III USK 296/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 maja 2024 r. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w sprawie dotyczącej podlegania ubezpieczeniom społecznym przez G. B. i M. Sp. z o.o. w W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 14 marca 2023 r. zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Świdnicy, oddalając odwołania wnioskodawcy i płatnika składek od decyzji ZUS stwierdzającej, że G. B. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek M. Sp. z o.o. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od 1 sierpnia 2020 r. Skarżący wnieśli skargę kasacyjną, podnosząc zarzuty naruszenia przepisów postępowania (nieważność postępowania z powodu orzekania w składzie jednego sędziego) oraz naruszenia prawa materialnego (błędna wykładnia art. 6 k.c., art. 58 § 1 k.c., art. 300 k.c., art. 22 § 1 k.p. oraz przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Sąd Najwyższy uznał, że zarzut nieważności postępowania jest nieuzasadniony, ponieważ orzekanie w składzie jednego sędziego w okresie obowiązywania przepisów 'covidowych' było zgodne z prawem, a uchwała Sądu Najwyższego III PZP 6/22, na którą powoływali się skarżący, obowiązuje od daty jej podjęcia (26 kwietnia 2023 r.) i nie miała zastosowania do wyroku Sądu Apelacyjnego wydanego przed tą datą. Sąd Najwyższy stwierdził również, że skarżący nie wykazali oczywistej zasadności skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia prawa materialnego, ponieważ ocena, czy zgłoszone zarzuty są zasadne, wiąże się z przedmiotem sporu i ustaleniami faktycznymi sądu niższej instancji, które są wiążące dla Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Apelacyjny prawidłowo ocenił, że umowa o pracę zawarta z prokurentem była nieważna, ponieważ nie wykazywała cech stosunku pracy, a strony nie udowodniły podporządkowania pracowniczego. Wobec niewykazania przesłanek przedsądu, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od skarżących zwrot kosztów zastępstwa procesowego na rzecz ZUS.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przepisów dotyczących składu sądu w sprawach cywilnych w okresie 'covidowym' oraz kryteriów oceny stosunku pracy, w szczególności w kontekście prokurentów i umów o pracę zawieranych w celu obejścia prawa.
Orzeczenie dotyczące składu sądu ma zastosowanie do spraw rozstrzygniętych przed datą uchwały III PZP 6/22. Ocena stosunku pracy jest zawsze indywidualna i zależy od konkretnych ustaleń faktycznych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego, ukształtowanym na podstawie art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy dot. COVID-19, prowadzi do nieważności postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli wyrok został wydany przed datą wejścia w życie uchwały Sądu Najwyższego III PZP 6/22 (26 kwietnia 2023 r.), ponieważ orzekanie w składzie jednego sędziego było wówczas zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, a fakultatywne orzekanie w składzie trzech sędziów nie było bezwzględnie wymagane.
Uzasadnienie
Przepisy 'covidowe' dopuszczały orzekanie w składzie jednego sędziego w sprawach cywilnych w drugiej instancji. Uchwała Sądu Najwyższego III PZP 6/22, która uznała takie orzekanie za prowadzące do nieważności postępowania, obowiązuje od daty jej podjęcia i nie ma zastosowania do orzeczeń wydanych przed tą datą.
Czy umowa o pracę zawarta z prokurentem spółki, który nie wykazuje cech podporządkowania pracowniczego, jest nieważna jako zawarta w celu obejścia przepisów i nie stanowi tytułu do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli strony nie udowodniły, że stosunek prawny cechował się elementem podporządkowania pracowniczego, a zakres czynności nie różnił się od dotychczasowego pełnienia funkcji prokurenta.
Uzasadnienie
Dla objęcia ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania pracy kluczowe jest faktyczne istnienie stosunku pracy, a nie tylko formalne zawarcie umowy. Sąd Apelacyjny prawidłowo ocenił, że strony nie wykazały podporządkowania pracowniczego, a umowa o pracę była zawarta w celu obejścia przepisów, nie tworząc ważnego tytułu do ubezpieczenia.
Czy zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 22 § 1 k.p. (pojęcie pracy pod kierownictwem pracodawcy) może stanowić podstawę do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z powodu jej oczywistej zasadności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli ocena zasadności zarzutu wiąże się z przedmiotem sporu i ustaleniami faktycznymi sądu niższej instancji, które są wiążące dla Sądu Najwyższego, a skarżący nie wykazali oczywistości naruszenia prawa.
Uzasadnienie
Przesłanka oczywistej zasadności skargi kasacyjnej wymaga wykazania kwalifikowanego naruszenia prawa, widocznego prima facie. W tej sprawie ocena wykładni art. 22 § 1 k.p. wymagała analizy ustaleń faktycznych dotyczących stosunku pracy prokurenta, co nie spełnia kryteriów oczywistości.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| G. B. | osoba_fizyczna | odwołujący się |
| M. Spółki z o.o. w W. | spółka | odwołujący się |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Wałbrzychu | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (17)
Główne
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz przy jego pomocy, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
ustawa systemowa art. 6 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby podlegające ubezpieczeniu obowiązkowo.
ustawa systemowa art. 8 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniu obowiązkowo.
ustawa systemowa art. 13 § pkt 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniu obowiązkowo.
Pomocnicze
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa.
k.p.c. art. 367 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w składzie trzech sędziów.
ustawa dot. COVID-19 art. 15 zzs¹ § ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
W okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, w sprawach rozpoznawanych według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego w pierwszej i drugiej instancji sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego. Prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów, jeżeli uzna to za wskazane ze względu na szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Ciężar dowodu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności może orzec o bezskuteczności czynności prawnej.
k.s.h. art. 208 § § 7
Kodeks spółek handlowych
Odwołać prokurę może każdy członek zarządu.
k.p.c. art. 398¹³ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi i oceną prawną sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 398¹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
k.p.c. art. 398¹³ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi i oceną prawną sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 398¹¹ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jeżeli nie zachodzą przyczyny określone w art. 398¹ § 1.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji sąd rozstrzygnie o kosztach, stosując odpowiednio zasady obowiązujące przy wydawaniu orzeczeń kończących postępowanie w danym instancji.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 1¹
Kodeks postępowania cywilnego
Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie, niezbędne koszty celowego dochodzenia praw i celowej obrony, w tym koszty zastępstwa procesowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rozpoznanie sprawy przez Sąd Apelacyjny w składzie jednego sędziego było zgodne z obowiązującymi przepisami 'covidowymi' w dacie wydania wyroku. • Skarżący nie wykazali oczywistej zasadności skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia prawa materialnego, gdyż ocena ta wymagała analizy ustaleń faktycznych sądu niższej instancji. • Sąd Apelacyjny prawidłowo ocenił, że umowa o pracę z prokurentem była nieważna z powodu braku cech stosunku pracy i zawarcia w celu obejścia przepisów.
Odrzucone argumenty
Nieważność postępowania przed Sądem drugiej instancji z powodu orzekania w składzie jednego sędziego. • Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 22 § 1 k.p. i art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.
Godne uwagi sformułowania
Rozpoznanie niniejszej sprawy przez Sąd Apelacyjny w dniu 14 marca 2023 r., w składzie jednego sędziego, było zatem zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Orzekanie przez sąd drugiej instancji w składzie trzech sędziów było bowiem fakultatywne. • O ile dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia.
Skład orzekający
Robert Stefanicki
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących składu sądu w sprawach cywilnych w okresie 'covidowym' oraz kryteriów oceny stosunku pracy, w szczególności w kontekście prokurentów i umów o pracę zawieranych w celu obejścia prawa."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczące składu sądu ma zastosowanie do spraw rozstrzygniętych przed datą uchwały III PZP 6/22. Ocena stosunku pracy jest zawsze indywidualna i zależy od konkretnych ustaleń faktycznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z 'covidowymi' przepisami o składzie sądu oraz istotnego problemu materialnoprawnego dotyczącego kwalifikacji stosunku pracy prokurenta, co jest częstym problemem w praktyce.
“Czy prokurent może być pracownikiem? Sąd Najwyższy rozstrzyga w sprawie ubezpieczeń społecznych.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.