III UK 201/04

Sygn. akt III UK 201/04 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 7 stycznia 2005 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Andrzej Wróbel 
 
 
w sprawie z wniosku D. D. 
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddziałowi w J. 
o rentę rodzinną, 
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 
Publicznych w dniu 7 stycznia 2005 r., 
na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w R. 
z dnia 17 czerwca 2004 r., sygn. akt III AUa …/04, 
 
odmawia przyjęcia kasacji do rozpoznania. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
Decyzją z dnia 25 lutego 2003r. SR-R-238260/0 Zakład Ubezpieczeń 
Oddział w J. po rozpoznaniu wniosku z dnia 3 stycznia 2003 r. odmówił 
wnioskodawczyni D. D. oraz jej dwojgu małoletnim dzieciom – W. D. i D. D. prawa 
do renty rodzinnej po zmarłym mężu wnioskodawczyni i ojcu małoletnich dzieci J. 
D.  
W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, iż zmarły nie miał w chwili 
śmierci ustalonego prawa do emerytury ani do renty z tytułu niezdolności do pracy. 
Nie spełniał też wszystkich warunków wymaganych do nabycia jednego z tych 
świadczeń. Co prawda był zgodnie z art. 65 ust. 2 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o 
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych całkowicie niezdolny 
do pracy, to nie spełniał przewidzianego w art. 57 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, wymogu 
aby niezdolność do pracy powstała w jednym z wymienionych w tym przepisie 

 
 
2 
okresów albo w ciągu 18 miesięcy od zakończenia tych okresów. Organ rentowy 
ustalił, że warunek powyższy zostałby spełniony, gdyby niezdolność do pracy 
zmarłego powstała przed 30 kwietnia 2000 r. Z tych też powodów konieczne stało 
się odmówienia prawa do renty rodzinnej.  
Powyższą decyzję zaskarżyła D. D. wnosząc do Sądu Okręgowego - Sądu 
Pracy i Ubezpieczeń w K. odwołanie. Wnioskodawczyni podała, że jej zmarły mąż 
przebywał w szpitalu przed upływem 18 miesięcznego okresu od ustania stosunku 
pracy. Ponadto w miesiącu wrześniu 1998 r. dostał ataku epilepsji alkoholowej w 
trakcie wykonywania pracy po czym został przewieziony karetką do szpitala w K.  
Wnioskodawczyni podniosła także, iż jej mąż od wielu lat cierpiał na chorobę 
alkoholową, lecz mimo jej usilnych starań odmawiał podjęcia leczenia.  
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenia z tych 
samych przyczyny, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji.  
Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z 
dnia 19 lutego 2004 r., sygn. akt IV U …/03 oddalił odwołanie wnioskodawczyni.  
Sąd Okręgowy ustalił, że J. D. ur. 15 kwietnia 1965 r., zmarły w dniu 23 
października 2002r. , a więc w wieku 37 lat udowodnił łączny okres składkowy i 
nieskładkowy wynoszący 8 lat 4 miesiące i 20 dni. W zatrudnieniu pozostawał do 
dnia 31 października 1998 r. Okres 18 miesięcy od ustania zatrudnienia upłynął w 
dniu 30 kwietnia 2000r.  
Sąd Okręgowy ustalił, ze J. D. w dniach od 18 sierpnia 2001 r. do 20 sierpnia 2001 
r. przebywał w Specjalistycznym Psychiatrycznym ZOZ w J. na Oddziale 
Psychiatrycznym, zaś w dniu 16 lutego 2002r. przyjęty został w Izbie Przyjęć 
Wojewódzkiego Szpitala w K. z rozpoznaniem alkoholizmu przewlekłego i zespołu 
urojeniowego. W dniu 23 października 2002 r. w karcie zgonu lekarz stwierdził 
nagłą śmierć z przyczyny nieznanej.  
Sąd I instancji ustalił również, że zmarły J. D. w dniu 22 października 1998 r. 
uległ wypadkowi, stracił przytomność i doznał oparzenia II i IIIo klatki piersiowej i 
ramienia.  
Decyzją jednak z dnia 10 sierpnia 1999 r. ZUS Oddział w J. odmówił przyznania 
prawa do jednorazowego odszkodowania uznając, że utrata przytomności nie była 

 
 
3 
przyczyną zewnętrzną, a w związku z tym zdarzenie nie miało charakteru wypadku 
przy pracy.  
W celu ustalenia czy ewentualna niezdolność J. D. do pracy mogła powstać 
przed datą jego śmierci a w szczególności czy powstała w okresie o którym mowa 
wart. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z 
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Sąd Okręgowy zasięgnął opinii biegłych 
lekarzy specjalistów neurologa oraz psychiatry. Po przeanalizowaniu zgromadzonej 
w aktach dokumentacji medycznej i na podstawie wyciągu z historii choroby z 
leczenia szpitalnego biegli stwierdzili, że brak jest podstaw do uznania, iż 
częściowa niezdolność do pracy J. D. powstała przed dniem 30 kwietnia 2000 r.  
W związku natomiast z pisemnymi zarzutami wnioskodawczyni do 
powyższej opinii biegłych, odnośnie braku rozpoznania padaczki alkoholowej, Sąd 
Okręgowy dopuścił dowód z opinii uzupełniającej tych samych biegłych, którzy po 
zapoznaniu się z dodatkową dokumentacją medyczną przekazaną przez Szpital w 
J. stwierdzili brak podstaw do rozpoznania tego schorzenia i podtrzymali opinię z 
dnia 13 marca 2003 r.  
Sąd uznał za miarodajną opinię biegłych do poczynienia ustaleń, że 
niezdolność J.D. do pracy, nie powstała przed 30 kwietnia 2000 r.  
Podając w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 
17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Sąd 
ustalił, że niezdolność wnioskodawcy do pracy nie wystąpiła w okresie 
ubezpieczenia, albo 18 miesięcy po ustaniu tego okresu. Z tego też względu J. D. 
nie był uprawniony do renty i stosownie do art. 65 ustawy o emeryturach i rentach 
wnioskodawczyni i jej dzieciom nie przysługuje prawo do renty rodzinnej.  
Wyrok Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. 
wnioskodawczyni zaskarżyła apelacją do Sądu drugiej instancji, w której generalnie 
zakwestionowała zaskarżony wyrok jako krzywdzący i podniosła, że pozostaje w 
ciężkiej sytuacji materialnej, gdyż nie ma żadnego źródła utrzymania i wychowuje 
dwoje dorastających dzieci.  
Nadto podniosła, że mąż od wielu lat cierpiał na chorobę alkoholową, lecz 
odmawiał poddaniu się leczeniu, stad brak jest stosownej dokumentacji medycznej.  

 
 
4 
Sąd Apelacyjny – Sad pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. wyrokiem z 
dnia 17 czerwca 2004 r., sygn. akt III AUa …/04 oddalił apelację. W ocenie Sądu 
Apelacyjnego wydany przez Sąd Okręgowy wyrok jest rozstrzygnięciem trafnym, 
zaś w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie występują przesłanki zaskarżenia 
mogące wyrok ten wzruszyć.  
Zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy przeprowadził wyczerpujące 
postępowanie dowodowe w sprawie zmierzające do ustalenia, czy zmarły J. D. 
jeszcze przed śmiercią, która stanowi o całkowitej niezdolności do pracy był choćby 
częściowo niezdolny do pracy, a zebrane dowody należycie ocenił w ramach 
przysługującego mu w tym względzie uprawnienia swobodnej oceny dowodów o 
jakiej stanowi art. 233 k.p.c. Ocena ta podzielana przez Sąd Apelacyjny nie jest 
przy tym oceną dowolną, o jakiej stanowi art. 233 k.p.c. W szczególności oparcie 
się przez Sąd Okręgowy na zasadniczym dla sprawie dowodzie z opinii biegłych 
lekarzy, miało swoje uzasadnienie w przyjętych już w orzecznictwie sądowym 
kryteriach oceny tego dowodu.  
Podzielając konkluzję biegłych lekarzy sądowych o braku częściowej niezdolności 
męża wnioskodawczyni do pracy przed dniem 30 kwietnia 2000r. Sąd I instancji 
miał przy tym na względzie wszystkie wypracowane już w orzecznictwie sądowym 
kryteria oceny tego dowodu, które przemawiają za przyjęciem jego miarodajności. 
Stwierdzić bowiem należy, ze biegli sądowi dysponowali wiadomościami 
specjalistycznymi niezbędnymi do stwierdzenia okoliczności mających istotne 
znaczenie dla sprawy, gdyż dobór biegłych uwzględniał występujące u J. D. 
schorzenia, a wydanie opinii nastąpiło w oparciu o dokumentację medyczną. Biegli 
odnieśli się do przełożonej dokumentacji medycznej, która nie dawała podstaw do 
uznania męża wnioskodawczyni J.D. za częściowo niezdolnego do pracy przed 
datą śmierci.  
Przedłożona przez 
wnioskodawczynię 
w postępowaniu apelacyjnym 
dokumentacja medyczna tj. historia choroby z Poradni neurologicznej Wojewódzkiej 
Przychodni Psychicznej oraz wyniki badań EEG nie mogą prowadzić do dalszego 
postępowania dowodowego w kierunku ustalenia niezdolności do pracy J. D. z datą 
wskazującą na nabycie przez niego prawa do renty. Przedłożona bowiem 
dokumentacja medyczna dotyczy roku 2000 i 2001, gdy tymczasem niezdolność do 

 
 
5 
pracy wnioskodawcy winna powstać przed 16 lutym 1996 r., jak to wskazuje organ 
rentowy w pytaniu kierowanym do lekarza orzecznika ZUS, a wnioskodawczyni nie 
przedłożyła z tego okresu dokumentacji medycznej, stąd też brak podstaw do 
prowadzenia dalszego postępowania na okoliczność ustalania niezdolności do 
pracy zmarłego męża wnioskodawczyni z datą wsteczną.  
Od powyższego wyroku wnioskodawczyni złożyła kasację, w której 
zaskarżyła ten wyrok w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego a w 
szczególności art. 57 i 65 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez przyjęcie, że 
J. D. był zdolny do pracy przed 16.02.1996 r. i nie spełniał warunków określonych w 
tych przepisach, do "nabycia prawa do renty”; naruszenie przepisów postępowania, 
które to uchylenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności 
przez brak dopuszczenia z urzędu innych środków dowodowych np. świadków, 
wywiadu środowiskowego, celem ustalenia stanu zdrowia J. D., tym bardziej, że 
zmarł on w wieku 37 lat i wcześniej, w dniu 22 października 1998 r. w czasie pracy 
uległ wypadkowi w trakcie którego stracił przytomność i doznał oparzeń klatki 
piersiowej i ramienia II i III stopnia, a powódka występowała w procesie sama bez 
pomocy pełnomocnika.  A nadto brak ustalenia przyczyny śmierci J. D. i faktu jego 
choroby psychicznej i padaczki, w szczególności gdy nie wyrażał zgody na 
leczenie,  
Jako 
okoliczności 
uzasadniające 
rozpoznanie 
kasacji 
wskazano 
występowanie  w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, czy w okolicznościach 
ustalonego stanu faktycznego sprawy, Sąd Apelacyjny mógł przejść do porządku 
dziennego bez uzupełnienia postępowania dowodowego, w opisanym wyżej 
zakresie i nie przejawiać koniecznej w tym względzie inicjatywy tym bardziej, że 
otrzymanie renty rodzinnej przez uprawnionych ma doniosły wydźwięk społeczno-
socjalny.  
Wskazując na powyższe wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez 
uwzględnienie zarzutów kasacji a w konsekwencji roszczenia powódki, względnie o 
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w R., 
do ponownego rozpoznania.  
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

 
 
6 
Jako 
okoliczności 
uzasadniające 
rozpoznanie 
kasacji 
wskazano 
występowanie  w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, czy w okolicznościach 
ustalonego stanu faktycznego sprawy, Sąd Apelacyjny mógł przejść do porządku 
dziennego bez uzupełnienia postępowania dowodowego, w opisanym wyżej 
zakresie i nie przejawiać koniecznej w tym względzie inicjatywy tym bardziej, że 
otrzymanie renty rodzinnej przez uprawnionych ma doniosły wydźwięk społeczno-
socjalny.  
Sąd Najwyższy nie doszukał się w zakresie okoliczności z art. 3933 § 1 pkt 3 
k.p.c. wystarczająco silnych argumentów skarżącego, uzasadniających poważne 
wątpliwości co do wykładni powołanych przepisów w kasacji, które mogłyby 
skutkować przyjęciem kasacji do rozpoznania. Dokonana przez orzekające Sądy 
swobodna ocena dowodów, wpływająca na ustalenie prawa do renty, oparta na 
wynikach postępowania dowodowego (opinii biegłych), przy ustalonym w tej mierze 
orzecznictwie, nie może być rozpatrywana w kategoriach istotnego zagadnienia 
prawnego czy konieczności wykładni przepisów prawnych budzących poważne 
wątpliwości, lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie. 
Zarówno w piśmiennictwie i orzecznictwie utrwalone zostało, iż okoliczności 
sporne są dostatecznie wyjaśnione, gdy nie budzą wątpliwości sądu, a wyjaśnienie 
to może nastąpić poprzez: a) uzgodnienie spornych okoliczności między stronami, 
b) przeprowadzenie postępowania dowodowego, którego wyniki są zgodne z 
wynikami, do których miałoby prowadzić przeprowadzenie nowego dowodu (por. 
uchwałę SN z 15 lipca 1974 r., Kw.Pr 2/74, OSNCP 1974, nr 12, poz. 203; orz. SN 
z 18 września 1969 r., II CR 308/69, OSNCP 1970, nr 7-8, poz. 130).  
Opinia biegłego podlega, jak inne dowody, ocenie według art. 233 § 1 k.p.c., 
lecz co odróżnia ją pod tym względem, to szczególne dla tego dowodu kryteria 
oceny, które stanowią: poziom wiedzy biegłego, podstawy teoretyczne opinii, 
sposób 
motywowania 
sformułowanego 
w 
niej 
stanowiska 
oraz 
stopień 
stanowczości wyrażonych w niej ocen, a także zgodność z zasadami logiki i wiedzy 
powszechnej (wyrok SN w sprawie V CKN 1354/00 z 15 listopada 2002 r.). Ponadto 
zadaniem biegłego jest udzielenie sądowi, na podstawie posiadanych wiadomości 
fachowych i doświadczenia zawodowego, informacji i wiadomości niezbędnych do 
ustalenia i oceny okoliczności sprawy. Nie mogą być uznane za dowód w sprawie 

 
 
7 
wypowiedzi biegłego wykraczające zarówno poza zakres udzielonego mu przez 
sąd zlecenia, jak i poza ustawowo określone jego zadania. Sąd nie jest więc 
związany opinią biegłego w zakresie jego wypowiedzi odnośnie do, zastrzeżonych 
do wyłącznej kompetencji sądu, kwestii ustalenia i oceny faktów oraz sposobu 
rozstrzygnięcia sprawy (wyrok SN w sprawie IV CKN 1763/00 z 6 lutego 2003 r.). 
Polemika i kwestionowanie ustaleń dokonanych przez sąd w granicach 
swobodnej oceny dowodów nie wystarcza w ocenie Sądu Najwyższego do 
przyjęcia kasacji do rozpoznania.  
 
Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.