III UK 31/04

Wyrok z dnia 25 maja 2004 r. III UK 31/04 Tryb wznowienia postępowania na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Spo- łecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) nie został od- rębnie uregulowany w tej ustawie i dlatego w tym zakresie ma zastosowanie art. 149 k.p.a. w związku z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach. Przewodniczący SSN Andrzej Wasilewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Katarzyna Gonera. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2004 r. sprawy z wniosku Ireny M.-S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o wcześniejszą emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 6 listopada 2003 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w R. decyzją z dnia 22 lipca 2002 r. wznowił postępowanie i uchylił swą uprzednio wydaną decyzję z dnia 9 listopada 2001 r. oraz odmówił wnioskodawczyni - Irenie M.-S. prawa do wcześniejszej eme- rytury z tytułu opieki nad dzieckiem. Następnie, Sąd Okręgowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 29 stycznia 2003 r. [...] oddalił odwołanie wnioskodawczyni od powyższej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w R. z dnia 22 lipca 2002 r. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Okręgowy ustalił, iż strona pozwana naprzód zawiesiła wypłatę przyznanego uprzed- nio wnioskodawczyni decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w R. z dnia 9 listopada 2001 r. świadczenia w postaci prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem z uwagi na kontynuację zatrudnienia przez wnioskodaw- czynię, a następnie - wobec stwierdzenia w dniu 27 czerwca 2002 r. przez lekarza 2 orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie udostępnionej mu do- kumentacji lekarskiej, że syn wnioskodawczyni nie wymagał i nadal nie wymaga sta- łej opieki lub pomocy innej osoby w czynnościach samoobsługowych - wydała za- skarżoną decyzję o wznowieniu postępowania oraz o uchyleniu przyznanego uprzednio na rzecz wnioskodawczyni świadczenia w postaci prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem. Na podstawie dowodu z opinii biegłego leka- rza sądowego - specjalisty z zakresu chorób płuc, która przeprowadzona została na zlecenie Sądu, Sąd Okręgowy stwierdził, że syn wnioskodawczyni - Krzysztof S. (urodzony w dniu 14 maja 1986 r.) przed dniem 31 grudnia 1998 r. nie wymagał, ani też aktualnie nie wymaga stałej opieki i pielęgnacji lub pomocy ze strony matki w związku ze stwierdzoną u niego chorobą - astmą oskrzelową (§ 1 ust. 1 w związku z § 1 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie upraw- nień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagają- cymi stałej opieki Dz.U. Nr 28, poz. 149), natomiast stan zdrowia dziecka uzasadnia okresową opiekę w przypadku istotnych zaostrzeń choroby. Z kolei, Sąd Apelacyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 6 listopada 2003 r. [...] oddalił apelację wnioskodawczyni od powyższego wyroku Sądu Okręgowego w Rze- szowie z dnia 29 stycznia 2003 r., a odnosząc się w uzasadnieniu swego rozstrzy- gnięcia do jej zarzutów stwierdził, iż „organ rentowy był w prawie do wznowienia po- stępowania dotyczącego Ireny M.-S., na podstawie jednak art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, a nie - jak wskazano błędnie w za- skarżonej decyzji, jak i w odpowiedzi na odwołanie - art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.”, pod- kreślając równocześnie, że zaskarżona decyzja organu rentowego poprzedzona zo- stała zapoznaniem się przez lekarza orzecznika w dniu 27 czerwca 2002 r. „z doku- mentacją lekarską, uzyskaną z placówki, która w dniu 26 października 2001 r. wydała zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia nieletniego Krzysztofa S.”. W kasacji od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 6 listopada 2003 r. pełnomocnik wnioskodawczyni zarzucił naruszenie: po pierwsze - § 1 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wy- magającymi stałej opieki (Dz.U. Nr 28, poz. 149 ze zm.) w związku z art. 186 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) „przez odebranie wnioskodawczyni prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem wsku- 3 tek uznania przeprowadzonego postępowania za prawidłowo wznowione, mimo iż brak było przesłanek do weryfikacji tego prawa”; oraz po drugie - art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i art. 149 § 1 k.p.a. w związku z art. 124 ust. 1 oraz art. 14 ust. 1 i ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a także art. 233 k.p.c. - wobec przyjęcia, że przepisy te mogły stano- wić w danym wypadku podstawę prawną do wznowienia postępowania w sprawie oraz uchylenia uprzednio wydanej prawomocnej decyzji, na mocy której wniosko- dawczyni uzyskała prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem. Równocześnie, wskazując na okoliczność uzasadniającą przyjęcie kasacji do rozpo- znania, w kasacji podniesiono, iż w rozpoznawanej sprawie występuje istotne zagad- nienie prawne, które sprowadza się do potrzeby odpowiedzi na pytanie: „czy instytu- cja ponownego ustalenia prawa do świadczenia z art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter alternatywny w stosunku do instytucji wznowienia postępowania na pod- stawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.”; „czy w postępowaniu rentowym prowadzonym na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dopuszczalne jest wznowienie postępowania na podstawie jednej decyzji, która jednocześnie ponownie ustala prawo do świad- czeń, czy też ‘wznowienie’ postępowania powinno nastąpić w formie postanowienia na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. w związku z art. 124 ustawy o FUS”; oraz „czy orze- czenie lekarza orzecznika, nieistniejące w chwili wydania decyzji o przyznaniu eme- rytury, a uzyskane dopiero po jej wydaniu w sprawie nie objętej zakresem art. 114 ust. 1 i 3 ustawy o FUS oraz poza jakimkolwiek trybem przewidzianym w przepisach ustawy o FUS, a przy tym wyłącznie w celu weryfikacji ustaleń dokonanych mocą prawomocnej decyzji organu rentowego, może być źródłem ujawniającym okolicz- ność istniejącą przed wydaniem decyzji przyznającej emeryturę wbrew treści za- świadczenia lekarskiego odpowiedniej placówki medycznej, wydanego na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r.”. W konsekwencji, w kasacji sformułowany został wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zmianę wyroku Sądu pierwszej instancji i uchylenie poprzedzającej go decyzji organu rentowego lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Ape- lacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz wnioskodawczyni kosztów zastępstwa procesowego. 4 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przepis art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS stanowi wyraź- nie, że „prawo do świadczeń ulega ponownemu ustaleniu” także z urzędu, „jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe do- wody lub ujawnione okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość”. Ponieważ równocześnie art. 124 tej ustawy stanowi, iż w postępowaniu o świadczenia w niej określone „stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej”, to wynika stąd, że powyższa dyspozycja 114 ust. 1 ustawy o eme- ryturach i rentach z FUS stanowi lex specialis względem analogicznej dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., wedle której w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wzna- wia się postępowanie, jeżeli „wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności fak- tyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję” i w konsekwencji, w sprawach, których dotyczy art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie ma zastosowania art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Nato- miast kwestia trybu wznowienia postępowania na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie została odrębnie uregulowana w tej ustawie i dlate- go w tym zakresie ma zastosowanie art. 149 k.p.a. w związku z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, co oznacza, że w celu wznowienia postępowania na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS organ rentowy na- przód powinien wydać postanowienie o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 i 2 k.p.a.), a dopiero w dalszej kolejności - po przeprowadzeniu wznowionego postępo- wania - powinien wydać stosowną decyzję (art. 151 k.p.a.). Jakkolwiek postanowie- nie o wznowieniu postępowania powinno być wydane w formie pisemnej i powinno zostać doręczone stronom tego postępowania, skoro ma ono na celu ponowne ‘wszczęcie postępowania’ w tej samej sprawie (art. 61 § 4 k.p.a.), to jednak nieza- dośćuczynienie temu obowiązkowi nie stanowi rażącego naruszenie prawa, które mogłoby uzasadniać stwierdzenie nieważności wznowionego postępowania, ponie- waż na postanowienie o wznowieniu postępowania nie przysługuje zażalenie (art. 141 § 1 k.p.a. - a contrario), a zarzut na takie naruszenie prawa przez organ strona może podnieść w odwołaniu od decyzji wydanej w wyniku wznowionego postępowa- nia, przy czym zarzut ten powinien być uwzględniony przez organ odwoławczy w sytuacji, gdy naruszenie to miało wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie. 5 W rozpoznawanej sprawie, jest poza sporem, że organ rentowy wznawiając postępowanie nie doręczył wnioskodawczyni postanowienia o wznowieniu tego po- stępowania, a w decyzji wydanej w wyniku wznowienia tego postępowania błędnie wskazał na art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. zamiast na art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wskazane uchybienia prawne nie miały jednak wpływu na treść roz- strzygnięcia wydanego przez organ rentowy w wyniku wznowienia postępowania w niniejszej sprawie. W zaskarżonym wyroku Sąd Apelacyjny trafnie bowiem stwierdził, że zaskarżona decyzja organu rentowego z dnia 22 lipca 2002 r. - uchylająca uprzednio wydaną decyzję z dnia 9 listopada 2001 r., przyznającą wnioskodawczyni uprawnienie do wcześniejszej emerytury na podstawie przedstawionego przez nią zaświadczenia lekarskiego z dnia 26 października 2001 r. o stanie zdrowia jej dziecka - została wydana w wyniku wznowienia postępowania i na podstawie orze- czenia lekarza orzecznika, który w dniu 27 czerwca 2002 r. w wyniku zapoznania się z dokumentacją lekarską, uzyskaną z placówki, która uprzednio wydała zaświadcze- nie lekarskie o stanie zdrowia małoletniego dziecka wnioskodawczyni, stwierdził, że dziecko to przed dniem 31 grudnia 1998 r. nie wymagało stałej opieki swej matki, co też następnie - w wyniku postępowania dowodowego przeprowadzonego przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie - potwierdziła w przedmiotowej sprawie również opinia bie- głego lekarza sądowego. Ustalenia te, które podzielił także i przyjął jako własne Sąd Apelacyjny, nie zostały zakwestionowane w kasacji. Stąd bezzasadne okazały się zarzuty kasacji dotyczące naruszenia w rozpoznawanej sprawie § 1 ust. 1 i 2 rozpo- rządzenia Rady Ministrów w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury, a także zarzut dotyczący braku podstaw do wznowienia postępowania w trybie art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Natomiast fakt naruszenia przez organ ren- towy wznawiający postępowanie w rozpoznawanej sprawie art. 149 § 1 i 2 k.p.a., wobec niedoręczenia wnioskodawczyni postanowienia o wznowieniu postępowania, jakkolwiek miał miejsce w niniejszej sprawie, to jednak nie mógł mieć i nie miał żad- nego znaczenia dla treści decyzji organu rentowego wydanej w wyniku wznowionego postępowania i dlatego nie został uwzględniony. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 k.p.c. orzekł jak w sentencji. ========================================