaniu kasacyjnym.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących obniżania emerytur byłym funkcjonariuszom służb PRL, w szczególności ocena konstytucyjności art. 15c ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy oraz stosowanie art. 13c w odniesieniu do okresu służby po 1989 r.
Orzeczenie dotyczy specyficznej grupy funkcjonariuszy i przepisów ustawy zaopatrzeniowej. Ocena konstytucyjności art. 15c ust. 3 jest wiążąca dla sądów powszechnych.
Zagadnienia prawne (4)
Czy okres służby funkcjonariusza w jednostce aparatu bezpieczeństwa PRL, której zadaniem było ograniczanie praw obywatelskich, może być uznany za służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, skutkującą obniżeniem świadczeń emerytalnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sam fakt pełnienia służby w określonej jednostce aparatu bezpieczeństwa PRL może wypełniać kryterium służby na rzecz totalitarnego państwa, nawet bez indywidualnych działań bezpośrednio naruszających prawa człowieka, jeśli jednostka ta miała takie zadania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że kluczowe jest instytucjonalne zadanie jednostki, a nie tylko indywidualne działania funkcjonariusza. Działalność Wydziału III MSW, polegająca na inwigilacji i zwalczaniu opozycji, jednoznacznie wskazuje na służbę na rzecz totalitarnego państwa.
Czy przepisy ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, wprowadzające obniżenie świadczeń emerytalnych dla byłych funkcjonariuszy służby bezpieczeństwa PRL, są zgodne z Konstytucją RP, w szczególności z zasadami sprawiedliwości społecznej, ochrony praw nabytych i równości wobec prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przepis art. 15c ust. 3 ustawy, obniżający świadczenie do poziomu przeciętnej emerytury ZUS, jest niekonstytucyjny, ponieważ narusza zasady proporcjonalności, równości i sprawiedliwości społecznej, zwłaszcza gdy dotyczy lat służby po 1990 r. Natomiast art. 15c ust. 1 pkt 1, dotyczący 'wyzerowania' lat służby na rzecz totalitarnego państwa, jest skuteczny.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na własne wcześniejsze orzecznictwo, stwierdził, że mechanizm obniżania świadczeń do poziomu przeciętnej emerytury jest nieproporcjonalny i dyskryminujący, szczególnie w odniesieniu do lat służby w wolnej Polsce. Zastosowanie art. 15c ust. 3 narusza zasady konstytucyjne, w tym prawo do zabezpieczenia społecznego.
Czy okres służby funkcjonariusza w okresie przejściowym (po 12 września 1989 r.) może być uznany za służbę na rzecz totalitarnego państwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, okres służby rozpoczęty po 12 września 1989 r. nie może być uznany za służbę na rzecz totalitarnego państwa zgodnie z art. 13c ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na art. 13c ustawy, który wyłącza z kategorii służby na rzecz totalitarnego państwa okresy służby rozpoczęte po 12 września 1989 r., co jest uzasadnione zmianami ustrojowymi w Polsce.
Czy obniżenie świadczenia emerytalnego na podstawie przepisów dotyczących służby na rzecz totalitarnego państwa stanowi sankcję o charakterze karnym, podlegającą zasadzie ne bis in idem?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, obniżenie świadczenia emerytalnego nie stanowi sankcji o charakterze karnym i nie podlega zasadzie ne bis in idem.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że obniżanie świadczeń emerytalnych, nawet jeśli ma charakter represyjny, nie jest sankcją karną w rozumieniu prawa międzynarodowego i krajowego, a zatem zasada ne bis in idem nie ma zastosowania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S.P. | osoba_fizyczna | odwołujący się |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie | organ_państwowy | organ rentowy |
Przepisy (12)
Główne
ustawa zaopatrzeniowa art. 13b § 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Służba na rzecz totalitarnego państwa obejmuje działania jednostek aparatu bezpieczeństwa PRL, których celem było ograniczanie praw i wolności obywatelskich.
ustawa zaopatrzeniowa art. 15c § 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis ten jest skuteczny i pozwala na 'wyzerowanie' lat służby na rzecz totalitarnego państwa.
ustawa zaopatrzeniowa art. 15c § 3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis ten jest niekonstytucyjny i nie może być stosowany, gdyż narusza zasady sprawiedliwości społecznej, równości i proporcjonalności, zwłaszcza w odniesieniu do lat służby po 1990 r.
Pomocnicze
ustawa zaopatrzeniowa art. 13c
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Wyłącza okres służby rozpoczęty po 12 września 1989 r. z kategorii służby na rzecz totalitarnego państwa.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kontroli instancyjnej wyroku sądu pierwszej instancji.
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy swobodnej oceny dowodów przez sąd.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Wyłącza zarzuty dotyczące oceny dowodów z podstaw skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 108 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
Konstytucja RP art. 8 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zobowiązuje do bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji.
Konstytucja RP art. 32 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa.
Konstytucja RP art. 64 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo własności.
Konstytucja RP art. 67 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 15c ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy jako przepisu niekonstytucyjnego. • Naruszenie art. 13b ustawy w zakresie okresu służby po 12 września 1989 r. • Naruszenie art. 15 ust. 4 ustawy w zakresie ustalenia związku inwalidztwa ze służbą na rzecz totalitarnego państwa.
Odrzucone argumenty
Zarzuty dotyczące oceny dowodów (naruszenie art. 233 k.p.c.). • Zarzuty dotyczące naruszenia art. 15c ust. 1 pkt 1 i art. 13b (w zakresie indywidualnych działań funkcjonariusza). • Zarzuty dotyczące naruszenia art. 20 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 15 ust. 4 ustawy. • Zarzuty dotyczące naruszenia art. 8 ust. 2 Konstytucji RP (zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji).
Godne uwagi sformułowania
służba na rzecz totalitarnego państwa • mechanizm 'gilotyny' umieszczonej w art. 15c ust. 3 ustawy • nie ma możliwości jednoznacznego zakwalifikowania tego przepisu jako pozostającego w opozycji do wzorca wskazanego w art. 2 Konstytucji RP • odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego przez sąd za sprzeczny z Konstytucją nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego • nie ma podstaw do uznania, że obniżenie świadczenia emerytalnego stanowi sankcję o charakterze karnym
Skład orzekający
Romualda Spyt
przewodniczący-sprawozdawca
Halina Kiryło
członek
Krzysztof Staryk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących obniżania emerytur byłym funkcjonariuszom służb PRL, w szczególności ocena konstytucyjności art. 15c ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy oraz stosowanie art. 13c w odniesieniu do okresu służby po 1989 r."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej grupy funkcjonariuszy i przepisów ustawy zaopatrzeniowej. Ocena konstytucyjności art. 15c ust. 3 jest wiążąca dla sądów powszechnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy kontrowersyjnych przepisów dotyczących emerytur byłych funkcjonariuszy służb PRL, co budzi duże zainteresowanie społeczne i prawnicze. Sąd Najwyższy rozstrzyga kwestie konstytucyjności i wykładni przepisów mających wpływ na losy wielu osób.
“Sąd Najwyższy: Czy emerytury byłych funkcjonariuszy SB powinny być obniżane? Kluczowa decyzja w sprawie służby w PRL.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.