III USKP 11/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną W.P. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, który utrzymał w mocy decyzję obniżającą emeryturę funkcjonariusza. Problem dotyczył kwalifikacji okresu służby W.P. w latach 1983-1990 jako służby na rzecz totalitarnego państwa, co skutkowało obniżeniem podstawy wymiaru emerytury. Sąd Apelacyjny uznał, że służba ta faktycznie miała miejsce, opierając się na analizie dokumentów IPN i indywidualnych czynów funkcjonariusza. Sąd Najwyższy, uchylając zaskarżony wyrok, wskazał przede wszystkim na pominięcie przez Sąd Apelacyjny mechanizmu obniżania świadczenia do wysokości przeciętnej emerytury ZUS (art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej), który powinien być stosowany obok wyzerowania podstawy wymiaru za lata służby na rzecz totalitarnego państwa. Ponadto, Sąd Najwyższy odniósł się do zarzutów naruszenia przepisów Konstytucji RP, w szczególności zasady równości i ochrony praw nabytych, wskazując na potrzebę wykładni przepisów w sposób zgodny z Konstytucją i podkreślając, że ocena konstytucyjności przepisów należy do Trybunału Konstytucyjnego. Sąd Najwyższy nie podzielił większości zarzutów materialnoprawnych, uznając, że istnieje domniemanie służby na rzecz totalitarnego państwa w przypadku służby w wymienionych jednostkach, które może być obalone przez funkcjonariusza. Jednakże, kwestia zastosowania art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej w odniesieniu do okresu służby w wolnej Polsce została uznana za problematyczną w kontekście konstytucyjnym.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących obniżania emerytur funkcjonariuszy za służbę w PRL, w szczególności zastosowanie art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej oraz relacja tych przepisów do Konstytucji RP.
Orzeczenie SN uchyla wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania, co oznacza, że ostateczne rozstrzygnięcie w kwestii konstytucyjności przepisów nadal zależy od Trybunału Konstytucyjnego.
Zagadnienia prawne (2)
Czy okres służby funkcjonariusza w latach 1983-1990, w jednostkach kwalifikowanych jako służące totalitarnemu państwu, powinien być traktowany jako podstawa do obniżenia emerytury, nawet jeśli funkcjonariusz nie popełnił indywidualnych czynów naruszających prawa człowieka?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy uznał, że istnieje domniemanie służby na rzecz totalitarnego państwa w przypadku służby w wymienionych jednostkach, które może być obalone przez funkcjonariusza. Jednakże, kluczowe jest również zastosowanie mechanizmu obniżania świadczenia do wysokości przeciętnej emerytury ZUS (art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej), który został pominięty przez sąd niższej instancji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał na pominięcie przez Sąd Apelacyjny art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej, który przewiduje dalsze obniżenie emerytury do wysokości przeciętnej emerytury ZUS. Podkreślono, że choć istnieje domniemanie służby na rzecz totalitarnego państwa, to obalenie go przez funkcjonariusza jest możliwe. Sąd odniósł się również do kwestii konstytucyjności przepisów, wskazując na potrzebę ich wykładni zgodnej z Konstytucją RP.
Czy przepisy ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, dotyczące obniżenia emerytury za służbę na rzecz totalitarnego państwa, są zgodne z Konstytucją RP, w szczególności z zasadami równości, ochrony praw nabytych i sprawiedliwości społecznej?
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy nie podzielił zarzutów naruszenia przepisów Konstytucji RP w zakresie zasady równości i ochrony praw nabytych, wskazując, że zróżnicowanie traktowania funkcjonariuszy służących w PRL jest uzasadnione celem ustawy i proporcjonalne. Podkreślono, że ocena konstytucyjności przepisów należy do Trybunału Konstytucyjnego, a sądy powszechne stosują przepisy, dopóki nie zostaną uznane za niekonstytucyjne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na orzecznictwo ETPCz i TK, wskazując, że różnicowanie traktowania podmiotów jest dopuszczalne, jeśli ma obiektywne i racjonalne uzasadnienie. Stwierdzono, że cel ustawy, jakim jest pozbawienie przywilejów nabytych z tytułu służby na rzecz totalitarnego państwa, jest zgodny z Konstytucją, a przepisy nie naruszają minimum socjalnego ani zasady ochrony zaufania do państwa.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W.P. | osoba_fizyczna | odwołujący |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie | organ_państwowy | organ rentowy |
Przepisy (9)
Główne
ustawa zaopatrzeniowa art. 13b
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Służba w jednostkach wymienionych w przepisie stanowi domniemanie służby na rzecz totalitarnego państwa, które może być obalone przez funkcjonariusza. Kluczowe jest indywidualne ustalenie rodzaju i zakresu czynności.
ustawa zaopatrzeniowa art. 15c § ust. 3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Emerytura ustalona z uwzględnieniem wyzerowanej podstawy wymiaru za lata służby na rzecz totalitarnego państwa podlega dalszemu obniżeniu do wysokości przeciętnej emerytury wypłacanej przez ZUS. Sąd Apelacyjny pominął ten mechanizm.
Pomocnicze
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zarzut naruszenia przepisu dotyczącego oceny dowodów nie może być podstawą skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 381
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, a nie wykazała potrzeby ich późniejszego zgłoszenia.
k.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd jest uprawniony do selekcji dowodów z punktu widzenia istotności okoliczności faktycznych.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawa, realizującego zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona własności i prawa do zabezpieczenia społecznego.
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Apelacyjny pominął mechanizm obniżania emerytury przewidziany w art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej. • Zastosowanie art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej w odniesieniu do okresu służby w wolnej Polsce może być sprzeczne z Konstytucją RP (zasada równości, ochrony praw nabytych).
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego dotyczących kwalifikacji służby na rzecz totalitarnego państwa (art. 13b ustawy zaopatrzeniowej). • Zarzuty naruszenia przepisów Konstytucji RP (zasada sprawiedliwości społecznej, ochrona praw nabytych, zasada proporcjonalności, zasada równości, naruszenie godności, prawa do prywatności, prawa majątkowe). • Zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 381 k.p.c., art. 227 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c.) w zakresie oceny dowodów i pominięcia wniosków dowodowych.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Apelacyjny w ogóle pominął mechanizm obniżania świadczeń, o którym mowa w art. 15c ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. • Prawodawca wprowadził więc do ustawy zaopatrzeniowej dwa mechanizmy korygujące wysokość emerytur funkcjonariuszy pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa: pierwszy z nich „zeruje” tak kwalifikowane lata, drugi zaś obniża wysokość świadczenia do przeciętnej emerytury przysługującej w powszechnym systemie ubezpieczenia. • Ocena zgodności art. 15c ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu funkcjonariuszy z Konstytucją RP, w polskim porządku konstytucyjnym, to niewątpliwie domena Trybunału Konstytucyjnego. • Wyłączenie w art. 398^3 § 3 k.p.c. z podstaw skargi kasacyjnej zarzutów dotyczących oceny dowodów, pozbawia skarżącego możliwości powoływania się na zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej w art. 233 § 1 k.p.c.
Skład orzekający
Jarosław Sobutka
przewodniczący-sprawozdawca
Robert Stefanicki
członek
Agnieszka Żywicka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących obniżania emerytur funkcjonariuszy za służbę w PRL, w szczególności zastosowanie art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej oraz relacja tych przepisów do Konstytucji RP."
Ograniczenia: Orzeczenie SN uchyla wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania, co oznacza, że ostateczne rozstrzygnięcie w kwestii konstytucyjności przepisów nadal zależy od Trybunału Konstytucyjnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy kontrowersyjnych przepisów dotyczących emerytur byłych funkcjonariuszy PRL, co budzi duże zainteresowanie społeczne i prawnicze. Analiza konstytucyjności przepisów i ich praktyczne zastosowanie są kluczowe.
“Emerytura za służbę w PRL: Sąd Najwyższy uchyla wyrok i kieruje sprawę do ponownego rozpoznania. Czy przepisy są zgodne z Konstytucją?”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.