III USKP 106/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 marca 2025 r. rozpoznał skargę kasacyjną odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu dotyczącego wysokości emerytury policyjnej i policyjnej renty inwalidzkiej. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej emerytury policyjnej, uznając, że art. 15c ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, który ogranicza wysokość świadczenia, nie może być stosowany, gdy znaczna część służby przypada na okres po 1990 r. i została wypracowana w wolnej Polsce. Sąd wskazał na niezgodność tego przepisu z Konstytucją RP. W części dotyczącej renty inwalidzkiej, Sąd Najwyższy uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, wskazując na nierozpoznanie istoty sprawy w tym zakresie oraz potrzebę dalszej analizy kwestii konstytucyjności przepisów.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących 'dezubekizacji', stosowania art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej, zasady sprawiedliwości społecznej w kontekście świadczeń emerytalnych byłych funkcjonariuszy PRL, oraz kwestie konstytucyjności przepisów ograniczających świadczenia.
Orzeczenie w części dotyczącej renty inwalidzkiej zostało przekazane do ponownego rozpoznania, co oznacza, że ostateczne rozstrzygnięcie w tym zakresie nie zapadło. Kwestie konstytucyjne wymagają rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny.
Zagadnienia prawne (3)
Czy art. 15c ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, ograniczający wysokość emerytury policyjnej, może być stosowany, gdy znaczna część służby przypada na okres po 1990 r. i została wypracowana w wolnej Polsce?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis ten nie może być stosowany w takich przypadkach ze względu na niezgodność z Konstytucją RP.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że ograniczenie emerytury do poziomu przeciętnej emerytury ZUS, gdy część świadczenia została wypracowana po 1990 r., narusza zasadę proporcjonalności, równości i prawo do zabezpieczenia społecznego. Mechanizm ten jest oderwany od stażu służby po upadku reżimu i może prowadzić do nierównego traktowania.
Czy art. 15c ust. 1 pkt 1 w związku z art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, obniżający emeryturę za służbę na rzecz totalitarnego państwa, jest zgodny z prawem, nawet jeśli funkcjonariusz nie popełnił indywidualnych czynów naruszających prawa człowieka?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, obniżenie emerytury na tej podstawie jest zasadne, gdyż podstawą regulacji jest służba w określonych instytucjach, a nie tylko indywidualne delikty, a celem jest realizacja zasady sprawiedliwości społecznej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego o obniżeniu emerytury na podstawie art. 15c ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 13b ustawy. Podkreślono, że celem ustawy jest zniesienie przywilejów wynikających ze służby w aparacie bezpieczeństwa PRL, co uzasadnia zasada sprawiedliwości społecznej, a nie tylko indywidualne czyny funkcjonariusza.
Czy art. 22a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, zmniejszający podstawę wymiaru renty inwalidzkiej osobie pełniącą służbę na rzecz totalitarnego państwa, jest zgodny z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą równości i zakazem dyskryminacji?
Odpowiedź sądu
Sprawa nie została rozpoznana co do istoty w tej części, sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że istota sprawy w zakresie renty inwalidzkiej nie została rozpoznana, a zarzuty dotyczące konstytucyjności art. 22a ust. 1 ustawy wymagają dalszej analizy, w tym w kontekście pytań prawnych skierowanych do Trybunału Konstytucyjnego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W. R. | osoba_fizyczna | odwołujący |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (18)
Główne
ustawa zaopatrzeniowa art. 15c § ust. 3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis ten nie może być stosowany, gdy znaczna część służby przypada na okres po 1990 r. i została wypracowana w wolnej Polsce, ze względu na niezgodność z Konstytucją RP.
ustawa zaopatrzeniowa art. 15c § ust. 1 pkt 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Obniżenie emerytury jest zasadne za służbę na rzecz totalitarnego państwa, nawet bez indywidualnych deliktów, w celu realizacji zasady sprawiedliwości społecznej.
ustawa zaopatrzeniowa art. 13b
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Definiuje służbę na rzecz totalitarnego państwa jako podstawę do obniżenia świadczeń.
ustawa zaopatrzeniowa art. 22a § ust. 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Dotyczy zmniejszenia podstawy wymiaru renty inwalidzkiej w przypadku służby na rzecz totalitarnego państwa; jego konstytucyjność jest kwestionowana.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa i zakaz dyskryminacji.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1, 2 i 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo własności.
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Niezawisłość sędziowska i podleganie tylko Konstytucji i ustawom.
Pomocnicze
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje postępowanie dowodowe w postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do zmiany wyroku przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do uchylenia wyroku sądu drugiej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do uchylenia wyroku sądu drugiej instancji i orzeczenia co do istoty sprawy.
k.p.c. art. 398 § 16
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do uchylenia wyroku sądu drugiej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w wypadkach szczególnie uzasadnionych.
k.p.c. art. 108 § ust. 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w przypadku częściowego uwzględnienia lub oddalenia środków odwoławczych.
ustawa o SN art. 1 § pkt 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Zadania Sądu Najwyższego w zakresie zapewnienia zgodności z prawem i jednolitości orzecznictwa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej nie może być stosowany, gdy znaczna część służby przypada na okres po 1990 r. • Ograniczenie emerytury do poziomu przeciętnej emerytury ZUS narusza Konstytucję RP (zasady proporcjonalności, równości, prawa do zabezpieczenia społecznego). • Kwestia konstytucyjności art. 22a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej w zakresie renty inwalidzkiej wymaga dalszej analizy.
Odrzucone argumenty
Obniżenie emerytury na podstawie art. 15c ust. 1 pkt 1 w związku z art. 13b ustawy zaopatrzeniowej jest zasadne ze względu na służbę na rzecz totalitarnego państwa i zasadę sprawiedliwości społecznej.
Godne uwagi sformułowania
nie można przyjąć ogólnego założenia, że każda służba wykazana w zaświadczeniach Instytutu Pamięci Narodowej jest służbą na „na rzecz totalitarnego państwa”, o tyle, odwrotnie nie można też przyjąć, że niezależnie od zaangażowania danej osoby nigdy nie można stwierdzić, że był to okres służby na rzecz totalitarnego państwa. • ustawa ma na celu wprowadzenie rozwiązań zapewniających w pełniejszym zakresie zniesienie przywilejów emerytalnych związanych z pracą w aparacie bezpieczeństwa PRL przez ustalenie na nowo świadczeń emerytalnych i rentowych osobom pełniącym służbę na rzecz totalitarnego państwa. • ograniczenie przywilejów emerytalnych i rentowych związanych z pracą w aparacie bezpieczeństwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, ponieważ nie zasługują one na ochronę prawną przede wszystkim ze względu na powszechne poczucie naruszenia w tym zakresie zasady sprawiedliwości społecznej. • nie można tracić z pola widzenia drugiej strony omawianego problemu, a mianowicie faktu, że ustawa nowelizująca z 2016 r. została uchwalona celem ograniczenia uprawnień emerytalnych oraz rentowych osób o szczególnym statusie społecznym - pracowników aparatu bezpieczeństwa PRL, zaś u podstaw omawianego ograniczenia leżało powszechne poczucie naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej przez dalsze utrzymywanie sposobu ustalania wysokości świadczeń emerytalno-rentowych na uprzywilejowanych zasadach. • ocena zgodności ustawy z Konstytucją należy do Trybunału Konstytucyjnego. […]
Skład orzekający
Jolanta Frańczak
przewodniczący
Halina Kiryło
członek
Zbigniew Korzeniowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących 'dezubekizacji', stosowania art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej, zasady sprawiedliwości społecznej w kontekście świadczeń emerytalnych byłych funkcjonariuszy PRL, oraz kwestie konstytucyjności przepisów ograniczających świadczenia."
Ograniczenia: Orzeczenie w części dotyczącej renty inwalidzkiej zostało przekazane do ponownego rozpoznania, co oznacza, że ostateczne rozstrzygnięcie w tym zakresie nie zapadło. Kwestie konstytucyjne wymagają rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy 'dezubekizacji' i budzi silne emocje społeczne związane z rozliczeniami z przeszłością PRL. Interpretacja przepisów i ich zgodność z Konstytucją mają szerokie znaczenie praktyczne dla wielu osób.
“Sąd Najwyższy: Emerytura policyjna nie może być drastycznie obniżona za służbę po 1990 roku!”
Sektor
administracja publiczna
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.