IV U 179/16

Sygn. akt IV U 179/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 maja 2016 roku Sąd Okręgowy/Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie Wydział IV w składzie: Przewodniczący SSO Marzena Górczyńska-Bebłot Protokolant Oliwia Rajewska po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2016 roku w Częstochowie sprawy A. J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S. z udziałem zainteresowanego (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B. o podleganie ubezpieczeniom społecznym na skutek odwołania A. J. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. z dnia 11 grudnia 2015 roku Nr (...) 1. oddala odwołanie; 2. zasądza od odwołującej A. J. na rzecz pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sygn. akt IV U 179/16 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 11 grudnia 2015 roku nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. stwierdził, że A. J. jako pracownik u płatnika składek (...) sp. z o.o. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 12 listopada 2014 roku. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że dla zakwalifikowania zatrudnienia w ramach stosunku pracy istotne znaczenie mają przepisy charakteryzujące stosunek pracy, zaś w umowie zawartej pomiędzy niemalże jednoosobową spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, a jej większościowym wspólnikiem, brak jest konstytutywnych cech stosunku pracy, takich jak podporządkowanie pracownika pracodawcy. Na poparcie swojego stanowiska organ rentowy przywołał wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2013 roku, II UK 36/13, zgodnie z którym jedyny (lub niemal jedyny) wspólnik spółki z o.o. co do zasady nie może pozostawać z tą spółką w stosunku pracy. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. J. , domagając się jej zmiany i objęcia jej obowiązkowym ubezpieczeniem w zakresie ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego i wypadkowego od dnia 12 listopada 2014 roku, a także zasądzenia na jej rzecz od organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu odwołania w/w zarzuciła, że nie jest jedynym wspólnikiem spółki, albowiem przysługuje jej 48 udziałów o wartości 4.800,00 zł, zaś wartość kapitału zakładowego spółki wynosi 5.000,00 zł. Zgodnie tymczasem z treścią art. 4 ust. 3 k.s.h. , spółka jednoosobowa, to spółka kapitałowa, której wszystkie udziały albo akcje należą do jednego wspólnika lub akcjonariusza. Zatem z samej legalnej definicji spółki jednoosobowej wynika, że całość kapitału musi być we władaniu jednej osoby. W niniejszej sprawie spółka (...) jest spółką posiadającą dwóch wspólników, władnie i prawnie tworzących jej organ – zgromadzenie wspólników. W konsekwencji cytowany przez organ rentowy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2013 roku nie odpowiada pod względem stanu faktycznego niniejszej sprawie. Odwołująca wskazała, że nie prowadzi działalności jako jedyny wspólnik w spółce z o.o., pozostaje pod kontrolą drugiego wspólnika, z którym podejmuje działalność decyzyjną w zakresie prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej. Ponadto nie pełni ona funkcji prezesa spółki, a więc nie wykonuje jednocześnie zakresu czynności powierzonych w ramach decyzyjności zgromadzenia wspólników spółki. Prezesem spółki jest E. K. , która reprezentuje spółkę za wewnątrz i prowadzi sprawy spółki. W konsekwencji nie można mówić o zdominowaniu statusu właścicielskiego z organem wykonawczym w jednej osobie i nie ma przesłanek do twierdzenia, że w jej przypadku zachodzi wykonywanie czynności na rzecz samego siebie. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo ZUS wniósł o zasądzenie na jego rzecz od odwołującej koszów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zainteresowana (...) sp. z o.o. w B. nie zajęła stanowiska w sprawie. Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: W lutym 2014 roku zawiązana została spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (...) z siedzibą w B. , która następnie w dniu 19 marca 2014 roku została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym. W/w spółka zajmuje się sprzedażą hurtową artykułów spożywczo-przemysłowych. Kapitał zakładowy spółki wynosił 5.000,00 zł i składał się z 50 udziałów o równej wartości. Jedynymi wspólnikami spółki zostali A. J. , która objęła 48 udziałów o wartości 4.800,00 zł i jej matka E. K. , która objęła pozostałe dwa udziały o wartości 200,00 zł. Prezesem jednoosobowego zarządu spółki została E. K. . W zakresie wartości kapitału zakładowego, liczby wspólników spółki oraz liczby posiadanych przez nich udziałów, a także w składzie zarządu spółki, nie zaszły do dnia dzisiejszego żadne zmiany. Do listopada 2014 roku A. J. prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą w postaci dwóch sklepów z artykułami mięsno-wędliniarskimi, po czym działalność tę zlikwidowała i w dniu 12 listopada 2014 roku zawarła ze spółką (...) umowę o pracę, na mocy której od dnia 12 listopada 2014 roku miała świadczyć na rzecz spółki pracę na stanowisku pracownika biurowego, w wymiarze ¼ etatu za wynagrodzeniem odpowiadającym minimalnemu wynagrodzeniu za pracę. Aneksem z dnia 1 sierpnia 2015 roku strony zmieniły umowę o pracę z dnia 12 listopada 2014 roku w ten sposób, że wymiar czasu pracy ubezpieczonej został zwiększony do ½ etatu, do jej zakresu obowiązków dodano bieżąca obsługę klienta, zaś wynagrodzenie za pracę ustalono na kwotę 2.000,00 zł netto. E. K. nie posiada uprawnień do emerytury lub renty, ani innego źródła dochodu, za wyjątkiem wykonywania funkcji prezesa spółki. W ramach pełnienia tej funkcji w/w zajmowała się głównie sprzedażą, rozmowami z kontrahentami oraz podpisywaniem umów. W okresie od około listopada 2014 roku do lipca 2015 roku w spółce (...) zatrudniony był również magazynier. Księgowością firmy zajmował się podmiot zewnętrzny. Od listopada 2014 roku A. J. zajmowała się sprawdzaniem zgodności przywożonego do magazynu towaru z zamówieniem, sprawdzaniem terminów ważności dostarczanego towaru oraz jego ilości i w przypadku stwierdzenia jakichkolwiek nieprawidłowości w powyższym zakresie sporządzała stosowne protokoły. Nadto odwołująca wydawała kierowcom dokumenty WZ i PZ. Poczynając od 1 lipca 2015 roku A. J. przejęła również obowiązki magazyniera, tj. foliowała i przestawiała palety. Poczynając od września 2015 roku odwołująca stała się długotrwale niezdolna do pracy w związku ze schorzeniami związanymi z ciążą. Od około 2 miesięcy spółka (...) znajduje się w likwidacji. (v. akta rentowe i osobowe odwołującej oraz jej wyjaśnienia k. 44verte, dokumentacja nadesłana przez spółkę (...) ) Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny, w tym niekwestionowana przez organ rentowy okoliczność faktycznego wykonywania przez A. J. na rzecz spółki (...) szeregu czynności, jest w niniejszej sprawie niesporny, a w konsekwencji spór w sprawie sprowadza się jedynie do dokonania jego prawidłowej oceny prawnej. Zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2015 roku, poz. 121 ze zm.), obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9 , osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów. W myśl art. 11 ust. 1 ustawy, obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają osoby wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3 i 12. Osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu (art. 12 ust. 1). W myśl art. 8 ust. 1 powołanej ustawy za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a. Pracownicy obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku (art. 13 pkt 1). Nadto w myśl art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi. Obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 12 ust. 1). W myśl art. 13 ustawy, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność w okresie od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Zgodnie z treścią art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej. Zdaniem Sądu Okręgowego z zestawienia powyższych przepisów wprost wynika, że z mocy samego prawa legitymowanie się przez daną osobę statusem jednoosobowego wspólnika spółki kapitałowej wyklucza zawarcie z nim umowy o pracę z tą spółką i objęcie go pracowniczymi ubezpieczeniami społecznymi, przesądzając o podleganiu takiego wspólnika obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. W niniejszej sprawie sporne jest, czy A. J. od dnia 12 listopada 2014 roku podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu z tytułu zatrudnienia u płatnika składek (...) sp. z o.o. w B. . Z mocy art. 22 § 1 k.p. , przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Mając na uwadze powyższe należy zatem przyjąć, iż praca świadczona w ramach stosunku pracy polega na działalności: 1. zarobkowej (wykonywanej za wynagrodzeniem); 2. wykonywanej osobiście przez pracownika (z możliwością wyręczenia się inną osobą, za zgodą pracodawcy, do wykonania niektórych czynności); 3. rozumianej czynnościowo, czyli powtarzanej w codziennych lub dłuższych odstępach czasu, nie będącej więc jednorazowym wytworem (dziełem) lub czynnością jednorazową; 4. wykonywanej „na ryzyko” pracodawcy, który z reguły dostarcza pracownikowi narzędzi, materiałów i innych środków niezbędnych do wykonywania umówionych obowiązków oraz ponosi ujemne konsekwencje niezawinionych błędów popełnianych przez pracownika (tzw. ryzyko osobowe), a ponadto w zasadzie jest obowiązany spełniać wzajemne świadczenie na rzecz pracownika w przypadkach zakłóceń w funkcjonowaniu zakładu pracy, np. przestojów (tzw. ryzyko techniczne) lub złej kondycji ekonomicznej przedsiębiorstwa (tzw. ryzyko gospodarcze); 5. świadczonej „pod kierownictwem” pracodawcy, co oznacza, że pracownik powinien stosować się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy (art. 100 § 1) i pozostawać do dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy (art. 128). Podporządkowanie pracownika kierownictwu pracodawcy występuje wyłącznie w postaci podległości organizacyjnej pracownika jako wykonawcy obowiązków na rzecz pracodawcy, który organizuje proces pracy. Dla ustalenia pozostawania stron procesu w stosunku pracy wymaga się zatem wykazania powstania stosunku o cechach wyróżniających się koniecznością osobistego wykonania pracy w postaci wykonywania czynności w powtarzających się odstępach czasu, w okresie istnienia trwałej więzi łączącej pracownika z pracodawcą, podporządkowaniem pracownika pracodawcy, wykonywaniem pracy na rzecz pracodawcy i na jego ryzyko, a ponadto odpłatnością pracy. Zasada podporządkowania pracownika polega zwłaszcza na obowiązku stosowania się do poleceń przełożonego, które pozostają w związku z wykonywaną pracą, tj. jej organizacją i przebiegiem. W ocenie Sądu Okręgowego nie ulega wątpliwości, że jednoosobowa spółka z o.o. stanowi w istocie szczególną formę prowadzenia działalności na własny rachunek, oddzielony od osobistego majątku jedynego wspólnika jedynie przez konstrukcję osoby prawnej i z tego punktu widzenia oraz w świetle cech ustroju prawa pracy, którego podstawą jest wymiana świadczeń między właścicielem środków produkcji a pracownikiem, jedyny (lub niemal jedyny) wspólnik spółki z o.o. co do zasady nie może pozostawać z tą spółką w stosunku pracy, gdyż w takim przypadku status pracownika zostaje wchłonięty przez status pracodawcy. Tam zaś, gdzie status pracownika zostaje zdominowany przez właścicielski status wspólnika spółki z o.o., nie może być mowy o zatrudnieniu w ramach stosunku pracy wspólnika, który w takiej sytuacji wykonuje czynności – nawet typowo pracownicze – na rzecz samego siebie i na swoje własne ryzyko produkcyjne, gospodarcze i socjalne. Jedyny wspólnik jest od pracodawcy (spółki z o.o.) niezależny ekonomicznie, gdyż – skoro do przesunięcia majątkowego dochodzi w ramach majątku tegoż wspólnika – nie zachodzi przesłanka odpłatności pracy. Brak jest również charakterystycznego dla stosunku pracy elementu podporządkowania pracownika pracodawcy, gdyż w przypadku pracownika będącego jedynym wspólnikiem spółki kapitałowej, musiałby on być podporządkowany sam sobie, co jest pojęciowo wykluczone. Jednocześnie zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego, powszechnie akceptowanym w doktrynie, powyższe uwagi dotyczące jedynego wspólnika spółki kapitałowej należy odnosić również do niemal jedynego jej wspólnika, tj. do sytuacji, gdy jeden ze wspólników faktycznie dysponuje niemal wszystkimi udziałami lub też gdy dysponuje mniejszą ich ilością (ale większością) lecz faktycznie jego pozycja wśród pozostałych wspólników jest dominująca. Taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy między innymi w wyroku z dnia 11 września 2013 roku, II UK 36/13 (LEX nr 1391783), w którym wskazał, że jedyny (lub niemal jedyny) wspólnik spółki z o.o. co do zasady nie może pozostawać z tą spółką w stosunku pracy, gdyż w takim przypadku status wykonawcy pracy (pracownika) zostaje „wchłonięty” przez status właściciela kapitału (pracodawcy). Inaczej mówiąc, tam gdzie status wykonawcy pracy (pracownika) zostaje zdominowany przez właścicielski status wspólnika spółki z o.o. nie może być mowy o zatrudnieniu w ramach stosunku pracy wspólnika, który w takiej sytuacji wykonuje czynności (nawet typowo pracownicze) na rzecz samego siebie (we własnym interesie) i na swoje własne ryzyko produkcyjne, gospodarcze i socjalne. Jedyny wspólnik jest od pracodawcy (spółki z o.o.) niezależny ekonomicznie, gdyż – skoro do przesunięcia majątkowego dochodzi w ramach majątku samego wspólnika – nie zachodzi przesłanka odpłatności pracy, a nadto dyktuje mu sposób działania jako zgromadzenie wspólników. Podobnie w wyroku z dnia 7 kwietnia 2010 roku, II UK 177/09 (OSP 2012/1/8) Sąd Najwyższy wskazał, że nieważna jest umowa o pracę zawarta przez jedynego wspólnika spółki z o.o., za którą działa pełnomocnik ustanowiony w tym celu przez tegoż wspólnika, występującego w charakterze zgromadzenia wspólników. Taka umowa nie przestaje być czynnością prawną „z sobą samym” przez to tylko, że została zdziałana za pośrednictwem pełnomocnika. Z takiej umowy nie może – niezależnie od jej nazwy – powstać stosunek pracy, gdyż byłby on pozbawiony swej konstrukcyjnej cechy podporządkowania pracownika w procesie świadczenia pracy. Co przy tym istotne, powyższy wyrok został wydany w stanie faktycznym analogicznym jak w sprawie niniejszej, gdy jeden z wspólników zachował 99 akcji na 100 i miał pozycję dominującą. Także w wyroku z dnia 3 sierpnia 2011 roku, I UK 8/11 (OSNP 2012/17-18/225) Sąd Najwyższy wprost wskazał, że jedyny lub „niemal jedyny” wspólnik spółki z o.o. nie podlega pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu, przy czym z ustalonego w tej sprawie stanu faktycznego wynika, że rozkład udziałów w spółce kształtował się na poziomie 124/125 i 1/125. W niniejszej sprawie niesporne jest, że A. J. dysponowała 48 udziałami w spółce (...) na ogólną liczbę 50 udziałów. W konsekwencji w ocenie Sądu Okręgowego musi ona zostać uznana za niemal jedynego wspólnika tej spółki, a w konsekwencji – zgodnie z tym co przedstawiono powyżej – nie mogła ona zawrzeć z tą spółką stosunku pracy. Wykonywane zaś przez nią niespornie na rzecz tej spółki czynności, mimo ich częściowo „pracowniczego” charakteru, należy traktować jako działania wspólnika zajmującego się sprawami spółki. Wobec powyższego Sąd Okręgowy, na mocy art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie A. J. jako bezzasadne. O kosztach orzeczono na mocy art. 98 § 1, 3 i 4 k.p.c. w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1804).