II USK 291/22

Sąd Najwyższy2023-01-17
SNubezpieczenia społeczneemerytury i rentyWysokanajwyższy
emerytura wojskowaemerytura powszechnazbieg świadczeńzasada niekumulacjiSąd Najwyższyprawo ubezpieczeń społecznychorzecznictwo

Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej od orzeczenia dotyczącego prawa do pobierania dwóch emerytur (wojskowej i powszechnej), uznając, że zasada pobierania jednego świadczenia jest utrwalona i nie narusza konstytucyjnych zasad.

Sprawa dotyczyła prawa K.M. do pobierania jednocześnie emerytury wojskowej i emerytury z powszechnego systemu ubezpieczeń. Sąd Apelacyjny oddalił odwołanie ubezpieczonego, powołując się na zasadę pobierania jednego świadczenia. Skarga kasacyjna zarzucała naruszenie przepisów ustawy emerytalnej, Konstytucji RP (zasady równości i zabezpieczenia społecznego). Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania, stwierdzając, że zagadnienie prawne nie jest istotne, a orzecznictwo, w tym uchwała składu siedmiu sędziów, potwierdza zasadę niekumulacji świadczeń.

Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną K.M. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który oddalił odwołanie ubezpieczonego od decyzji ZUS dotyczącej przyznania i zawieszenia wypłaty emerytury z powszechnego systemu ubezpieczeń. Sąd Apelacyjny oparł swoje rozstrzygnięcie na zasadzie pobierania jednego świadczenia w przypadku zbiegu prawa do emerytury wojskowej i powszechnej, wskazując na art. 95 ustawy emerytalnej i art. 7 ustawy zaopatrzeniowej. Ubezpieczony zarzucił naruszenie prawa materialnego, w tym zasady równości wobec prawa wynikającej z art. 32 Konstytucji RP, twierdząc, że przepisy pozwalają na wypłacanie dwóch świadczeń tylko niektórym emerytom wojskowym. Sąd Najwyższy, rozpatrując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, stwierdził, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 398^9 § 1 k.p.c. Podkreślono, że orzecznictwo Sądu Najwyższego, w tym uchwała składu siedmiu sędziów III UZP 7/21, utrwaliło stanowisko o zasadzie niekumulacji świadczeń, nawet w przypadku emerytury wojskowej obliczonej na specyficznych zasadach. Sąd Najwyższy uznał, że zróżnicowanie zasad obliczania emerytur wojskowych w zależności od daty powołania do służby jest konstytucyjnie uzasadnione, a zasada pobierania jednego świadczenia nie narusza konstytucyjnej zasady równości. W związku z tym, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, zasada pobierania jednego świadczenia (wyższego lub wybranego przez uprawnionego) w razie zbiegu prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, jak również w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie emerytalnej z prawem do świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, jest utrwalona w orzecznictwie i nie narusza konstytucyjnych zasad.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy powołał się na utrwalone orzecznictwo, w tym uchwałę składu siedmiu sędziów III UZP 7/21, która potwierdziła zasadę niekumulacji świadczeń. Wykładnia językowa, systemowa i celowościowa przepisów (art. 95 ustawy emerytalnej, art. 7 ustawy zaopatrzeniowej) wskazuje na obowiązek wyboru jednego świadczenia. Zróżnicowanie zasad obliczania emerytur wojskowych w zależności od daty powołania do służby jest konstytucyjnie uzasadnione.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

Strona wygrywająca

Zakład Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Warszawie

Strony

NazwaTypRola
K. M.osoba_fizycznaodwołujący się
Zakład Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Warszawieinstytucjapozwanego

Przepisy (7)

Główne

ustawa emerytalna art. 95 § 1 i 2

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Przepis ten, wraz z art. 7 ustawy zaopatrzeniowej, stanowi podstawę zasady pobierania jednego świadczenia w przypadku zbiegu prawa do emerytury wojskowej i powszechnej.

ustawa zaopatrzeniowa art. 7

Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin

Potwierdza zasadę pobierania jednego świadczenia w przypadku zbiegu prawa do emerytury wojskowej i powszechnej.

Pomocnicze

k.p.c. art. 398^9 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy.

k.p.c. art. 398^9 § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

k.p.c. art. 98 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

Konstytucja RP art. 32

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucyjna zasada równości, podnoszona przez skarżącego jako naruszona.

Konstytucja RP art. 67 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucyjna zasada zabezpieczenia społecznego, podnoszona przez skarżącego jako naruszona.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zasada pobierania jednego świadczenia w przypadku zbiegu prawa do emerytury wojskowej i powszechnej jest utrwalona w orzecznictwie. Zróżnicowanie zasad obliczania emerytur wojskowych w zależności od daty powołania do służby jest konstytucyjnie uzasadnione. Brak istotnego zagadnienia prawnego uzasadniającego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 95 ustawy emerytalnej i art. 15a ustawy zaopatrzeniowej poprzez zawieszenie prawa do emerytury z FUS i emerytury wojskowej. Naruszenie zasady równości (art. 32 Konstytucji RP) poprzez odmienne traktowanie emerytów wojskowych. Naruszenie zasady zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 Konstytucji RP).

Godne uwagi sformułowania

zasada prawa do pobierania jednego świadczenia (wyższego lub wyższego przez uprawnionego) w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń zasada niekumulacji świadczeń kryterium musi mieć charakter relewantny, czyli pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów

Skład orzekający

Jolanta Frańczak

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie zasady niekumulacji świadczeń emerytalnych (wojskowej i powszechnej) oraz konstytucyjności zróżnicowania zasad ich obliczania."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu prawa do emerytury wojskowej i powszechnej, z uwzględnieniem daty powołania do służby wojskowej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla wielu emerytów wojskowych, a jej rozstrzygnięcie opiera się na interpretacji przepisów prawa ubezpieczeń społecznych i zasad konstytucyjnych.

Emerytura wojskowa i powszechna – czy można pobierać obie? Sąd Najwyższy wyjaśnia.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
SN
Sygn. akt II USK 291/22
POSTANOWIENIE
Dnia 17 stycznia 2023 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jolanta Frańczak
w sprawie z odwołania K. M.
‎
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziałowi w Warszawie
‎
o wypłatę emerytury,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 17 stycznia 2023 r.,
‎
skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
‎
z dnia 9 lutego 2022 r., sygn. akt III AUa 86/21,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od K.M. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
[…]
Oddział w Warszawie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 lutego 2022 r., po rozpoznaniu apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
[…]
Oddział w Warszawie od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 26 listopada 2020 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił odwołanie ubezpieczonego K. M. od decyzji organu rentowego z dnia 6 lutego 2020 r., przyznającej ubezpieczonemu prawo do emerytury z powszechnego systemu ubezpieczeń w kwocie zaliczkowej i jednocześnie zawieszającej wypłatę tej emerytury, ponieważ ubezpieczony pobiera już emeryturę wojskową oraz odwołanie od decyzji z dnia 20 kwietnia 2020 r. ustalającej ostateczną wysokość emerytury.
W ocenie Sądu Apelacyjnego do ubezpieczonego, który na podstawie decyzji z dnia 1 października 2002 r. nabył prawo do emerytury wojskowej, a na podstawie zaskarżonej decyzji z dnia 6 lutego 2020 r. - do emerytury z tytułu osiągnięcia powszechnie obowiązującego wieku emerytalnego, zastosowanie ma art. 95 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2022 r., poz. 504 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna), z którego wynika zasada prawa do pobierania jednego świadczenia (wyższego lub wybranego przez uprawnionego) w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w tej ustawie, jak również w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie emerytalnej z prawem do świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym, między innymi żołnierzy zawodowych. Potwierdza to także art. 7 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2022 r., poz. 2528, dalej jako ustawa zaopatrzeniowa). Ponadto, zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 grudnia 2021 r., III UZP 7/21 (LEX nr 3274620), ubezpieczonemu, który pozostawał w zawodowej służbie wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999 r. i pobiera emeryturę wojskową wynoszącą 75% podstawy jej wymiaru obliczoną bez uwzględnienia okresów składkowych i nieskładkowych, z tytułu których jest uprawniony również do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez niego (art. 95 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej w związku z art. 7 ustawy zaopatrzeniowej).
Ubezpieczony zaskarżył w całości skargą kasacyjną wyrok Sądu Apelacyjnego, wnosząc o jego uchylenie w całości i zasądzenie od organu rentowego na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za wszystkie instancje i za postępowanie kasacyjne.
W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest: 1) art. 95 ustawy emerytalnej i art. 15a ustawy zaopatrzeniowej, przez bezzasadne i sprzeczne z tymi przepisami zawieszenie skarżącemu prawa do emerytury z FUS i emerytury wojskowej mimo spełnienia warunków do ich otrzymywania, a także błędne ustalenie, że nie zaistniały w sprawie kryteria podmiotowe, o których mowa w art. 15a ustawy zaopatrzeniowej; 2) art. 32 Konstytucji RP i określonej w nim konstytucyjnej zasady równości, przez taką interpretację art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej w związku z art. 15a ustawy zaopatrzeniowej, która pozwala wypłacać dwa świadczenia jedynie niektórym osobom w ramach jednej grupy emerytalnej, w tym przypadku jedynie niektórym emerytom wojskowym; 3) art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, przez naruszenie zasady zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, obejmującego stosowanie art. 95 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej w związku z art. 7 ustawy zaopatrzeniowej wymagających przeprowadzenia wykładni celowościowej i rozstrzygnięcia o ich zgodności z Konstytucją RP. Zdaniem skarżącego, literalna treść art. 95 ustawy emerytalnej stoi w oczywistej sprzeczności z Konstytucją, ponieważ narusza zasadę równości obywateli wobec prawa i w sposób niezrozumiały i krzywdzący dla skarżącego różnicuje uprawnienia emerytów posiadających uprawnienie do pobierania więcej niż jednego świadczenia emerytalnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania i zasądzenie od skarżącego na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest uzasadniony.
Zgodnie z art. 398
9
§ 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 398
9
§ 1 pkt 1 k.p.c. uznaje się zagadnienie dotychczas niewyjaśnione i nierozwiązane w orzecznictwie, a więc cechujące się nowością i którego rozstrzygnięcie może sprzyjać rozwojowi prawa. W utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się, że powołanie się na tę okoliczność wymaga, obok sformułowania tego zagadnienia, także przytoczenia związanych z nim konkretnych przepisów prawnych, wskazania, dlaczego jest ono istotne oraz przedstawienia argumentacji wskazującej na rozbieżne oceny prawne (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002 nr 1, poz. 11; z dnia 13 sierpnia 2002 r., I PKN 649/01, OSNP 2004 nr 9, poz.158; z dnia 14 lutego 2003 r., I PK 306/02, Wokanda 2004 nr 7-8, poz. 51; z dnia 10 stycznia 2012 r., I UK 305/11, LEX nr 1215784; z dnia 23 marca 2012 r., II PK 284/11, LEX nr 1214575; z dnia 10 września 2014 r., I CSK 729/13, LEX nr 1532950; z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, LEX nr 1622307; z dnia 14 kwietnia 2015 r., II PK 217/14, LEX nr 678073; z dnia 28 października 2015 r., I PK 17/15, LEX nr 2021940; z dnia 14 stycznia 2016 r., II CSK 382/15, LEX nr 2090999).
Oznacza to, że
twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy po pierwsze - przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468) oraz po drugie - jego wyjaśnienie ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w ustalonym stanie faktycznym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2009 r., II PK 248/09, LEX nr 736732).
W rozpoznawanej sprawie
skarżący nie zdołał wykazać występowania tak rozumianej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Do czasu wydania przez Sąd Najwyższy wyroku z dnia 24 stycznia 2019 r.,
I UK 426/17
(OSNP 2019 nr 9, poz. 114), w orzecznictwie konsekwentnie prezentowane było
stanowisko, że ubezpieczony, który pozostawał w zawodowej służbie wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999 r., nie ma możliwości kumulacyjnego pobierania obu świadczeń (tj. z powszechnego systemu ubezpieczeń i z
zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych
) nawet jeżeli pobierana przez niego emerytura wojskowa została obliczona wyłącznie przy uwzględnieniu okresów wysługi wynikających z zawodowej służby wojskowej
(zob. uzasadnienie uchwały
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2010 r.,
II UZP 10/09
, OSNP 2010 nr 17-18, poz. 215 oraz
wyroki
Sądu Najwyższego:
z dnia 4 grudnia 2013 r., II UK 223/13,
LEX nr 1394110
; z dnia 8 maja 2012 r., II UK 237/11, OSNP 2013 nr 7-8, poz. 91; z dnia 24 maja 2012 r., II UK 261/11, LEX nr 1227967).
Rozstrzygnięcie rozbieżności w
wykładni
art. 95 ust. 2
ustawy emerytalnej, powstałej w istocie na tle użytego w tym przepisie zwrotu „z wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa lub policyjna została obliczona według zasad określonych w art. 15a albo art. 18e ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin...”,
nastąpiło jednak w powołanej przez Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r., III UZP 7/21 (OSNP 2022 nr 6, poz. 58). W uchwale tej opowiedziano się za dotychczasowym stanowiskiem, że
zasada pobierania jednego świadczenia (wyższego lub wybranego przez uprawnionego) w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń (
art. 95 ust. 1
ustawy emerytalnej) dotyczy również zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w tej ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w ustawie zaopatrzeniowej.
Mająca pierwszeństwo
wykładnia językowa
(
gramatyczna) budzącego wątpliwości interpretacyjne zwrotu nie dała jednoznacznej odpowiedzi, ponieważ pozwalała zarówno na przyjęcie, że w
art. 95 ust. 2
ustawy emerytalnej chodzi wyłącznie o odesłanie do zasad, a więc jedynie do sposobów obliczenia emerytury wojskowej określonych w art. 15a i art. 18e ustawy zaopatrzeniowej (tak w wyroku
I UK 426/17
), jak i uznanie, że owe zasady nie mogą abstrahować od dwóch odrębnych kręgów adresatów owych zasad, gdyż są one odnoszone tylko do nich, skoro unormowane w powołanych przepisach zasady obliczenia emerytur wojskowych dotyczą jedynie „żołnierzy powołanych do zawodowej służby wojskowej po raz pierwszy po dniu 1 stycznia 1999 r.” oraz „żołnierzy powołanych do zawodowej służby wojskowej po raz pierwszy po dniu 31 grudnia 2012 r.” (tak w wyroku
II UK 223/13
), natomiast z całą pewnością nie żołnierzy, którzy pozostawali w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r., gdyż zasady obliczania przysługującej im emerytury wojskowej określają art. 14 i art. 15 ustawy zaopatrzeniowej, przewidujące między innymi możliwość doliczenia do wysługi emerytalnej okresów „stażu cywilnego”. Skoro językowe znaczenie tekstu nie daje jasnej odpowiedzi możliwe jest posłużenie się innymi, pozajęzykowymi metodami wykładni, nawet wtedy, gdy rezultaty wykładni językowej są jasne, ale pozostają w zasadniczej sprzeczności z hierarchią wartości systemu prawa (por. L. Morawski: Zasady Wykładni Prawa, Toruń 2010 r.; E. Łętowska, K. Pawłowski: Sukces formalizmu - łatwy czy drogi? Europejski Przegląd Sądowy 2011 nr 8, s. 52-53).
Przeprowadzona przez skład powiększony wykładnia systemowa potwierdziła obowiązywanie w polskim prawie zabezpieczenia społecznego zasady prawa do jednego świadczenia z tytułu tego samego ryzyka ubezpieczeniowego, zwanej też zasadą niekumulacji świadczeń. W systemie powszechnym zasada ta ma swoje odzwierciedlenie nie tylko w
art. 95 ust. 1
ustawy emerytalnej, który stanowi, że w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego, czy jak też w
art. 95 ust. 2
tej ustawy, zgodnie z którym przepis ust. 1 stosuje się również, z uwzględnieniem art. 96, w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym osób, o których mowa w art. 2 ust. 2, to jest żołnierzy zawodowych oraz funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Biura Ochrony Rządu, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej.
Analogiczne unormowania zawierają także art. 7 ustawy zaopatrzeniowej, art. 7 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, art. 100 § 6 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych czy
art. 127 § 1
ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o prokuraturze.
Wymienione przepisy potwierdzają zatem zasadę niekumulacji świadczeń przysługujących na wypadek spełnienia się ryzyka „starości” w ramach różnych systemów, zarówno ubezpieczenia społecznego, jak i zaopatrzenia.
W cytowanej uchwale
składu siedmiu sędziów
Sąd Najwyższy dokonał także wykładni funkcjonalnej (celowościowej)
art. 95 ust. 2
ustawy emerytalnej – na której rzekomą potrzebę wskazuje skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania – dochodząc do wniosku, że pośrednio cel uregulowania zawartego w tym przepisie wynika z uzasadnienia projektów zmian ustawowych wprowadzonych ustawą z dnia 23 lipca 2003 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
(
Dz.U. z 2003 r., poz. 1609, dalej jako nowelizacja z dnia 23 lipca 2003 r.)
oraz ustawą z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 664,
dalej jako nowelizacja z dnia
11 maja 2012 r.). Z projektów tych wynika
, że projektodawca nie zakładał możliwości kumulacyjnego pobierania świadczeń z obu systemów. Przyjął bowiem, a założenie to zostało następnie w pełni zaakceptowane i zrealizowane w toku procesu legislacyjnego, że w każdym przypadku osoba uprawniona do emerytury wojskowej oraz emerytury powszechnej, która pozostawała w zawodowej służbie wojskowej w dniu 1 stycznia 1999 r. musi dokonać wyboru świadczenia, które ma być jej wypłacane, również wtedy, gdy wysokość emerytury wojskowej została obliczona wyłącznie na podstawie okresów tej służby, bez „uzupełnienia” jej o zwiększenie wynikające z przebytych okresów składkowych i nieskładkowych.
Ponadto w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że konstytucyjna zasada równego traktowania (art. 32 Konstytucji RP) oznacza, że w każdym przypadku podmioty należące niewątpliwie do tej samej kategorii muszą być traktowane równo, a podmioty należące do istotnie różnych kategorii mogą być traktowane różnie (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 6 marca 2007 r.,
P 45/06
, OTK-A 2007 nr 3, poz. 22; z dnia 23 listopada 2010 r.,
K 5/10
, OTK-A 2010 nr 9, poz. 106). Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości. Różnicowanie podmiotów prawa charakteryzujących się wspólną cechą istotną jest dopuszczalne (nie narusza zasady równości), ale warunkiem
sine qua non
jest jasno sformułowane kryterium, na podstawie którego owo zróżnicowanie jest dokonywane. Nie wolno dokonywać zróżnicowania według dowolnie ustalonego kryterium albo w ogóle bez kryterium. Kryterium musi mieć charakter relewantny, czyli pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma oraz ma służyć realizacji tego celu i treści. Wprowadzone zróżnicowanie musi mieć zatem charakter racjonalnie uzasadniony, a kryterium zróżnicowania pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostają naruszone w wyniku nierównego traktowania podmiotów podobnych. Musi ponadto pozostawać w związku z zasadami, wartościami i normami konstytucyjnymi uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych. Wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 23 listopada 2010 r.,
K 5/10
, OTK-A 2010 nr 9, poz. 106; z dnia 19 kwietnia 2011 r.,
P 41/09
, OTK-A 2011 nr 3, poz. 25; z dnia 18 czerwca 2013 r.,
K 37/12
, OTK-A 2013 nr 5, poz. 60; z dnia 5 listopada 2013 r.,
K 40/12
, OTK-A 2013 nr 8, poz. 120 i z dnia 17 czerwca 2014 r.,
P 6/12
, OTK-A 2014 nr 6, poz. 62).
Kryteria takie legły u podstaw zróżnicowania zasad obliczania emerytur wojskowych w zależności od daty powołania do służby. Żołnierze zawodowi, którzy rozpoczęli służbę po dniu wejścia w życie ustawy emerytalnej (tj. po dniu 1 stycznia 1999 r.) - wyjęci spod regulacji ustawy zaopatrzeniowej i włączeni do powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych - zostali na mocy nowelizacji z dnia 23 lipca 2003 r. ponownie objęci zaopatrzeniowym systemem emerytalnym oraz wyłączeni z ubezpieczeń społecznych, co stanowiło „rewizję” rozwiązania uprzednio przyjętego przez ustawodawcę. Poczynając od dnia 1 października 2003 r. wszyscy żołnierze zawodowi są zatem objęci systemem zaopatrzeniowym, bez względu na datę podjęcia służby. Wejście w życie ustawy nowelizacji z dnia 23 lipca 2003 r. doprowadziło równocześnie do zróżnicowania zasad obliczania emerytur wojskowych w odniesieniu do żołnierzy zawodowych, którzy służbę podjęli przed dniem 2 stycznia 2003 r. oraz poczynając od tego dnia. O ile bowiem ci pierwsi zachowali prawo do obliczenia wysokości emerytury wojskowej na dotychczasowych zasadach (art. 15 z uwzględnieniem art. 14 ustawy zaopatrzeniowej), o tyle dla tych drugich, to jest tych, którzy zostali powołani do służby wojskowej po raz pierwszy po dniu 1 stycznia 1999 r., emerytura wojskowa wynosząca także 40% podstawy wymiaru za 15 lat służby wzrastała „według zasad określonych w art. 15 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a-5”, a zatem wzrost przysługującej im emerytury nie mógł już uwzględniać okresów składkowych i nieskładkowych poprzedzających służbę wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 2-4 ustawy oraz przypadających po zwolnieniu ze służby (art. 14 ustawy). Opisana regulacja wyraźnie wskazuje na to, że wskutek zmian dokonanych ustawą z dnia 23 lipca 2003 r. doszło do wprowadzenia nowego modelu obliczania emerytur wojskowych dla „nowych” żołnierzy zawodowych, powołanych do służby po dniu 1 stycznia 1999 r., przy czym zmiany te miały obowiązywać na przyszłość i ziścić się w praktyce nie wcześniej niż po dniu 31 grudnia 2013 r., gdy pierwsi powołani do służby żołnierze zawodowi osiągną minimalny 15-letni okres tej służby. Tacy żołnierze już w chwili powołania ich do służby znali swoją sytuację prawną po osiągnięciu tego stażu. Wiedzieli między innymi, że wprawdzie nie będą mogli uwzględnić sobie w stażu emerytalnym mającym wpływ zwiększenie świadczenia jakiegokolwiek stażu „cywilnego”, zarówno poprzedzającego służbę, jak i uzyskanego po zwolnieniu ze służby, jednakże z drugiej strony nabędą prawo do emerytury powszechnej, jeśli zdecydują się na podleganie ubezpieczeniom społecznym i zgromadzą kapitał składkowy, który zostanie „skonsumowany” po osiągnięciu przez nich powszechnego wieku emerytalnego bez względu na długość okresu opłacania składek.
Z kolei nowelizacja z dnia 11 maja 2012 r. wprowadziła kolejną kategorię żołnierzy zawodowych powołanych do zawodowej służby wojskowej po raz pierwszy po dniu 31 grudnia 2012 r., w dodanym Rozdziale 1a i art. 18e, w myśl którego emerytura dla (takiego) żołnierza wynosi 60% podstawy jej wymiaru za 25 lat służby wojskowej i wzrasta o 3% za każdy dalszy rok tej służby (ust. 1) i podwyższa się ją o 0,5% podstawy jej wymiaru za każdy rozpoczęty miesiąc pełnienia służby na froncie w czasie wojny oraz w strefie działań wojennych (ust. 2). Przepisy dodanego Rozdziału 1a nie nawiązują do przepisów Rozdziału 1, tworząc własne określenie służby wojskowej oraz okresów zaliczanych do tej służby. Dodany tą nowelizacją Rozdział 1b przewiduje natomiast prawo wyboru przez żołnierza zawodowego sposobu obliczenia przysługującej mu emerytury wojskowej. Zgodnie z zawartym w tym Rozdziale art. 18i żołnierz, który został powołany po raz pierwszy przed dniem 1 stycznia 2013 r. do zawodowej służby wojskowej lub służby kandydackiej lub innej służby uwzględnianej przy ustalaniu prawa do emerytury policyjnej, ma zaś prawo wyboru ustalenia emerytury na zasadach i w wysokości określonych w Rozdziale 1a (ust. 1), a oświadczenie o wyborze składa się do organu emerytalnego najpóźniej w dniu złożenia wniosku o ustalenie prawa do zaopatrzenia emerytalnego (ust. 2), z tym jednak zastrzeżeniem, że z mocy art. 11 ustawy zmieniającej powołany art. 18i ustawy zaopatrzeniowej wejdzie w życie z dniem 1 stycznia 2025 r.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398
9
§ 2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego po myśli art. 98 § 1 k.p.c.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI