III UK 29/05

Sąd Najwyższy2005-05-11
SAOSubezpieczenia społecznerentyWysokanajwyższy
rentaniezdolność do pracyZUSbadanie kontrolnezmiana przepisówprawo ubezpieczeń społecznychSąd Najwyższyorzecznictwo

Sąd Najwyższy uchylił wyrok przywracający prawo do renty, uznając, że organ rentowy miał prawo przeprowadzić kontrolne badanie lekarskie po zmianie przepisów, nawet jeśli inwalidztwo trwało ponad 10 lat.

Sprawa dotyczyła prawa Stanisława R. do renty z tytułu niezdolności do pracy. Po latach pobierania renty, organ rentowy odmówił jej przyznania, uznając wnioskodawcę za zdolnego do pracy po rehabilitacji. Sąd Okręgowy przywrócił prawo do renty, a Sąd Apelacyjny oddalił apelację ZUS. Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego, uznając, że po zmianie przepisów (wejściu w życie ustawy o emeryturach i rentach z FUS) organ rentowy miał prawo przeprowadzić kontrolne badanie lekarskie, nawet jeśli inwalidztwo trwało nieprzerwanie ponad 10 lat.

Sąd Najwyższy rozpoznał kasację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w S. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie, który przywrócił Stanisławowi R. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Spór dotyczył dopuszczalności przeprowadzenia kontrolnego badania lekarskiego przez organ rentowy po zmianie przepisów dotyczących rent. Sąd Apelacyjny uznał, że organ rentowy naruszył prawo, kierując wnioskodawcę na badanie po ponad 27 latach trwania inwalidztwa, powołując się na przepisy obowiązujące przed 1 września 1997 r., które ograniczały możliwość takich badań. Sąd Najwyższy uchylił ten wyrok, stwierdzając, że po wejściu w życie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (od 1 stycznia 1999 r.) obowiązuje zasada, że prawo do świadczeń ustaje, jeśli odpadnie którykolwiek z warunków wymaganych do ich uzyskania. Oznacza to dopuszczalność przeprowadzania badań lekarskich w celu ustalenia zmiany stopnia niezdolności do pracy, braku tej niezdolności lub jej ponownego powstania. Sąd Najwyższy uznał, że odmienna interpretacja byłaby niezgodna z konstytucyjną zasadą równości. W analizowanej sprawie, mimo że wnioskodawca pobierał rentę przez wiele lat, a biegli sądowi uznali, że jest zdolny do pracy umysłowej, decyzja ZUS o odmowie prawa do renty została uznana za prawidłową.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, organ rentowy ma prawo przeprowadzić takie badanie, zgodnie z art. 107 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nawet jeśli prawo do świadczenia zostało nabyte przed wejściem w życie tej ustawy.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że po zmianie przepisów (wejściu w życie ustawy o emeryturach i rentach z FUS) obowiązuje zasada, że prawo do świadczeń ustaje, jeśli odpadnie którykolwiek z warunków wymaganych do ich uzyskania. Oznacza to dopuszczalność przeprowadzania badań lekarskich w celu ustalenia zmiany stopnia niezdolności do pracy, braku tej niezdolności lub jej ponownego powstania. Odmienna interpretacja byłaby niezgodna z konstytucyjną zasadą równości.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie i zmiana wyroku

Strona wygrywająca

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w S.

Strony

NazwaTypRola
Stanisław R.osoba_fizycznawnioskodawca
Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w S.instytucjaorgan rentowy

Przepisy (12)

Główne

u.e.r.f.u.s. art. 101 § pkt 1

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Prawo do świadczeń w niej określonych ustaje, jeżeli odpadnie którykolwiek z warunków wymaganych do uzyskania tego prawa.

u.e.r.f.u.s. art. 107

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Prawo do świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy oraz wysokość tych świadczeń ulega zmianie, jeżeli w wyniku badania lekarskiego przeprowadzonego na wniosek lub z urzędu, ustalono zmianę stopnia niezdolności do pracy, brak tej niezdolności lub jej ponowne powstanie.

k.p.c. art. 39815

Kodeks postępowania cywilnego

Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego.

Pomocnicze

r.M.P.P.i.S.S. art. 29 § ust. 1 pkt 2

Rozporządzenie Ministra Pracy, Płacy i Spraw Socjalnych

Nie wyznacza się terminów badań kontrolnych osób, których inwalidztwo trwa nieprzerwanie ponad 10 lat, licząc od daty powstania inwalidztwa.

r.M.P.P.i.S.S. art. 29 § ust. 3

Rozporządzenie Ministra Pracy, Płacy i Spraw Socjalnych

Nie ogranicza możliwości przeprowadzenia z urzędu badania kontrolnego inwalidy jeżeli zostaną udowodnione okoliczności wskazujące na zmianę stanu inwalidztwa.

r.M.P.i.P.S.

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej

Weszło w życie 1 września 1997 r., uchylając przepisy poprzedniego rozporządzenia, i nie przewidywało ograniczeń w przeprowadzaniu badań kontrolnych.

k.c. art. 3

Kodeks cywilny

Zasada nieretroakcji.

k.p.c. art. 378 § § 1 zdanie pierwsze

Kodeks postępowania cywilnego

Obowiązek rozpoznania sprawy w granicach apelacji.

k.p.c. art. 386 § § 4

Kodeks postępowania cywilnego

Możliwość zmiany orzeczenia sądu niższej instancji.

k.p.c. art. 39319

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa kasacji.

Konstytucja RP art. 32 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada równości.

u.z.e.p. art. 25 § ust. 3 i 4

Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin

Podstawa delegacji do wydania rozporządzenia.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zmiana stanu prawnego od 1 września 1997 r. i wejście w życie ustawy o emeryturach i rentach z FUS od 1 stycznia 1999 r. pozwala na przeprowadzanie badań kontrolnych w celu ustalenia dalszego prawa do renty. Odmowa prawa do renty była prawidłowa, ponieważ biegli sądowi uznali wnioskodawcę za zdolnego do pracy umysłowej, a jego schorzenia nie stanowiły przeciwwskazania do pracy zgodnej z kwalifikacjami.

Odrzucone argumenty

Organ rentowy naruszył prawo, kierując wnioskodawcę na badanie po ponad 27 latach trwania inwalidztwa, powołując się na przepisy obowiązujące przed 1 września 1997 r., które ograniczały możliwość takich badań. Sąd Apelacyjny prawidłowo przywrócił prawo do renty, ponieważ nie było podstaw do kwestionowania niezdolności do pracy osoby, która nieprzerwanie od dziesięciu lat była inwalidą i pobierała rentę.

Godne uwagi sformułowania

prawo do świadczeń w niej określonych ustaje, jeżeli odpadnie którykolwiek z warunków wymaganych do uzyskania tego prawa dopuszczalne jest przeprowadzanie badania lekar- skiego na wniosek lub z urzędu w celu ustalenia zmiany stopnia niezdolności do pracy, braku tej niezdolności lub jej ponownego powstania wyniki badań lekarskich przeprowadzonych przez lekarza orzecznika po upływie ponad 27 lat, przez które trwało nieprzerwanie inwalidztwo III grupy, a od 1 kwietnia 1999 r. częściowa niezdolność do pracy, nie mogą stanowić podstawy do pozbawienia wnioskodawcy prawa do renty, mimo że w następstwie tych badań stwierdzono brak niezdolności. nie jest dopuszczalne kwestionowanie przez organ rentowy niezdolności do pracy u osoby, która przed 1 września 1997 r. była nieprzerwanie od dziesięciu lat inwalidą i z tego tytułu pobierała rentę, a zmiana stanu prawnego od dnia 1 września 1997 r. nie daje podstaw do przeprowadzania badań kontrolnych.

Skład orzekający

Kazimierz Jaśkowski

przewodniczący

Andrzej Kijowski

sędzia

Andrzej Wasilewski

sędzia sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów przejściowych dotyczących prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy po zmianie stanu prawnego, dopuszczalność badań kontrolnych przez ZUS."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego okresu przejściowego między starymi a nowymi przepisami dotyczącymi rent i badań lekarskich.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla wielu osób pobierających renty - możliwości utraty świadczenia po zmianie przepisów i interpretacji sądowej. Pokazuje złożoność prawa ubezpieczeń społecznych.

Czy ZUS może odebrać rentę po latach? Sąd Najwyższy rozstrzyga kluczową kwestię przepisów przejściowych.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Wyrok z dnia 11 maja 2005 r. III UK 29/05 Od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, czyli począwszy od dnia 1 stycznia 1999 r., prawo do świadczeń w niej określonych ustaje, jeżeli odpadnie którykolwiek z warunków wymaganych do uzyskania tego prawa (art. 101 pkt 1 tej ustawy). Oznacza to, że dopuszczalne jest przeprowadzanie badania lekar- skiego na wniosek lub z urzędu w celu ustalenia zmiany stopnia niezdolności do pracy, braku tej niezdolności lub jej ponownego powstania (art. 107 tej ustawy). Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski, Andrzej Wasilewski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2005 r. sprawy z wniosku Stanisława R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w S. o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, na skutek kasacji Zakładu Ubez- pieczeń Społecznych-Oddział w S. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 9 listopada 2004 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz zmienił poprzedzający go wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 29 czerwca 2004 r. [...] w ten sposób, że oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w S. z dnia 10 lipca 2002 [...]. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 9 listopada 2004 r. [...] oddalił ape- lację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w S. od wyroku Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Siedlcach z dnia 29 czerwca 2004 r. [...] zmieniającego decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w S. z dnia 10 lipca 2002 r., odmawiającą wnioskodawcy - Stanisławowi R. prawa do renty z tytułu 2 niezdolności do pracy i przywracającego mu prawo do stałej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 1 czerwca 2002 r. Organ rentowy w apelacji od po- wyższego wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Sie- dlcach zarzucił naruszenie art. 12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) po- przez niewłaściwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tego przepisu, bowiem roz- poznane u wnioskodawcy schorzenia stanowią przeciwwskazanie do wykonywania ciężkiej pracy fizycznej, wymagającej dźwigania lub w pozycjach wymuszonych, co w przypadku wnioskodawcy nie znajduje potwierdzenia, ponieważ wykonywany przez niego zawód ogrodnika i zawód wyuczony technika ogrodnika, a także rodzaj wyko- nywanej pracy - jako specjalisty do spraw ogrodnictwa - mają charakter pracy umy- słowej, a więc pracy lekkiej. Jednakże w wyniku rozpoznania apelacji, Sąd Apelacyj- ny w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że: po pierwsze - wnioskodawca, urodzony w dniu 28 marca 1952 r., na podstawie orzeczenia Okręgowej Komisji Inwalidztwa i Zatrudnienia w S.P. z dnia 26 listopada 1987 r. zaliczony został do III grupy inwali- dów z ogólnego stanu zdrowia, ze stwierdzeniem, że inwalidztwo to powstało przed dniem 15 sierpnia 1972 r.; po drugie - od dnia 12 sierpnia 1987 r. wnioskodawca był uprawniony do renty inwalidzkiej III grupy, a od dnia 1 kwietnia 1999 r. do renty z ty- tułu częściowej niezdolności do pracy, przy czym świadczenie to wypłacano mu do dnia 31 maja 2002 r.; po trzecie - orzeczeniem z dnia 28 czerwca 2002 r. lekarz orzecznik stwierdził, że wnioskodawca - po przebytej w dniach od 21 czerwca do 14 lipca 2001 r. rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej - jest zdolny do pracy; co zresztą potwierdziła następnie również opinia biegłych lekarzy sądowych (kardiologa, neurologa, gastrologa i ortopedy); na tej podstawie organ rentowy ustalił, że rozpoznane schorzenia nie powodują u wnioskodawcy niezdolności do pracy i wydał decyzję z dnia 10 lipca 2002 r. odmawiającą wnioskodawcy prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy; po czwarte - w świetle poczynionych ustaleń Sąd Ape- lacyjny stwierdził, że: „wyniki badań lekarskich przeprowadzonych przez lekarza orzecznika po upływie ponad 27 lat, przez które trwało nieprzerwanie inwalidztwo III grupy, a od 1 kwietnia 1999 r. częściowa niezdolność do pracy, nie mogą stanowić podstawy do pozbawienia wnioskodawcy prawa do renty, mimo że w następstwie tych badań stwierdzono brak niezdolności. Obowiązujący do dnia 31 sierpnia 1997 r., a więc w dacie ostatniego badania wnioskodawcy przez komisję lekarską (22 listo- pada 1995 r.) przepis § 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy Płac i Spraw 3 Socjalnych z dnia 5 sierpnia 1983 r. nie zezwalał na wyznaczanie terminów badań kontrolnych u osób, u których inwalidztwo trwa ponad 10 lat licząc od daty jego po- wstania. Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie delegacji z art. 25 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Dyrektywa § 29 cyt. rozporządzenia niewy- znaczania w określonych przypadkach badań kontrolnych miała rangę ustawową. Z ustawowego zakazu przeprowadzania tych badań wynikała niedopuszczalność kwe- stionowania przez organ rentowy w tych przypadkach dalszego występowania inwa- lidztwa ustalonej grupy (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1994 r., II URN 8/94, OSNAPiUS 1994 nr 1, poz. 13). W tej sytuacji, gdy wnioskodawca po- bierał nieprzerwanie od 12 sierpnia 1987 r. do 31 maja 2002 r. rentę inwalidzką we- dług III grupy, a następnie z tytułu częściowej niezdolności do pracy, skierowanie go przez organ rentowy na badanie przez lekarza orzecznika, naruszyło prawo. Taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 stycznia 2002 r., II UKN 747/00 (OSNP 2003 nr 21, poz. 522), stwierdzając, że nie jest dopuszczalne kwestionowa- nie przez organ rentowy niezdolności do pracy u osoby, która przed 1 września 1997 r. była nieprzerwanie od dziesięciu lat inwalidą i z tego tytułu pobierała rentę, a zmiana stanu prawnego od dnia 1 września 1997 r. nie daje podstaw do przeprowa- dzenia badań kontrolnych. W kasacji od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 9 listo- pada 2004 r. pełnomocnik organu rentowego zarzucił: Po pierwsze - naruszenie § 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy Płac i Spraw Socjalnych z dnia 5 sierpnia 1983 r. w sprawie składu komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, trybu postępowania, trybu kierowania na badania przez te komisje oraz szczegółowych zasad ustalania inwalidztwa (Dz.U. Nr 47, poz. 214) przez błędne zastosowanie tego przepisu. W tym kontekście, w uzasadnieniu kasacji skarżący podniósł w szczególności, że: „ przepis § 29 ust. 1 pkt 2 miał brzmienie: nie wyznacza się terminów badań kontrolnych osób, których inwalidztwo trwa nieprzerwanie ponad 10 lat, licząc od daty powstania inwalidztwa. Przepis ten z dniem 01 września 1997 roku utracił moc obowiązującą wraz z wejściem w życie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 08 sierpnia 1997 roku w sprawie orzekania o niezdolności do pracy do celów rentowych (Dz.U. Nr 99, poz. 612). (...) Rozporządzenie z dnia 05 sierpnia 1983 roku zostało uchylone na mocy klauzuli derogacyjnej zawartej w § 14 pkt 1 rozporządzenia z dnia 08 sierpnia 1997 4 roku. Wobec zmiany przepisów i braku przepisów przejściowych może powstać wąt- pliwość co do stosowania normy prawnej. Wyrażona w art. 3 k.c. zasada nieretroakcji nie przesądza w żadnym kierunku zagadnienia, jaką ustawę, dawną czy nową, na- leży stosować do oceny skutków prawnych powstałych pod rządem normy prawnej dawnej, ale realizujących się pod rządem normy prawnej nowej. W takiej sytuacji są możliwe dwa rozwiązania: - od chwili wejścia w życie normy nowej należy ją stoso- wać do wszystkich skutków realizujących się pod jej rządami - zasada bezpośred- niego działania; - mimo wejścia w życie normy nowej do skutków należy stosować normę starą - zasada dalszego działania. O wyborze jednego z tych rozwiązań mogą decydować różne względy. Tymi względami mogą być: potrzeba jak najrychlejszego poddania stosunków nowym rozwiązaniom, czy wzgląd czysto praktyczny uniemoż- liwiający stosowanie obok siebie w tym samym czasie dwóch norm prawnych. Takim względem może być również okoliczność, że poddanie istniejącego już stosunku prawnego normie nowej może wprowadzić perturbacje, szkodliwe z punktu widzenia społecznego, między innymi dlatego, że podważa zaufanie do stabilności norm prawnych i wymiaru sprawiedliwości. Zdaniem organu rentowego zmiany w obowią- zujących przepisach (...) zostały wywołane rozwojem nauk medycznych, większą skutecznością nowych metod leczenia. Ustawodawca chciał powiązać prawo do renty ściśle z niezdolnością do pracy. Aktualnym urzeczywistnieniem tego jest art. 107 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. (...) Sąd Apelacyjny w niniejszej sprawie nie dokonał analizy tego przepisu, nie wyjaśnił jego znaczenia, ani też nie wyjaśnił dlaczego nie może on być stosowany we wszystkich przypadkach związanych z prawem do świadczenia. (...) na podstawie poprzedniego i obecnego stanu prawnego można wysnuć pewną regułę. Mianowicie - jeżeli przepis prawny reguluje treść stosunku prawnego (wynikające z tego prawa i obowiązki) sa- modzielnie w oderwaniu od stanu faktycznego, który wywołał powstanie tego stosun- ku prawnego, wówczas treść tę ocenia się od chwili wejścia w życie normy nowej według jej treści chociażby stosunek powstał pod rządami przepisów dawnych. Z tych względów w niniejszej sprawie nie istniały przesłanki uzasadniające przyjęcie, że poddanie istniejącego stosunku prawnego reżimowi nowych przepisów jest spo- łecznie szkodliwe, godzące w zasady praworządności.” Po drugie - naruszenie art. 39319 w związku z art. 386 § 4, a także art. 378 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. „przez nie rozpoznanie przez Sąd II instancji apelacji organu rentowego co do jej istoty, w szczególności faktu, czy ubezpieczony był niezdolny do 5 pracy” oraz „przez wyjście przez Sąd II instancji poza granice apelacji”, jakkolwiek z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika: „iż obowiązek rozpoznania sprawy w grani- cach apelacji (art. 378 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.) oznacza zakaz wykraczania przez sąd drugiej instancji poza te granice, oraz nakaz rozważenia wszystkich podniesio- nych w apelacji zarzutów i wniosków (postanowienie SN z 21.08.2003 r., III CKN 392/01 - OSNC 2004 r. z. 10 poz. 161).” Równocześnie, pełnomocnik organu rentowego wskazał, że w rozpoznawanej sprawie występuje istotne zagadnienie prawne uzasadniające przyjęcie kasacji do rozpoznania, które sprowadza się do potrzeby „określenia zasięgu czasowego prze- pisu § 29 rozporządzenia, który utracił moc z dniem 31 sierpnia 1997 roku, oraz za- sad i zakresu obowiązywania ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie- czeń Społecznych. Dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego koncentrowało się jedynie na ocenie przepisów wykonawczych ustawy z dnia 14 grudnia 1982 roku o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267). Nato- miast orzecznictwo nie obejmowało wzajemnych relacji - przepisy wykonawcze ustawy o z.e.p. - ustawa o emeryturach i rentach.” W konsekwencji, w kasacji sformułowany został wniosek o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie do po- nownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Obowiązujące do dnia 31 sierpnia 1997 r. rozporządzenie Ministra Pracy, Płacy i Spraw Socjalnych z dnia 5 sierpnia 1983 r. w sprawie składu komisji lekar- skich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, trybu postępowania, trybu kierowania na badania przez te komisje oraz szczegółowych zasad ustalania inwalidztwa w § 29 ust. 1 pkt 2 stanowiło, że „nie wyznacza się terminów badań kontrolnych osób, któ- rych inwalidztwo trwa nieprzerwanie ponad 10 lat, licząc od daty powstania inwa- lidztwa, a w przypadku osób, u których inwalidztwo powstało przed podjęciem za- trudnienia - licząc od daty pogorszenia stanu zdrowia, uprawniającego do przyznania świadczenia.” Równocześnie jednak w § 29 ust. 3 tego rozporządzenia sformułowa- ne zostało wyraźne zastrzeżenie, że przepis § 29 ust. 1 nie ogranicza „możliwości przeprowadzenia z urzędu badania kontrolnego inwalidy jeżeli zostaną udowodnione okoliczności wskazujące na zmianę stanu inwalidztwa.” Z kolei, z dniem 1 września 6 1997 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy do celów rentowych (Dz.U. Nr 99, poz. 612 - § 15), uchylające przepisy uprzednio obowiązującego w tym zakresie rozporządzenia Ministra Pracy, Płacy i Spraw Socjalnych z dnia 5 sierpnia 1983 r. w sprawie składu komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, trybu postępowania, trybu kierowania na badania przez te komisje oraz szczegóło- wych zasad ustalania inwalidztwa (§ 14 pkt 1), którego przepisy nie przewidywały już żadnych ograniczeń w kwestii dopuszczalności przeprowadzania na wniosek organu rentowego kontrolnych badań lekarskich osób korzystających z prawa do renty z ty- tułu niezdolności do pracy (§ 2 ust. 1 oraz § 5 i § 9 tego rozporządzenia). Co więcej, art. 107 obowiązującej od dnia 1stycznia 1999 r. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) stanowi już jednoznacznie o tym, że w każdym cza- sie „prawo do świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy oraz wysokość tych świadczeń ulega zmianie, jeżeli w wyniku badania lekarskiego przeprowadzo- nego na wniosek lub z urzędu, ustalono zmianę stopnia niezdolności do pracy, brak tej niezdolności lub jej ponowne powstanie.” Powyższa ewolucja regulacji prawnej w kwestii dopuszczalności przeprowa- dzania na wniosek organu rentowego lub z urzędu badań osób korzystających ze świadczeń rentowych - uprzednio z tytułu inwalidztwa, a następnie z tytułu niezdol- ności do pracy - prowadzi do wniosku, że po pierwsze, § 29 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy, Płacy i Spraw Socjalnych z dnia 5 sierpnia 1983 r. w sprawie składu komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, trybu postępowania, trybu kierowania na badania przez te komisje oraz szczegółowych zasad ustalania inwa- lidztwa dopuszczał możliwość przeprowadzenia z urzędu badania kontrolnego także osoby korzystającej z prawa do renty inwalidzkiej, u której inwalidztwo trwało nie- przerwanie ponad 10 lat. Po drugie, ograniczeń w tym względzie w ogóle nie przewi- dywały przepisy obowiązującego następnie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy do celów rentowych. Natomiast po trzecie, obowiązujące przepisy - art. 107 w związku z art.101 pkt 1 ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zakładają wręcz przeprowadzanie takich badań w sytuacji, gdy zachodzi potrzeba ustalenia, czy w konkretnym wypadku nie uległ zmianie stopień niezdolności do pracy osoby korzystającej ze świadczenia rentowego (art. 12 tej ustawy). Oznacza 7 to, że jakkolwiek na organie rentowym spoczywa ustawowy obowiązek aktualizacji prawa do świadczeń rentowych z tytułu niezdolności do pracy na przyszłość, to jed- nak obejmuje on również te zaistniałe w przeszłości stany faktyczne, będące pod- stawą dla ustalenia prawa do świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy, które nie mają charakteru zamkniętego, skoro zmianie ulega stopień niezdolności do pracy ubezpieczonego, stanowiący jedną z istotnych przesłanek ustawowych wa- runkujących prawo do renty. Odmienna interpretacja omawianych przepisów art. 107 w związku z art.101 pkt 1 ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wykluczająca dopuszczalność aktualizacji prawa do świadczeń rento- wych z tytułu niezdolności do pracy, które nabyte zostało przed dniem ich wejścia w życie, prowadziłaby do naruszenia konstytucyjnej zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). W tej sytuacji, stanowisko Sądu Apelacyjnego w Lublinie wyrażone w uzasad- nieniu zaskarżonego orzeczenia - nawiązujące do poglądu prawnego wyrażonego w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2002 r. (II UKN 747/00, OSNP 2003 nr 21, poz. 522), wedle którego „nie jest dopuszczalne kwestionowanie przez organ rentowy niezdolności do pracy osoby, która przed 1 września 1997 r. była nieprze- rwanie od dziesięciu lat inwalidą i z tego tytułu pobierała rentę, a zmiana stanu praw- nego od dnia 1 września 1997 r. nie daje podstaw do przeprowadzania badań kon- trolnych takich osób” - nie jest trafne. Przeciwnie, należy stanąć na stanowisku, że począwszy od dnia wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 196 tej ustawy, czyli począwszy od dnia 1 stycznia 1999 r.) obowiązuje ustawowa zasada prawna, zgodnie z którą prawo do świadczeń określonych w tej ustawie ustaje, jeżeli ustanie którykolwiek (sic!) z warunków wy- maganych do uzyskania tego prawa (art. 101 pkt 1 tej ustawy). Zasada ta dotyczy oczywiście także świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy, a to prowadzi do wniosku, że w świetle aktualnie obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne jest przeprowadzanie badania lekarskiego na wniosek lub z urzędu w celu ustalenia w konkretnym wypadku ewentualnej zmiany stopnia niezdolności do pracy, braku tej niezdolności lub jej ponownego powstania (art. 107 tej ustawy). Odmienny pogląd prawny, wedle którego niedopuszczalne byłoby przeprowadzania badań kontrolnych osób korzystających z prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w sytuacji, gdy osoba ta korzystała z tego świadczenia nieprzerwanie 10 lat od daty powstania inwa- lidztwa (niezdolności do pracy) byłby bowiem niezgodny z zasadą równości. 8 W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że wnioskodawca: (a) pobierał nieprzerwanie od dnia 12 sierpnia 1987 r. rentę inwalidzką według III grupy, a na- stępnie od dnia 1 kwietnia 1999 r. do dnia 31 maja 2002 r. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy; (b) w dniu 21 maja 2002 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do renty na dalszy okres, lecz w wyniku przeprowadzonego badania lekarskiego le- karz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzeczeniem z dnia 27 czerwca 2002 r. stwierdził, że pomimo rozpoznanych u niego schorzeń jest on zdolny do pracy umysłowej, a w konsekwencji na tej podstawie organ rentowy decyzją z dnia 10 lipca 2002 r. odmówił mu prawa do dalszego korzystania z renty z tytułu niezdol- ności do pracy; (c) z kolei, z akt sądowych sprawy jednoznacznie wynika, że w wyni- ku odwołania wnioskodawcy, powołani przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Siedlcach biegli lekarze sądowi (ortopeda-traumatolog, neuro- log, kardiolog i gastrolenterolog) w przedstawionej opinii z dnia 24 maja 2004 r. uznali, że „brak jest podstaw do podważenia opinii lekarza orzecznika ZUS z 27.06.2002 r. uznającego badanego za zdolnego do pracy umysłowej”, zaś „choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa z kręgozmykiem stanowi przeciwwskazanie do ciężkiej pracy fizycznej, pracy wymagającej dźwigania i pracy w pozycjach wymuszonych”; natomiast przesłuchany w trybie art. 212 k.p.c. na rozprawie przed Sądem Okręgo- wym-Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Siedlcach w dniu 29 czerwca 2004 r. wnioskodawca wyjaśnił w szczególności, że: „mam wykształcenie średnie, wy- uczony zawód technik-ogrodnik. Moja praca polegała na wypisaniu kart drogowych traktorzystom i kombajnistom, ale najczęściej przebywałem w terenie.” Ustalenia te pozwalają stwierdzić, że wnioskodawca nie utracił zdolności do wykonywania pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji (art. 12 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - a contrario), a to oznacza, że decy- zja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w S. z dnia 10 lipca 2002 r. odma- wiająca wnioskodawcy prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy - zmieniona następnie wyrokiem Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Siedlcach z dnia 29 czerwca 2004 r., utrzymanym następnie w mocy zaskarżonym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 9 listopada 2004 r. - okazała się pra- widłowa. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 k.p.c. orzekł jak w sentencji. ========================================

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI