III U 498/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy w Suwałkach rozpoznał sprawę z odwołania M. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o rentę rodzinną. ZUS decyzją z dnia 13 czerwca 2012 r. zobowiązał M. P. do zwrotu nienależnie pobranej renty rodzinnej wypadkowej za okres od 27 sierpnia 2009 r. do 31 sierpnia 2011 r. w kwocie 13 118,82 zł, powołując się na przepisy ustawy o emeryturach i rentach oraz ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy. Podstawą tej decyzji było prawomocne orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, które stwierdziło, że zdarzenie z dnia 27 sierpnia 2009 r., w wyniku którego zmarł ojciec M. P., nie było wypadkiem przy pracy. M. P. wniosła odwołanie, zarzucając ZUS naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym brak zapewnienia czynnego udziału w postępowaniu oraz niewłaściwe informowanie strony. Sąd Okręgowy, analizując stan faktyczny, ustalił, że renta rodzinna została przyznana M. P. decyzją z dnia 9 sierpnia 2010 r. na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Suwałkach, który przyznał rentę rodzinną wypadkową jej siostrze przyrodniej, U. P. (1). M. P. nie brała udziału w postępowaniu dotyczącym jej siostry, które ostatecznie zakończyło się zmianą wyroku przez Sąd Apelacyjny i oddaleniem odwołania U. P. (1). Sąd Okręgowy uznał argumentację M. P. za przekonującą. Stwierdził, że zgodnie z art. 138 ustawy o emeryturach i rentach, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń powstaje, gdy osoba była pouczona o braku prawa do ich pobierania lub świadomie wprowadziła w błąd. W ocenie Sądu, M. P. nie miała świadomości braku podstawy prawnej do pobierania renty w momencie jej przyznania, a pouczenie zawarte w decyzji ZUS o możliwości złożenia skargi kasacyjnej nie było wystarczające. Sąd podkreślił, że wypłacenie świadczenia na podstawie wyroku sądowego, który później został zmieniony, nie uzasadnia automatycznie obowiązku zwrotu, jeśli świadczeniobiorca nie miał wpływu na tę zmianę i nie działał ze złą wolą. W związku z tym Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję ZUS, ustalając, że M. P. nie jest zobowiązana do zwrotu pobranej renty rodzinnej wypadkowej, i zasądził od ZUS na jej rzecz zwrot kosztów zastępstwa procesowego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w kontekście braku winy świadczeniobiorcy i braku jego świadomości co do podstawy prawnej świadczenia, zwłaszcza gdy pierwotnie zostało ono przyznane na mocy wyroku sądowego.
Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy pierwotne przyznanie świadczenia nastąpiło na podstawie wyroku, który następnie został zmieniony, a świadczeniobiorca nie brał udziału w postępowaniu prowadzącym do zmiany.
Zagadnienia prawne (2)
Czy osoba, której przyznano rentę rodzinną wypadkową na podstawie prawomocnego wyroku sądu, a następnie wyrok ten został zmieniony przez sąd wyższej instancji, jest zobowiązana do zwrotu pobranych świadczeń, jeśli nie miała świadomości braku podstawy prawnej i nie działała ze złej woli?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, osoba taka nie jest zobowiązana do zwrotu pobranych świadczeń, jeśli nie miała świadomości braku podstawy prawnej i nie działała ze złej woli.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że kluczowe dla oceny nienależności pobranego świadczenia są świadomość braku prawa do świadczenia oraz pouczenie o tym fakcie. W sytuacji, gdy świadczenie zostało przyznane na podstawie wyroku sądowego, a następnie wyrok ten został zmieniony bez udziału i wiedzy świadczeniobiorcy, nie można przypisać mu złej woli ani świadomości pobierania świadczenia nienależnie.
Czy pouczenie o możliwości złożenia skargi kasacyjnej przez organ rentowy, zawarte w decyzji przyznającej świadczenie, stanowi wystarczające pouczenie o braku prawa do pobierania świadczenia w rozumieniu przepisów o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, takie pouczenie nie jest wystarczające.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że pouczenie o zamiarze podjęcia przez organ rentowy środków prawnych, takich jak skarga kasacyjna, nie jest równoznaczne z pouczeniem o braku prawa do pobierania świadczenia, zwłaszcza gdy świadczeniobiorca nie brał udziału w postępowaniu, które mogło doprowadzić do zmiany decyzji.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. P. | osoba_fizyczna | odwołująca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (12)
Główne
u.e.r.f.u.s. art. 138 § 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest zobowiązana do ich zwrotu.
u.e.r.f.u.s. art. 138 § 2
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia.
Pomocnicze
u.e.r.f.u.s. art. 138 § 3
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenia wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie innej niż wskazana w decyzji.
k.p.c. art. 477¹⁴ § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 365 § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 98 § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
u.u.w.p.i.ch.z. art. 58
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 10 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
u.e.r.f.u.s. art. 124
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Renta została przyznana na podstawie prawomocnego wyroku sądu. • M. P. nie brała udziału w postępowaniu, które doprowadziło do zmiany pierwotnego stanowiska sądu. • M. P. nie miała świadomości braku podstawy prawnej do pobierania świadczenia. • Pouczenie o możliwości złożenia skargi kasacyjnej nie było wystarczające. • Brak złej woli po stronie M. P.
Odrzucone argumenty
Ostateczne orzeczenie sądu wyższej instancji stwierdziło, że śmierć ojca nie była wypadkiem przy pracy. • ZUS miał podstawę do żądania zwrotu świadczenia na podstawie art. 138 ustawy o emeryturach i rentach.
Godne uwagi sformułowania
renta rodzinna wypadkowa na skutek wykonania prawomocnego wyroku Sądu II instancji • M. P. nie brała udziału i nie była w ogóle poinformowana o jego przebiegu • nie sposób się dopatrzyć u wnioskodawczyni w żadnym wypadku złej woli w pobraniu przyznanej decyzją organu rentowego kwoty • wypłacenie świadczenia w sposób, na który nie miała wpływu wina świadczeniobiorcy, nie uzasadnia powstania po stronie osoby ubezpieczonej obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia
Skład orzekający
Jolanta Krzyżewska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w kontekście braku winy świadczeniobiorcy i braku jego świadomości co do podstawy prawnej świadczenia, zwłaszcza gdy pierwotnie zostało ono przyznane na mocy wyroku sądowego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy pierwotne przyznanie świadczenia nastąpiło na podstawie wyroku, który następnie został zmieniony, a świadczeniobiorca nie brał udziału w postępowaniu prowadzącym do zmiany.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest indywidualne podejście do sytuacji świadczeniobiorcy i jego świadomości co do podstawy prawnej otrzymywanych świadczeń, nawet w obliczu zmian w orzecznictwie.
“Czy musisz oddawać rentę, jeśli sąd zmienił zdanie? Kluczowa decyzja o braku winy świadczeniobiorcy.”
Dane finansowe
WPS: 13 118,82 PLN
zwrot renty rodzinnej wypadkowej: 13 118,82 PLN
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.