III UK 329/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego, który przyznał osobie całkowicie ubezwłasnowolnionej prawo do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi jako pracownik. Spór dotyczył tego, czy osoba ubezwłasnowolniona całkowicie posiada tzw. zdolność pracowniczą i czy może samodzielnie zawrzeć umowę o pracę. Sąd Najwyższy, analizując doktrynę i orzecznictwo, stwierdził, że dla objęcia ubezpieczeniem społecznym kluczowe jest faktyczne wykonywanie pracy w warunkach stosunku pracy, a nie formalna ważność umowy. Podkreślono, że przepisy dotyczące ubezpieczeń społecznych powinny być interpretowane w sposób prokonstytucyjny, zapewniając ochronę osobom wykonującym pracę, nawet jeśli ich umowa jest nieważna z powodu ubezwłasnowolnienia. Sąd uznał, że osoba całkowicie ubezwłasnowolniona, która ukończyła 18 lat i faktycznie świadczyła pracę w warunkach podporządkowania pracodawcy, podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Orzeczenie to ma na celu zapewnienie ochrony ubezpieczeniowej osobom znajdującym się w grupie ryzyka, zgodnie z konstytucyjnym prawem do ochrony pracy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUznanie, że faktyczne wykonywanie pracy w warunkach stosunku pracy, nawet przez osobę ubezwłasnowolnioną całkowicie, skutkuje objęciem obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osoby ubezwłasnowolnionej, ale jego zasady mogą być stosowane w innych przypadkach, gdy istnieje wątpliwość co do ważności umowy o pracę, a strony faktycznie pozostają w stosunku pracy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy osoba całkowicie ubezwłasnowolniona posiada tzw. zdolność pracowniczą, tj. zdolność do bycia pracownikiem?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, osoba całkowicie ubezwłasnowolniona, która ukończyła 18 lat, może być pracownikiem, jeśli faktycznie wykonuje pracę w warunkach stosunku pracy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że dla objęcia ubezpieczeniem społecznym kluczowe jest faktyczne wykonywanie pracy w warunkach stosunku pracy, a nie formalna ważność umowy. Przepis art. 22 § 2 k.p. określa, kto może być pracownikiem, nie utożsamiając tego z pełną zdolnością do czynności prawnych.
Czy osoba całkowicie ubezwłasnowolniona może samodzielnie zawrzeć umowę o pracę, czy też w jej imieniu działa opiekun prawny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nawet jeśli umowa o pracę zawarta przez osobę całkowicie ubezwłasnowolnioną jest nieważna, faktyczne wykonywanie pracy w warunkach stosunku pracy skutkuje objęciem obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że z perspektywy prawa ubezpieczeń społecznych znaczenie ma treść realizowanego stosunku łączącego strony, a nie ważność oświadczeń woli przy zawieraniu umowy. Nieważność umowy nie może pogarszać sytuacji pracownika.
Czy osoba faktycznie wykonująca pracę w warunkach stosunku pracy, mimo całkowitego ubezwłasnowolnienia, podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, osoba taka podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, nawet jeśli zawarta umowa o pracę jest nieważna.
Uzasadnienie
Sąd przyjął prokonstytucyjną wykładnię przepisów, zgodnie z którą praca wykonana w warunkach odpowiadających stosunkowi pracy musi być zakwalifikowana jako stosunek pracy, a osoba, która ją wykonała, jako pracownik, podlegający ubezpieczeniu społecznemu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. S. | osoba_fizyczna | odwołujący |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. | instytucja | organ rentowy |
| W. w B. | inne | zainteresowany |
| B. S. | osoba_fizyczna | opiekun prawny |
| W. W. | osoba_fizyczna | pracodawca |
| Powiatowy Urząd Pracy | organ_państwowy | podmiot kierujący |
| J. W. | osoba_fizyczna | pełnomocnik |
Przepisy (11)
Główne
k.p. art. 22 § § 2
Kodeks pracy
Określa, kto może być pracownikiem, nie utożsamiając tego z pełną zdolnością do czynności prawnych, lecz z ukończeniem 18 lat.
u.s.u.s. art. 6 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Określa, że ubezpieczeniom społecznym podlegają osoby podlegające obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownicy.
u.s.u.s. art. 8 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Definiuje, że ubezpieczeniom społecznym podlegają osoby pozostające w stosunku pracy.
Pomocnicze
k.p. art. 22 § § 3
Kodeks pracy
Wskazuje, że umowa o pracę zawarta z osobą nieposiadającą zdolności do czynności prawnych jest nieważna.
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Definiuje stosunek pracy jako zobowiązanie pracownika do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz do świadczenia wynagrodzenia przez pracodawcę.
k.c. art. 14 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy skutków prawnych oświadczenia woli osoby niezdolnej do czynności prawnych.
k.c. art. 12
Kodeks cywilny
Określa brak zdolności do czynności prawnych osób ubezwłasnowolnionych całkowicie.
k.c. art. 8
Kodeks cywilny
Określa zdolność prawną człowieka od chwili urodzenia.
k.p. art. 300
Kodeks pracy
Reguluje stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego do stosunków pracy.
Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych
Podkreśla prawo do pracy i zasadę niedyskryminacji ze względu na niepełnosprawność.
u.p.z.i.i.r.p. art. 2 § ust. 1 pkt 2
Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy
Definicja bezrobotnego, który musi być zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Faktyczne wykonywanie pracy w warunkach stosunku pracy jest decydujące dla objęcia ubezpieczeniem społecznym, niezależnie od ważności umowy. • Prokonstytucyjna wykładnia przepisów zapewnia ochronę ubezpieczeniową osobom wykonującym pracę, nawet jeśli są ubezwłasnowolnione. • Zdolność pracownicza nie jest tożsama z pełną zdolnością do czynności prawnych.
Odrzucone argumenty
Osoba całkowicie ubezwłasnowolniona nie posiada zdolności pracowniczej i nie może być pracownikiem. • Umowa o pracę zawarta przez osobę całkowicie ubezwłasnowolnioną jest nieważna i nie rodzi skutków prawnych w zakresie ubezpieczeń społecznych.
Godne uwagi sformułowania
nie wymaga jednak – wbrew intencjom skarżącego – rozstrzygania wskazanego teoretycznego sporu prawa pracy. • z perspektywy stwierdzania istnienia lub nieistnienia pracowniczego tytułu ubezpieczenia znaczenie ma treść realizowanego stosunku łączącego strony • nie jest znaczące dla objęcia ubezpieczeniem społecznym to, czy umowa o pracę została zwarta i czy jest ważna jako zawarta przez podmioty mające zdolność do czynności prawnych, lecz tylko to, czy strony umowy – nawet gdy jej nie zwarły – pozostawały w tak opisanym stosunku pracy. • praca wykonana w warunkach odpowiadających stosunkowi pracy musi być zakwalifikowana jako stosunek pracy, a osoba która ją wykonała - jako pracownik.
Skład orzekający
Józef Iwulski
przewodniczący
Beata Gudowska
sprawozdawca
Andrzej Wróbel
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uznanie, że faktyczne wykonywanie pracy w warunkach stosunku pracy, nawet przez osobę ubezwłasnowolnioną całkowicie, skutkuje objęciem obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osoby ubezwłasnowolnionej, ale jego zasady mogą być stosowane w innych przypadkach, gdy istnieje wątpliwość co do ważności umowy o pracę, a strony faktycznie pozostają w stosunku pracy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa porusza ważny problem ochrony praw osób niepełnosprawnych i ich dostępu do zabezpieczenia społecznego, co jest istotne zarówno dla prawników, jak i dla szerszej publiczności.
“Czy osoba ubezwłasnowolniona może być pracownikiem? Sąd Najwyższy odpowiada: TAK, jeśli wykonuje pracę!”
Dane finansowe
opłata: 120 PLN
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.