III UK 47/11

Wyrok z dnia 2 lutego 2012 r. III UK 47/11 1. Sąd, który rozpoznaje odwołanie od decyzji organu rentowego o od- mowie odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, nie przejmuje kompetencji tego organu (art. 84 ust. 8 pkt 1 ustawy z dnia 13 paź- dziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). 2. Szczególnie uzasadnione okoliczności, o których mowa w art. 84 ust. 8 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dotyczą możliwości realiza- cji obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, nie odnoszą się na- tomiast do możliwości weryfikacji zobowiązania. Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Halina Kiryło, Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lutego 2012 r. sprawy z odwołania Antoniego W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziału w R. o odstąpienie od żądania zwrotu należności, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 28 grudnia 2010 r. […] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 8 marca 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w R. stwierdził, że nie odstępuje od żądania od wnioskodawcy Antoniego W. zwrotu należności wskazanych w decyzji z dnia 28 maja 2008 r. Jako podstawę prawną roz- strzygnięcia powołano art. 83 ust. 1 pkt 4 oraz art. 84 ust. 8 ustawy z dnia 13 paź- dziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej jako: „ustawa systemowa”). W uzasadnieniu pod- 2 niesiono, że rozpatrzony wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu w całości lub w części nienależnie pobranego zasiłku chorobowego nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na sytuację materialną wnioskodawcy i jego rodziny, jak również z uwagi na to, że do wypłaty nienależnego świadczenia doszło z winy zainteresowanego. Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2010 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, rozpozna- jący sprawę w drugiej instancji na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 5 października 2010 r. Wyrok Sądu pierwszej instancji zmieniał za- skarżoną odwołaniem wnioskodawcy decyzję organu rentowego z 8 marca 2010 r. w ten sposób, że „odstępuje” od żądania zwrotu przez wnioskodawcę należności wska- zanych w decyzji organu rentowego z dnia 28 maja 2008 r. Rozpatrzone zostały następujące okoliczności. Antoni W. (wnioskodawca) od 26 marca 1996 r. był zatrudniony w ZH „C.” Spółce z o.o. w R. na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniom społecznym. Od dnia 9 lutego 2006 r. stał się jedynym udziałowcem Spółki, przy czym nadal utrzymywał pracownicze zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego. Decyzją z dnia 5 maja 2008 r. organ ren- towy stwierdził, że Antoni W. w okresie od 9 lutego 2006 r. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek ZH „C.” Spółki z o.o. nie podlega ubez- pieczeniom społecznym. Jednocześnie organ rentowy objął wnioskodawcę jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą (wspólnik jednoosobowej spółki ZH „C.”) obowiązkowymi ubezpieczeniami: emerytalnym, rentowym i wypad- kowym - od dnia 9 lutego 2008 r. Odwołanie Antoniego W. od powyższej decyzji od- dalone zostało wyrokiem Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 15 października 2008 r. […], a Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 22 stycznia 2009 r. […] oddalił apela- cję. Kolejną decyzją z dnia 28 maja 2008 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do zasiłku chorobowego za okresy niezdolności do pracy przypadające w la- tach 2006- 008, zobowiązując równocześnie Antoniego W. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 102.473,45 zł. Odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Rejono- wego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 2 kwietnia 2009 r. […], a Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie oddalił apelację Antoniego W. wyrokiem z dnia 15 października 2008 r. […]. W dniu 20 czerwca 2008 r. Antoni W. przekazał część udziałów w Spółce swojej żonie Barbarze O.-W. i od tej też pory przestał być jedynym wspólnikiem Spółki. Do chwili obecnej 3 zatrudniony jest w Spółce na stanowisku prezesa zarządu na podstawie umowy o pracę. W rozpoczynającym sprawę niniejszą wniosku Antoni W. wystąpił o odstąpie- nie przez organ rentowy od żądania zwrotu należności z tytułu pobranych zasiłków chorobowych, na podstawie art. 84 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecz- nych. Alternatywnie wniósł o ograniczenie odpowiedzialności przez zastosowanie art. 84 ust. 3 i art. 84 ust. 11 ustawy systemie ubezpieczeń społecznych (ustawa syste- mowa). Sąd Okręgowy uznał, że w sprawie występują szczególne okoliczności w rozu- mieniu art. 84 ust. 8 ustawy systemowej uzasadniające odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń z funduszu chorobowego. Według Sądu skoro wnioskodawca był niezdolny do pracy z powodu poważnych schorzeń, a rów- nocześnie opłacał składkę na ubezpieczenie chorobowe, to konieczność zwrócenia przez niego zasiłku chorobowego, chociaż formalnie nienależnego, byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami ubezpieczeń społecznych - sprawiedliwości, dbania o interes ubezpieczonych i ekwiwalentności świadczeń. Z tych powodów Sąd Okręgo- wy uznał, że wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnego świadczenia podlegał uwzględnieniu pomimo dobrego stanu majątkowego i rodzinnego wniosko- dawcy. Decydujące bowiem okazały się przyczyny powstania zadłużenia i okoliczno- ści, w jakich do niego doszło. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie podzielił podstawy zaskarżonego apelacją or- ganu rentowego wyroku Sądu Okręgowego. Sąd ten także stwierdził, że wniosko- dawca, podlegając od wielu lat pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu i opła- cając odpowiednie do tego ubezpieczenia składki, pozbawiony obecnie został upraw- nień do zasiłku chorobowego, pomimo rzeczywistej niezdolności do pracy, przy czym na skutek wyłączenia z ubezpieczenia na koncie płatnika składek figuruje nadpłata na kwotę co najmniej 37.878,72 zł. Sąd Apelacyjny, tak samo jak Sąd pierwszej in- stancji, uznał, że konieczność zwracania przez wnioskodawcę zasiłku chorobowego, pomimo że formalnie nienależnie wypłaconego, byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami ubezpieczeń społecznych: sprawiedliwości, dbania o interes ubezpieczo- nych i ekwiwalentności świadczeń. Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył skargą kasacyjną organ rentowy. Skarga oparta na podstawie materialnoprawnej (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.) zarzuca błędną wykładnię art. 84 ust. 8 pkt 1 ustawy systemowej, przez przyjęcie, że: 1) sąd ubezpieczeń społecznych może oceniać słuszność (zasadność) decyzji organu ren- 4 towego o odmowie odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego. W ocenie skarżącego decyzja, wydana na podstawie art. 84 ust. 8 pkt 1 ustawy systemowej ma charakter uznaniowy, co oznacza, że w ramach jej kontroli sądowej podlega ona ocenie jedynie co do zgodności z prawem, a nie słuszności lub celowości. W konsekwencji należy przyjmować, że nawet jeżeli zachodziłyby okre- ślone warunki przemawiające za odstąpieniem od obowiązku zwrotu nienależnie po- branego świadczenia, to organ rentowy pomimo to, może odmówić odstąpienia, jeżeli przemawiają za tym zasady systemu ubezpieczeń społecznych, jak solidaryzm ubezpieczonych i ochrona interesu ogólnospołecznego; 2) okoliczności niezwiązane z aktualną sytuacją zdrowotną, rodzinną, majątkową wnioskodawcy i tym samym nierzutujące na możliwość realizacji obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świad- czenia, mogą uzasadniać odstąpienie od żądania jego zwrotu na podstawie art. 84 ust. 8 pkt 1 ustawy systemowej. Organ rentowy zwrócił uwagę na wyjątkowy charak- ter powołanego przepisu oraz że podstawą zastosowania ulgi mogą być jedynie aktualne na dzień składania wniosku okoliczności dotyczące wypłacalności wniosko- dawcy. Za okoliczności uzasadniające zastosowanie ulgi z art. 84 ust. 8 pkt 1 przyj- muje się najczęściej okoliczności związane z sytuacją majątkową, rodzinną i zdro- wotną wnioskodawcy. Zastosowania przepisu art. 84 ust. 8 pkt 1 ustawy systemowej nie uzasadniają okoliczności związane z powstaniem obowiązku zapłaty świadcze- nia, lecz losowe i niezależne od zobowiązanego okoliczności uniemożliwiające mu realizację obowiązku bez uszczerbku dla egzystencji jego i jego rodziny. Ponadto w okolicznościach sprawy nie zachodzą po stronie wnioskodawcy okoliczności unie- możliwiające mu wykonanie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Przede wszystkim wnioskodawca pozostaje w zatrudnieniu, w ramach którego otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 12.000 zł; 3) w ocenie skarżącego nawet gdyby przyjmować, że fakt długoletniego zatrudnienia i opłacania składek oraz cho- roba wnioskodawcy w okresie, którego dotyczy obowiązek zwrotu nienależnie pobra- nego zasiłku, mogą być rozważane jako „szczególnie uzasadnione okoliczności”, o których mowa w art. 84 ust. 8 pkt 1 ustawy systemowej, to i tak w tym zakresie Sąd Apelacyjny dopuścił się naruszenia reguł wykładni związanych z wyjątkowym cha- rakterem tego przepisu oraz reguł wykładni zwrotów niedookreślonych. Fakt (nawet długoletniego) zatrudnienia i opłacania składek nie jest czymś nadzwyczajnym. Cały bowiem system zabezpieczenia społecznego opiera się na zasadzie powszechności. Zasada ta oznacza, że każdy kto posiada określony tytuł ubezpieczenia jest zobo- 5 wiązany przez okres istnienia tego tytułu uiszczać składki na ubezpieczenia społecz- ne zgodnie z zasadami wynikającymi z ustawy systemowej. Ponadto okoliczność, że w okresie, którego dotyczy obowiązek zwrotu nienależnie pobranego zasiłku, wnio- skodawca faktycznie chorował, należy skonfrontować z winą wnioskodawcy stwier- dzoną wyrokiem Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 15 października 2009 r. […]. Organ rentowy nigdy nie zarzucał wnioskodawcy, że ten „wyłudził” zasiłek chorobo- wy, lecz że na skutek swojej niestaranności utracił tytuł ubezpieczenia chorobowego. Przywołaną przez Sąd Apelacyjny zasadę sprawiedliwości, dbania o interes ubezpie- czonych i ekwiwalentności świadczeń, należy - w ocenie skarżącego - skonfrontować z innymi zasadami ubezpieczeń społecznych, takimi jak solidaryzm ubezpieczonych i ochrona interesu ogólnospołecznego. Żaden przepis, a w szczególności art. 84 ust. 8 pkt 1 ustawy systemowej, nie daje prymatu zasadom wskazanym przez Sąd Apela- cyjny w zaskarżonym wyroku nad zasadami solidaryzmu ubezpieczonych i ochrony interesu publicznego. Wobec powyższego - wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego - trudno przyjąć, że fakt długoletniego zatrudnienia i opłacania składek oraz faktyczna choroba w okresie, którego dotyczy obowiązek zwrotu nienależnie pobranego za- siłku, stanowią „szczególnie uzasadnione okoliczności”, o których mowa w art. 84 ust. 8 pkt 1 ustawy systemowej. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i jego zmianę przez zmianę wyroku Sądu pierwszej instancji i oddalenie odwołania oraz o zasą- dzenie od wnioskodawcy na rzecz organu rentowego kosztów postępowania kasa- cyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 84 ust. 8 pkt 1 ustawy systemowej organ rentowy może odstą- pić od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo rozłożyć je na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności. Kompetencja organu rentowego w tym przedmiocie, chociaż osadzona w konstrukcji tzw. „uznania administracyjnego”, pod- lega kontroli sądowej, w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 2 ustawy systemowej. Zakres kognicji sądu ubezpieczeń społecznych odnosi się także do zasadności decy- zji organu rentowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2009 r., II UK 147/09, LEX nr 577846; uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 9 marca 2006 r., II UZP 6 1/06, OSNP 2006 nr 13-14, poz. 217; z dnia 3 czerwca 2000 r., III ZP 15/00, OSNAPiUS 2000 nr 23, poz. 864). Ze względu na wynikające ze skargi kasacyjnej zagadnienie zakresu kompe- tencji sądu ubezpieczeń społecznych należy zwrócić uwagę na jej określenie w art. 47714 k.p.c. Według § 1 tego przepisu sąd oddala odwołanie, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia, natomiast - zgodnie z § 2 - w razie uwzględnienia odwołania sąd zmienia zaskarżoną decyzję w całości lub w części i orzeka co do istoty sprawy. W każdym przypadku rozstrzygnięcie sądu zależy od wyniku rozpoznania odwołania. To odwołanie jest tu (w postępowaniu sądowym) bezpośrednim przedmiotem sprawy. Oczywiście odwołanie odnosi się do decyzji i przez to podlega ona także rozpoznaniu przez sąd, ale - ponownie trzeba podkreślić - tym co podlega podsta- wowej kognicji jest odwołanie, to ocena jego zasadności (niezasadności) jest głów- nym zadaniem sądu ubezpieczeń społecznych; z kolei ocena odwołania staje się podstawą, główną przesłanką ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy. Starając się uchwycić dystynkcje kompetencji organów rozpoznających sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych, organu rentowego w fazie pierwszej sprawy i sądu w fazie drugiej, trzeba mieć na uwadze wyżej wskazaną zasadę kom- petencji sądu, że opiera się ona na rozpoznaniu odwołania. Zauważenie tego jest szczególnie potrzebne w sprawie takiej jak niniejsza, w której decyzja organu rento- wego kształtuje nową sytuację prawną. Jest to decyzja o charakterze konstytutyw- nym, w każdym razie taki jej charakter odnosi się na pewno do decyzji uwzględniają- cej wniosek ubezpieczonego o odstąpienie od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Istota regulacji materialnoprawnej zawartej w art. 84 ust. 8 ustawy systemowej polega wszak na tym, że Zakład Ubezpieczeń Społecz- nych został wyposażony przez ustawę w kompetencję zmiany sytuacji prawnej ist- niejącej i wyraźnie już ukształtowanej. Chodzi tu o sytuację nie tylko ubezpieczonego zobowiązanego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, ale także o ciążący na ZUS obowiązek „egzekwowania” nienależnie pobranych świadczeń (art. 84 ust. 4 ustawy systemowej). Osią omawianej regulacji materialnoprawnej jest właśnie kom- petencja Zakładu do zmiany powyższych zobowiązań „jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności”. Uznaniu ZUS - uznaniu, którego granice są zakreślone tylko przez odniesienie do wskazanej klauzuli („jeżeli zachodzą szczególne uzasadnione okoliczności”) - ustawodawca powierzył decydowanie (kompetencję) o odstąpieniu od „egzekwowa- 7 nia” istniejącego zobowiązania. Trzeba zwrócić uwagę na materialną causae przed- miotowej kompetencji. Zakład jest przecież dysponentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 51 ustawy systemowej), który z tego tytułu zarządza (ponosi od- powiedzialność) środkami FUS, przeznaczonymi między innymi na wypłaty świad- czeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego (art. 54 ustawy systemowej). Jeżeli - co w sprawie prawomocnie rozstrzygnięto - do- szło do nienależnego pobrania świadczeń i przez to zubożenia środków FUS oraz jeżeli - co również zostało już prawomocnie rozstrzygnięte - osoba, która świadczenie nienależnie pobrała ma obowiązek ich zwrotu, to według rozważanej regulacji szcze- gólnej z art. 84 ust. 8 ustawy systemowej, tylko ZUS (dysponent FUS) i tylko z wyjąt- kowych powodów („szczególnie uzasadnione okoliczności”) może „odstąpić” od wy- konywania tego, do czego zasadniczo jest zobowiązany (por. art. 84 ust. 4 ustawy systemowej). Jeżeli ZUS zastosuje przyznane mu przez ustawodawcę prawo „odstą- pienia”, to powstaje nowa sytuacja, w wymiarze bezpośrednio materialnym, polega- jąca na tym, że ubezpieczony, choć pobrał bezpodstawnie świadczenia i zubożył w ten sposób środki FUS, zostaje praktycznie zwolniony z obowiązku ich zwrotu, nato- miast FUS definitywnie traci określony zakres środków, które powinny pozostawać w jego dyspozycji. Analiza kompetencji ZUS - określonej w art. 84 ust. 8 ustawy systemowej - powinna ponadto uwzględniać przewidziane w tym przepisie zróżnicowanie form od- stąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Odstąpienie całościowe jest formą o konsekwencjach - wyżej wskazanych co do ubezpieczonego i co do środków FUS - najdalej idącą. Można uważać, że odstąpie- nie od żądania zwrotu w całości jest rozstrzygnięciem wyjątkowym nawet w ramach kompetencji ZUS, która już co do zasady - jak to wyżej podniesiono - jest wyjątkowa. Chodzi o przypadek o głębokim - można powiedzieć - nasyceniu „szczególnie uza- sadnionych okoliczności”, takich że dla uwzględnienia uzasadnionego szczególnymi okolicznościami interesu ubezpieczonego nie wystarczy ani „odstąpienie” w części, ani odroczenie terminu płatności zobowiązania ubezpieczonego, ani rozłożenie na- leżności na raty. Na skutek odwołania od decyzji, działającego jak dysponent FUS, organu rentowego sąd - co należy zaakcentować - nie uzyskuje kompetencji przewi- dzianej w art. 84 ust. 8 dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd nie jest dyspo- nentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie zarządza środkami Funduszu, nie odpowiada za ich stan, a nawet nie uzyskuje, tak jak w rozpoznawanej sprawie, in- 8 formacji w tym zakresie. Dlatego też, o czym była wyżej mowa, rozstrzygnięcie sądu, to rozstrzygnięcie co do przedmiotu sprawy sądowej (oddalenie odwołania, według art. 47714 § 1 k.p.c. albo orzeczenie co do istoty sprawy, według art. 47714 § 2 k.p.c.) zasadza się na rozpatrzeniu odwołania. Odwołanie podlega uwzględnieniu, jeżeli zasadnie zarzuca naruszenie prawa przez organ rentowy. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że rozpoznające sprawę Sądy uznały, że należy Antoniego W. uwolnić w całości od ciążącego na nim zobowiązania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych nie ze względu na bezprawność decyzji organu rentowego, ale na podstawie bezpośredniego zreali- zowania przez Sąd należącej do organu rentowego kompetencji. Niezależnie zatem od budzącej zastrzeżenia - o czym będzie mowa dalej - oceny, że „zachodzą szcze- gólnie uzasadnione okoliczności”, wadą fundamentalną podstawy prawnej wyroku jest niezauważenie przez Sąd materialnoprawnej konstrukcji przepisu opartej na uznaniowej kompetencji ZUS. Nie ma racji Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, który ocenie organu rentowego - opartej na analizie dotyczących ubezpieczonego okoliczności zaistniałych po ustale- niu jego zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń - przeciwstawia ocenę okoliczności zaistniałych poprzednio, okoliczności, które odnoszą się do pobierania nienależnych świadczeń. Interpretacja Sądu pozostaje w wyraźnej sprzeczności z sekwencją analizowanych wydarzeń i sekwencją dotyczących tych wydarzeń konsekwencji prawnych. Poza zakresem rozpoznawanej sprawy pozosta- wało ustalenie zobowiązania ubezpieczonego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Opiera się ono na odrębnej regulacji materialnoprawnej (por. art. 84 ust. 1-3 ustawy systemowej) i zostało ustalone prawomocną decyzją. Prawomocne, po przeprowadzeniu kontroli sądowej, ustalenia obejmują okoliczności poboru nienależ- nych świadczeń i przewidziane prawem okoliczności powodujące obowiązek ich zwrotu. Natomiast przedmiotem niniejszej sprawy, o czym była mowa wyżej, jest sy- tuacja powstała po prawomocnym ustaleniu zobowiązania ubezpieczonego, a więc po prawomocnym przesądzeniu, że określoną kwotę świadczeń ubezpieczony pobrał nienależnie i że nie zachodziły okoliczności, które usprawiedliwiałyby pobranie tych świadczeń bez obowiązku zwrotu. Chodzi tu więc o sytuację, mówiąc najogólniej, etapu wykonawczego, etapu wydarzeń i okoliczności istniejących po uprawomocnie- niu się decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnych świadczeń. Wtedy bowiem zastosowaniu podlega obowiązek „wykonawczy”, realizowany w formach określonych 9 w art. 84 ust. 4 ustawy systemowej, od którego można wyjątkowo odstąpić, „jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności”. Te okoliczności, o których mowa w art. 84 ust. 8 ustawy systemowej, nie dotyczą ustalonego prawomocnie obowiązku - to nastąpiło w innej sprawie - ale dotyczą sytuacji zobowiązania już ustalonego i przeznaczonego do przymusowego ściągnięcia. Może tu chodzić o rozważenie szczególnej sytuacji ubezpieczonego (osobistej, rodzinnej, majątkowej), która uza- sadnia jedną z przewidzianych form „odstąpienia” od realizacji ustalonego prawo- mocnie zobowiązania, że istnieją obecnie, w tej ustalonej w sprawie fazie etapu wy- konawczego, przyczyny zachodzące po stronie ubezpieczonego, przyczyny tak po- ważne („szczególne”), że uzasadniają nawet ograniczenie środków służących do realizacji zadań Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. „Szczególnie uzasadnione okoliczności”, o których mowa w art. 84 ust. 8 pkt 1 ustawy systemowej, muszą za- tem dotyczyć możliwości wykonania obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Nieuprawnione jest zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku kwestionowanie ustalonego obowiązku ubezpieczonego; jakieś jego bagatelizowanie przez wskazywanie na rzekomo tylko „formalnie nienależnie wypłacony zasiłek cho- robowy”. Nie ma podstawy weryfikacja ustalonego prawomocnie zobowiązania i nie ma podstawy wyrażona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ocena jakoby ko- nieczność zwracania nienależnie pobranego świadczenia pozostawała w sprzeczno- ści - jak to Sąd ujął - z „podstawowymi zasadami ubezpieczeń społecznych - spra- wiedliwości, dbania o interes ubezpieczonych i ekwiwalentności świadczeń”. Należy zauważyć, że powyższą, ogólnie sformułowaną ocenę co do zasad i co do ekwiwa- lentności świadczeń, Sąd Apelacyjny połączył z tym, że Antoni W. pobierał zasiłek chorobowy w okresie, w którym opłacał składki na ubezpieczenie „pracownicze” z tytułu niezdolności do pracy. Nie jest to ocena przekonująca, bo jest ona oderwana od przewidzianych w systemie ubezpieczeń społecznych zasad zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W szczególności nieuprawniony byłby pogląd co do ekwiwa- lentności pomiędzy świadczeniami z tytułu ubezpieczenia społecznego a składkami uiszczanymi bezpodstawnie. Na błędną ocenę Sądu Apelacyjnego co do zastosowa- nia w sprawie zasad ubezpieczeń społecznych, sprawiedliwości i ekwiwalentności wskazują konsekwencje rozpatrywanego rozstrzygnięcia, stosownie do którego or- gan rentowy nie mógłby uzyskać całej kwoty nienależnie pobranych przez Antoniego W. świadczeń (102.473,45 zł) a równocześnie zobowiązany byłby do zwrotu Anto- niemu W. kwoty składek bezpodstawnie przez niego wpłaconych (37.878,72 zł). 10 Przykład ten wyraźnie unaocznia błędną interpretację przez Sąd Apelacyjny art. 84 ust. 8 ustawy systemowej. Z powyższych przyczyn, wobec zasadności podstawy skargi kasacyjnej, Sąd Najwyższy orzekł zgodnie z art. 39815 § 1 k.p.c. ========================================