III UK 215/10

Sąd Najwyższy2011-06-16
SAOSubezpieczenia społeczneubezpieczenia społeczneWysokanajwyższy
ubezpieczenia społecznepodwójne obywatelstwodziałalność gospodarczaobywatelstwo polskieobywatelstwo szwedzkiemiejsce zamieszkaniaprawo międzynarodoweSąd Najwyższy

Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu apelacyjnego, uznając, że obywatel polski posiadający równocześnie obywatelstwo innego państwa podlega polskim ubezpieczeniom społecznym, nawet jeśli nie ma stałego miejsca zamieszkania w Polsce.

Sprawa dotyczyła obywatela polskiego i szwedzkiego, który prowadził działalność gospodarczą w Polsce i Szwecji. Sądy niższych instancji uznały, że nie podlegał on polskim ubezpieczeniom społecznym z tytułu działalności w Polsce, ponieważ nie miał tam stałego miejsca zamieszkania i był obywatelem innego państwa. Sąd Najwyższy uchylił to rozstrzygnięcie, stwierdzając, że dla prawa polskiego obywatel polski, nawet z podwójnym obywatelstwem, jest traktowany wyłącznie jako obywatel polski, a art. 5 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ma zastosowania.

Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, który oddalił apelację od wyroku Sądu Okręgowego. Sądy niższych instancji uznały, że ubezpieczony Malwin M., będący obywatelem polskim i szwedzkim, prowadzący działalność gospodarczą w Polsce, nie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w Polsce w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 30 kwietnia 2004 r., ponieważ nie miał stałego miejsca zamieszkania w Polsce i był obywatelem innego państwa. Sąd Najwyższy, uchylając zaskarżony wyrok, wskazał, że zgodnie z polskim prawem osoba posiadająca obywatelstwo polskie jest traktowana wyłącznie jako obywatel polski, nawet jeśli posiada obywatelstwo innego państwa. W związku z tym przepis art. 5 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi wyjątek od zasady podlegania ubezpieczeniom, nie miał zastosowania do ubezpieczonego. Sąd Najwyższy podkreślił, że ubezpieczony spełniał kryteria podlegania ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1 ustawy, a jego podleganie ubezpieczeniom w Szwecji nie miało znaczenia w kontekście polskiego prawa ubezpieczeń społecznych przed przystąpieniem Polski do UE. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, osoba taka podlega polskim ubezpieczeniom społecznym, ponieważ dla polskiego prawa jest traktowana wyłącznie jako obywatel polski, a przepis art. 5 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ma zastosowania.

Uzasadnienie

Polskie prawo traktuje osobę z podwójnym obywatelstwem jako obywatela polskiego, co wyłącza stosowanie przepisu dotyczącego obywateli państw obcych. Spełnienie kryteriów podlegania ubezpieczeniom na podstawie art. 6, 11 i 12 ustawy jest wystarczające, niezależnie od miejsca zamieszkania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

organ rentowy (w sensie uchylenia wyroku sądu niższej instancji)

Strony

NazwaTypRola
Malwina M.osoba_fizycznaubezpieczony
Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w S.instytucjaorgan rentowy

Przepisy (5)

Główne

u.s.u.s. art. 5 § ust. 2

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Przepis nie ma zastosowania do obywatela polskiego, nawet jeśli posiada równocześnie obywatelstwo innego państwa. Dotyczy dwóch odrębnych kategorii osób: obcych o niestałym pobycie w RP oraz obcych zatrudnionych w placówkach dyplomatycznych/międzynarodowych.

u.s.u.s. art. 6 § ust. 1 pkt 5

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Podstawa do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

u.s.u.s. art. 12 § ust. 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Podstawa do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu).

Pomocnicze

u.o.p. art. 2

Ustawa o obywatelstwie polskim

Obywatel polski nie może być równocześnie uznawany za obywatela innego państwa w myśl prawa polskiego; prawo polskie kreuje prymat obywatelstwa polskiego.

k.c. art. 25

Kodeks cywilny

Definicja miejsca zamieszkania osoby fizycznej jako miejscowości, w której przebywa z zamiarem stałego pobytu.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Osoba posiadająca obywatelstwo polskie i obce jest traktowana przez prawo polskie wyłącznie jako obywatel polski, co wyłącza stosowanie art. 5 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Art. 5 ust. 2 ustawy systemowej dotyczy dwóch niezależnych kategorii osób: obcych o niestałym pobycie oraz obcych zatrudnionych w placówkach dyplomatycznych/międzynarodowych.

Odrzucone argumenty

Ubezpieczony, jako obywatel państwa obcego i osoba niemająca stałego miejsca zamieszkania w Polsce, nie podlega polskim ubezpieczeniom społecznym (argumentacja sądu apelacyjnego i okręgowego).

Godne uwagi sformułowania

Osoba będąca obywatelem polskim, posiadająca równocześnie obywatelstwo innego państwa, jest traktowana tak, jakby posiadała wyłącznie obywatelstwo polskie. W konsekwencji w odniesieniu do takiej osoby art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych [...] nie ma w ogóle zastosowania. Dla spełnienia przesłanek określonych treścią tych przepisów nie jest bowiem istotne miejsce zamieszkania (pobytu) danej osoby, ale miejsce wykonywania przez nią działalności rodzącej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym.

Skład orzekający

Kazimierz Jaśkowski

przewodniczący

Halina Kiryło

sędzia

Maciej Pacuda

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym przez osoby posiadające podwójne obywatelstwo, zwłaszcza w kontekście prowadzenia działalności gospodarczej."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego sprzed przystąpienia Polski do UE (do 30 kwietnia 2004 r.). Po tej dacie zastosowanie mają przepisy unijne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia podwójnego obywatelstwa w kontekście ubezpieczeń społecznych, co jest istotne dla wielu osób pracujących lub prowadzących działalność za granicą.

Podwójne obywatelstwo a polskie składki ZUS: Kiedy nie musisz płacić?

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Wyrok z dnia 16 czerwca 2011 r. III UK 215/10 1. Osoba będąca obywatelem polskim, posiadająca równocześnie oby- watelstwo innego państwa, jest traktowana tak, jakby posiadała wyłącznie oby- watelstwo polskie. W konsekwencji w odniesieniu do takiej osoby art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), nie ma zastosowania i jeśli osoba ta spełnia kryteria podlegania obowiązkowi ubezpieczeń społecz- nych określone w art. 6, 11 i 12 tej ustawy, to tym ubezpieczeniom podlega, również wtedy, gdy - prowadząc na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej działal- ność podlegającą obowiązkowi ubezpieczeń społecznych - nie posiada tu sta- łego miejsca zamieszkania. 2. Osoba posiadająca w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 30 kwietnia 2004 r. obywatelstwo polskie oraz równocześnie obywatelstwo innego (obcego) państwa, prowadząca w tym czasie pozarolniczą działalność gospo- darczą na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, z mocy art. 6 ust. 1 pkt 5 (a także art. 12 ust. 1) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, podlegała obowiąz- kowym ubezpieczeniom społecznym emerytalnemu, rentowym i wypadkowe- mu, choćby ubezpieczeniom takim podlegała również w innym Państwie, któ- rego obywatelem wówczas była. Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Halina Kiryło, Maciej Pacuda (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 czerwca 2011 r. sprawy z odwołania Malwina M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziału w S. o składki, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wy- roku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 29 czerwca 2010 r. […] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. 2 U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie wyrokiem z dnia 17 lutego 2010 r. zmienił dwie decyzje organu rentowego Zakładu Ubezpie- czeń Społecznych-Oddziału w S. z dnia 15 lutego 2007 r. i z dnia 1 października 2007 r. w ten sposób, że nie objął ubezpieczonego Malwina M. z tytułu prowadzonej przez niego pozarolniczej działalności gospodarczej pod nazwą F.-E.-I. ubezpiecze- niami: emerytalnym, rentowym i wypadkowym w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 30 kwietnia 2004 r. oraz nie wymierzył mu składek na te ubezpieczenia za okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 30 kwietnia 2004 r. Rozstrzygnięcie to Sąd pierwszej instancji poprzedził następującymi ustalenia- mi faktycznymi. Ubezpieczony Malwin M. jest obywatelem Polski i Szwecji oraz na stałe mieszka w Szwecji, prowadząc równolegle w Polsce, w miejscowości R. oraz w Szwecji pozarolniczą działalność gospodarczą. Jego firma prowadzona w Polsce zajmuje się produkcją flag i banerów, a czynności produkcyjne nadzoruje w niej na bieżąco syn ubezpieczonego, który mieszka w R. Z kolei firma prowadzona przez ubezpieczonego w Szwecji zajmuje się pozyskiwaniem klientów i sprzedażą na tere- nie Skandynawii produktów wytworzonych w Polsce. Z tytułu prowadzenia działalno- ści gospodarczej ubezpieczony podlega w Szwecji ubezpieczeniom od dnia 1 stycz- nia 1995 r. Do Polski przyjeżdża raz na 6 tygodni, wyłącznie w celach zawodowych, nie planuje osiąść na stałe w Polsce. Od dnia 1 stycznia 1999 r. ubezpieczony zgłosił się w Polsce do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, jednakże wyłącznie po to, aby mieć zapewnioną opiekę medyczną w okresach pobytu w Polsce. W okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 30 kwietnia 2004 r. nie dokonał natomiast zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych oraz nie za- deklarował składek z tego tytułu. W dniu 30 czerwca 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał ubezpieczonemu zaświadczenie o niezaleganiu w opłacaniu składek. Odnosząc powyższe ustalenia do regulacji zawartej w przepisach art. 5 ust. 2, art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 14 ustawy z dnia 13 paź- dziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Sąd Okręgowy uznał, że od- wołania ubezpieczonego zasługiwały na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji do- szedł przy tym do przekonania, iż wobec bezspornych okoliczności faktycznych roz- 3 poznawanej sprawy, stanowiska stron różniły się jedynie w kwestii wykładni art. 5 ust. 2 powołanej ustawy. W tym zakresie Sąd Okręgowy podzielił pogląd prawny zawarty w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 2008 r., I UK 303/07, zgodnie z którym interpretacja art. 5 ust. 2 ustawy systemowej nie daje podstaw do uznania, że po- przez użycie w nim spójnika „i” zawiera on koniunkcję oznaczającą wymóg łącznego spełnienia dwóch przesłanek niepodlegania obowiązkowi ubezpieczenia społeczne- go przez obywateli państw obcych. Przeciwnie, przepis ten powinien być odczytywa- ny w ten sposób, iż nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w usta- wie, po pierwsze - obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze Rzeczypo- spolitej Polskiej nie ma charakteru stałego i po drugie - obywatele państw obcych, którzy są zatrudnieni w placówkach wymienionych w drugim członie tego przepisu. Zdaniem Sądu pierwszej instancji oznacza to, że przed dniem 1 maja 2004 r. zakre- sem podmiotowym art. 5 ust. 2 ustawy systemowej byli objęci zarówno obywatele państw obcych zatrudnieni w placówkach wymienionych w tym przepisie (niezależnie od charakteru ich pobytu na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej), jak również oby- watele państw obcych niezatrudnieni w takich placówkach, o ile ich pobyt na obsza- rze Rzeczypospolitej Polskiej nie miał charakteru stałego. Skoro zaś w sprawie zo- stało ustalone, że miejscem stałego pobytu ubezpieczonego jest Malmö w Szwecji, a w Polsce przebywa on jedynie raz na kilka tygodni, to nie można przyjąć jego stałego pobytu na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też nie podlegał on w spor- nym okresie ubezpieczeniom społecznym określonym w ustawie. Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 29 czerwca 2010 r. oddalił apelację wniesioną przez organ rentowy od przedstawionego wyżej wyroku Sądu pierwszej instancji. Sąd ten uznał ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego za prawi- dłowe i kompletne, przyjmując je za własne. Podzielił również wykładnię art. 5 ust. 2 ustawy systemowej zaprezentowaną przez Sąd pierwszej instancji, dodatkowo po- wołując się w tym zakresie na stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2007 r., I UK 225/06 (OSNP 2008 nr 3-4, poz. 46). Rozstrzygając kwestię charakteru pobytu ubezpieczonego na terytorium Polski, Sąd Apelacyjny podzielił także zapatrywanie Sądu pierwszej instancji, że pobyt ten (w spornym okresie) nie miał stałego charakteru. Powołał się przy tym na pogląd Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 25 listopada 1975 r., III CRN 53/75 wyjaśnił, iż o stałości pobytu osoby fizycznej na danym terytorium decyduje przede wszystkim ta- kie przebywanie tej osoby, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych 4 i majątkowych interesów. Zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fi- zycznej jest miejscowość, w której ona przebywa z zamiarem stałego pobytu. Ustale- nie tego zamiaru powinno być oparte o kryteria zobiektywizowane. O zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można więc mówić wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej. Zamieszkiwanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miej- sca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określo- nej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te ele- menty muszą występować łącznie. W okolicznościach przedmiotowej sprawy niewąt- pliwie Malwin M. w okresie prowadzenia działalności gospodarczej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jako obywatel Królestwa Szwecji nie przebywał stale na terytorium Polski. Dlatego też, zdaniem Sądu drugiej instancji, trafnie przyjął Sąd Okręgowy, że w okolicznościach niniejszej sprawy ubezpieczony - obywatel państwa obcego prowadzący działalność gospodarczą na terytorium Rzeczypospolitej Pol- skiej, którego pobyt w Polsce nie miał charakteru stałego, z mocy wyjątku, o którym mowa w art. 5 ust. 2 ustawy systemowej, nie został objęty obowiązkiem ubezpiecze- nia. W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku organ rentowy Za- kład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie zaskarżył ten wyrok w całości, zarzucając mu w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej, tj. naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.): 1) naruszenie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że posiadanie przez ubezpieczonego obywatel- stwa polskiego nie niweczy uznania go za obywatela państwa obcego, o którym mowa w tym przepisie, ponieważ jest on także obywatelem Szwecji a miejsce jego stałego pobytu i zatrudnienia jest na terenie państwa obcego (Szwecji), a także nie- wzięcie przez Sąd Apelacyjny pod uwagę, iż powołany przepis wymaga od ubezpie- czonego spełnienia łącznie dwóch warunków, po pierwsze - pobyt obywatela obcego na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru stałego i po drugie - „którzy są zatrudnieni w obcych przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsular- nych, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach międzynarodowych, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej” i warunki te winny być spełnione łącznie, zaś ubezpieczony nie spełnia tych warunków, 2) naruszenia art. 6 ust. 1 pkt 5 w 5 związku z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (jedno- lity tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.), poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że ubezpieczony będący obywatelem Polski i jednocześnie obywatelem innego państwa (Królestwa Szwecji) nie podlegał jako obywatel innego państwa w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 30 kwietnia 2004 r. ubezpie- czeniu emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w Polsce na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ jego pobyt na obszarze Rzeczypo- spolitej Polskiej nie miał charaktery stałego. Wskazując na te zarzuty, organ renty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie odwołań ubezpieczonego od de- cyzji organu rentowego, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania. W skardze kasacyjnej został zawarty wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania, oparty na treści art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. i wskazujący na występowanie istotnego zagadnienia prawnego oraz na potrzebę wykładni art. 5 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ubezpieczony Malwin M., reprezentowany przez swego pełnomocnika, w od- powiedzi na skargę kasacyjną organu rentowego wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania, a w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania o jej oddale- nie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna organu rentowego zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie sformułowane w niej zarzuty są usprawiedliwione. Nie jest usprawie- dliwiony sformułowany przez skarżącego zarzut naruszenia przez Sąd drugiej instan- cji art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń spo- łecznych w takim zakresie, w jakim skarżący kwestionuje przyjętą przez Sądy obu instancji wykładnię owego przepisu zasadzającą się na uznaniu, iż przepis ten powi- nien być odczytywany w ten sposób, że nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w ustawie dwie odrębne kategorie osób, po pierwsze - obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru sta- 6 łego i po drugie - obywatele państw obcych, którzy są zatrudnieni w placówkach wy- mienionych w drugim członie tego przepisu. Taki sposób wykładni art. 5 ust. 2 ustawy systemowej utrwalił się bowiem w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 stycznia 2007 r., I UK 225/06, OSNP 2008 nr 3-4, poz. 46; z dnia 28 maja 2008 r., I UK 303/07, niepublikowany, czy też z dnia 6 stycznia 2009 r., II UK 116/08, LEX nr 738351) i Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni go podziela. Pogląd ten prowadzi do uznania, że użycie w treści omawianego przepisu spójnika „i” stanowi koniunkcję (złączenie) dwóch zdań odnoszących się do niezależnych od siebie dwóch kategorii określonych w nim osób niepodlegających obowiązkowi ubezpieczenia społecznego (tych, których pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru stałego i tych, które są zatrud- nione w wymienionych placówkach niezależnie od charakteru pobytu na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej). W konsekwencji oznacza to, jak trafnie przyjął Sąd drugiej instancji, iż zakresem podmiotowym art. 5 ust. 2 ustawy systemowej są objęci za- równo obywatele państw obcych zatrudnieni w placówkach wymienionych w tym przepisie (niezależnie od charakteru ich pobytu na obszarze Rzeczypospolitej Pol- skiej), jak również obywatele państw obcych niezatrudnieni w takich placówkach, o ile ich pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie miał charakteru stałego. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy, którymi Sąd Najwyż- szy jest związany w postępowaniu kasacyjnym (art. 39813 § 2 k.p.c.) usprawiedliwio- ny jest natomiast zarzut naruszenia art. 5 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż posiadanie przez ubezpieczonego obywatelstwa polskiego nie niweczy uznania go za obywatela pań- stwa obcego oraz związany z nim zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecz- nych i art. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (jednolity tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.), poprzez niewłaściwe zastosowanie polega- jące na przyjęciu, że ubezpieczony będący obywatelem Polski i jednocześnie oby- watelem innego państwa (Królestwa Szwecji) nie podlegał jako obywatel innego pań- stwa w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 30 kwietnia 2004 r. ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działal- ności gospodarczej w Polsce na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ jego pobyt na obszarze Rzeczypospo- litej Polskiej nie miał charaktery stałego. Swoje rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżo- 7 nym wyroku Sąd Apelacyjny oparł bowiem na przyjęciu, iż dla potrzeb ustalenia, czy ubezpieczony odpowiadał w spornym okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 30 kwietnia 2004 r. kryteriom obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej pozarolniczej działalności gospodarczej decydujący był fakt posiadania przez niego obywatelstwa państwa ob- cego (Królestwa Szwecji). Takie stanowisko pomija jednak również przyjęty w ustale- niach Sądu drugiej instancji fakt równoczesnego posiadania przez ubezpieczonego obywatelstwa polskiego. Tymczasem, na co słusznie zwraca uwagę skarżący, zgod- nie z treścią art. 2 z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (jednolity tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.) obywatel polski w myśl prawa polskiego nie może być równocześnie uznawany za obywatela innego państwa. Przepis ten kreuje zatem prymat obywatelstwa polskiego i choć z całą pewnością nie zakazuje równo- czesnego posiadania obywatelstwa innego państwa, to jednak regulacja w nim za- warta rodzi ten skutek, że osoba posiadająca równocześnie obywatelstwo polskie oraz obywatelstwo innego państwa jest uznawana w myśl prawa polskiego jedynie za obywatela polskiego. Innymi słowy, posiadanie przez obywatela polskiego obywatel- stwa innego (obcego) państwa nie ma znaczenia prawnego w myśl prawa polskiego. Dlatego także na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych musi to oznaczać, iż osoba będąca obywatelem polskim, posiadająca równocześnie obywatelstwo innego państwa, jest traktowana tak, jakby posiadała wyłącznie obywatelstwo polskie. W konsekwencji w odniesieniu do takiej osoby art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 13 paździer- nika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, będący wyjątkiem od ogólnej za- sady podlegania ubezpieczeniom społecznym na obszarze Rzeczypospolitej Pol- skiej, nie ma w ogóle zastosowania i jeśli osoba ta spełnia kryteria podlegania obo- wiązkowi ubezpieczeń społecznych określone w art. 6, art. 11 i art. 12 powołanej ustawy, to tym ubezpieczeniom podlega, również wtedy, gdy prowadząc na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej działalność podlegającą obowiązkowi ubezpieczeń spo- łecznych nie posiada tu stałego miejsca zamieszkania. Dla spełnienia przesłanek określonych treścią tych przepisów nie jest bowiem istotne miejsce zamieszkania (pobytu) danej osoby, ale miejsce wykonywania przez nią działalności rodzącej obo- wiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym. Trafnie podnosi przy tym skarżący, że skutków regulacji zawartej w art. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatel- stwie polskim w żaden sposób nie niweczą przepisy ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 234, poz. 1694 ze zm.), skoro 8 w art. 2 tej ustawy definiuje pojęcie cudzoziemca jako każdego, kto nie posiada oby- watelstwa polskiego, co musi być rozumiane w ten sposób, że obywatel polski nie jest cudzoziemcem nawet wówczas, gdy posiada równocześnie obywatelstwo innego państwa. Wracając z kolei do omawianego wcześniej art. 5 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, godzi się przypomnieć, że wymieniając dwie kategorie osób, które nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w tej ustawie, w części końcowej zawiera on zastrzeżenie w brzmieniu: „chyba że umowy międzyna- rodowe stanowią inaczej”. Ewentualnego rozstrzygnięcia sytuacji prawnej ubezpie- czonego w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 30 kwietnia 2004 r. w sposób odmienny od wyżej opisanego należy zatem poszukiwać w obowiązujących w owym czasie umowach międzynarodowych, których stronami były Rzeczpospolita Polska oraz Królestwo Szwecji. Sporządzona w dniu 13 października 1989 r. umowa między rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Królestwa Szwecji w sprawie popierania wzajemnej ochrony inwestycji (Dz.U. z 1990 r. Nr 38, poz. 218), mimo iż zawiera szereg przepisów ułatwiających prowadzenie działalności gospodarczej przez obywateli obu umawiających się stron, nie reguluje jednak w jakimkolwiek stopniu kwestii związanych z ubezpieczeniami społecznymi. Regulacji takich nie za- wiera także sporządzony w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. Układ Europejski usta- nawiający stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspól- notami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony - zwany po- wszechnie traktatem stowarzyszeniowym (Dz.U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38 ze zm.). Wszystko to przemawia więc za uznaniem, że osoba posiadająca w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do 30 kwietnia 2004 r., czyli w okresie poprzedzającym wejście Polski do Unii Europejskiej, obywatelstwo polskie oraz równocześnie obywatelstwo innego (obcego) państwa, prowadząca w tym czasie pozarolniczą działalność go- spodarczą na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, z mocy art. 6 ust. 1 pkt 5 (a także art. 12 ust. 1) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń spo- łecznych podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowymi i wypadkowemu, choćby ubezpieczeniom takim podlegała również w in- nym państwie, którego obywatelem wówczas była. Stanowisku temu nie sprzeciwia się też sformułowana w art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zasada równego traktowania wszystkich ubezpieczonych. Co więcej, zdaniem Sądu Najwyż- szego, przyjęcie za Sądem drugiej instancji, że ubezpieczony nie podlegał w spor- 9 nym okresie ubezpieczeniom społecznym tylko dlatego, iż był równocześnie obywa- telem innego (obcego) państwa oraz nie miał stałego miejsca zamieszkania w Pol- sce, naruszałoby tę zasadę, jeśli zważyć, że dotyczy ona między innymi warunków objęcia systemem ubezpieczeń społecznych. Tymczasem ubezpieczony bez wątpie- nia spełniał wszystkie kryteria objęcia go obowiązkowymi ubezpieczeniami społecz- nymi określone treścią powołanych wyżej art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 12 ust. 1 ustawy systemowej, natomiast art. 5 ust. 2 tej ustawy nie miał w stosunku do niego zastoso- wania. Jego sytuacja nie charakteryzowała się więc jakąkolwiek cechą relewantną (istotną), która przemawiałaby za potraktowaniem go w sposób odmienny od innych osób spełniających te same kryteria. Z uwagi na brak stosownych uregulowań w tym zakresie wynikających z umów międzynarodowych, taką cechą nie było również podleganie przez ubezpieczonego ubezpieczeniom w Szwecji, zwłaszcza że stano- wiło ono konsekwencję wykonywania na obszarze tego kraju działalności rodzącej obowiązek ubezpieczenia. Jest przy tym rzeczą oczywistą, że sytuacja prawna ubez- pieczonego uległa istotnej zmianie poczynając od dnia 1 maja 2004 r., tj. od chwili uzyskania przez Polskę członkostwa w Unii Europejskiej. Wówczas bowiem uległ też zmianie stan prawny dotyczący traktowania w zakresie ubezpieczeń społecznych obywateli państw członkowskich Unii i od tego dnia (ale nie wcześniej), co wynika z treści art. 2 aktu dotyczącego warunków przystąpienia (między innymi) Rzeczypo- spolitej Polskiej oraz dostosowań w traktatach stanowiących podstawę Unii Europej- skiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 60, poz. 846 - załącznik), zwanego potocznie aktem przy- stąpienia z 2003 r., poza przepisami krajowymi, znajdują zastosowanie przepisy roz- porządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowa- nia systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób pro- wadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin, przemieszcza- jących się we Wspólnocie, a także przepisy rozporządzenia wykonawczego nr 547/72 z dnia 21 marca 1972 r. ustalającego sposób stosowania rozporządzenia nr 1408/71 (por. uzasadnienie powoływanego wcześniej wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2007 r., I UK 225/06). Kwestia zastosowania tych przepisów w sto- sunku do ubezpieczonego nie była wszak przedmiotem sporu pomiędzy stronami postępowania, jako że wykraczała poza ramy czasowe decyzji organu rentowego zaskarżonych w niniejszej sprawie. Nie została także objęta zarzutami skargi kasa- cyjnej, wobec czego nie musiała być szerzej w tym miejscu opisywana. 10 Kierując się przedstawionymi wyżej motywami oraz opierając się na treści art. 39815 § 1 k.p.c., a w zakresie kosztów postępowania kasacyjnego - na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji swego wyroku. ========================================