III U 478/24

Sygn. akt III U 478/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 lutego 2025r. Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Danuta Poniatowska Protokolant: Marta Majewska-Wronowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2025r. w S. sprawy Z. M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o ustalenie wysokości kapitału początkowego w związku z odwołaniem Z. M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 28 sierpnia 2024 r. znak (...) zmienia zaskarżoną decyzję i ustala wysokość kapitału początkowego Z. M. na dzień 1 stycznia 1999r. w wysokości (...) złotych. UZASADNIENIE Decyzją z 28 sierpnia 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. odmówił Z. M. ustalenia kapitału początkowego, ponieważ nie udowodnił okresów składkowych wymienionych w art. 6 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przed dniem wejścia jej w życie tj. 1 stycznia 1999 roku. W tym zakresie organ rentowy nie uwzględnił okresu od 16 czerwca 1977 roku do 23 kwietnia 1979 roku dot. pracy w Spółdzielni Kółek Rolniczych (...) z siedzibą w S. , z uwagi na brak wykazu dniówek obrachunkowych. Nie przyjął również okresu służby wojskowej od 24 kwietnia 1979 roku do 10 kwietnia1981 roku, uwzględnionego przez KRUS. W odwołaniu od tej decyzji Z. M. domagał się jej zmiany i uwzględnienia pominiętego okresu pracy w (...) . Wskazał, iż przedłożyć wszystkie dokumenty, którymi dysponował. Podjął próby uzyskania wykazu dniówek obrachunkowych, ale z uwagi na przepisy dot. RODO dokumenty nie zostały mu wydane. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. Podtrzymał podstawy skarżonej decyzji i dodatkowo wskazał, iż zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 12 ustawy o emeryturach i rentach z FUS za okresy składkowe uważa się również przypadające przed dniem 15 listopada 1991 roku okresy pracy na obszarze Państwa Polskiego w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych i w innych spółdzielniach zrzeszonych w (...) Związku Rolniczych Spółdzielni Produkcyjnych , w zespołowych gospodarstwach rolnych spółdzielni kółek rolniczych zrzeszonych w Krajowym Związku (...) oraz pracy na rzecz tych spółdzielni: a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, za które opłacono składkę na to ubezpieczenie lub w których występowało zwolnienie od opłacania składki, b) przed dniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego z tego tytułu. Przed dniem 15 listopada 1991 roku zasady ustalania okresów pracy w Rolniczych Spółdzielniach Produkcyjnych określały przepisy dekretu z dnia 4 marca 1976 roku o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (Dz.U. z 1976 r., Nr 10, poz. 54). W zakresie obowiązku ubezpieczenia społecznego, jak i ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, przepisy dekretu wiązały obowiązek ubezpieczenia społecznego z pracą w spółdzielni, zaś podstawę wymiaru składek odnosiły do dochodu za dni przepracowane. Dlatego przy udowodnianiu okresów pracy w spółdzielni przebytych przed 15 listopada 1991 r. należy przyjmować dokumentację potwierdzającą liczbę dni przepracowanych lub liczbę dniówek obrachunkowych. Odwołujący takiej dokumentacji nie przedłożył. Sąd ustalił, co następuje: Z. M. ( urodzony (...) ) w dniu 29 lipca 2024 roku wystąpił z wnioskiem o emeryturę z FUS. Skarżoną decyzją z 28 sierpnia 2024 roku odmówiono mu ustalenia kapitału początkowego, natomiast inną decyzją z tego samego dnia odmówiono mu prawa do emerytury z FUS, z uwagi na brak okresów podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. W okresie od 16 czerwca 1977 roku do 23 kwietnia 1979 roku odwołujący był zatrudniony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w Spółdzielni Kółek Rolniczych (...) z siedzibą w S. , jako traktorzysta. Odwołujący nie był członkiem Spółdzielni. Na tę okoliczność przedstawił świadectwo pracy sporządzone 3.06.2024 r. przez Urząd Gminy w K. O. oraz zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu Rp-7 za okres 1977-1979. Natomiast od 24 kwietnia 1979 roku do 10 kwietnia 1981 roku Z. M. odbywał zasadniczą służbę wojskową. Po jej zakończeniu nie wrócił do pracy w SKR, pracował w gospodarstwie rolnym rodziców, które następnie przejął Zgodnie z informacją KRUS, odwołujący od 3 maja 2024 roku pobiera emeryturę rolniczą, która została ustalona podstawie przepisów obowiązujących po 1.01.2009 r. i przy jej ustalaniu nie zostały uwzględnione żadne okresy zatrudnienia (ubezpieczenia). Ponadto po wyłączeniu okresu pełnienia zasadniczej służby wojskowej istnieją podstawy do wypłaty dwóch odrębnych świadczeń (akta rentowe, wyjaśnienia odwołującego). Sąd pozyskał akta osobowe Z. M. oraz listy płac traktorzystów z okresu jego zatrudnienia w SKR. W oparciu o tę dokumentację, biegła sądowa z zakresu ubezpieczeń społecznych B. L. ustaliła wysokość wynagrodzenia odwołującego w latach 1977-1979 oraz porównała ustalenia ze złożonym Rp-7. W 1977 roku odwołujący rozpoczął zatrudnienie od 16 czerwca, co zostało uwzględnione w liście płac. Wysokość wynagrodzenia za 1977 rok wyniosła (...) zł, natomiast z Rp-7 wskazano kwotę (...) zł (niezasadnie pominięto nagrodę w wypłaconą w sierpniu w wysokości (...) zł). W 1978 roku odwołujący pracował pełne 12 miesięcy i jego wynagrodzenie wyniosło (...) zł. W Rp-7 wskazano kwotę (...) zł. Według biegłej różnica wynikała z nieprawidłowego uwzględnienia wypłaconych w styczniu, marcu, sierpniu i wrześniu wynagrodzeń za usługi załadunkowe i wyładunkowe, ponieważ zgodnie z kwalifikacją wynagrodzeń wypłaty te zostały zaliczone do bezosobowego funduszu płac. Natomiast w 1979 roku odwołujący pracował do 23 kwietnia. Nie uzyskano listy płac za kwiecień 1979 roku, natomiast z list płac za styczeń, luty i marzec 1979 roku wynikało, że uzyskał wówczas wynagrodzenie w łącznej wysokości (...) zł. Wynagrodzenie za kwiecień 1979 roku biegła obliczyła w dwóch wariantach. Pierwszy - jako minimalne wynagrodzenie i drugi - jako wynagrodzenie wynikające ze stawki godzinowej. Minimalne wynagrodzenie za okres od 1 do 23 kwietnia 1979 roku wyniosło - (...) zł ( (...) zł/30dni x 23 dni). Natomiast wynagrodzenie za kwiecień obliczone zgodnie ze stawką godzinową wynikającą z akt osobowych wyniosło (...) zł. Przy jego obliczeniu przyjęto, zgodnie z dokumentacją osobową, iż odwołującego obwiązywał ośmiogodzinny dzień pracy, a stawka godzinowa ustalona od 1 stycznia 1979 roku wynosiła (...) zł. Na okres od 1 do 23 kwietnia przypadło 18 dni roboczych. Na tej podstawie wyliczono również wynagrodzenie za 1979 rok w dwóch wariantach, które odpowiednio wynosiło (...) zł i (...) zł. Wynagrodzenie przyjęte w Rp-7 wyniosło (...) i nie uwzględniało wynagrodzenia za kwiecień z uwagi na brak listy płac. Do ustalenia wysokości kapitału początkowego Sąd przyjął wyliczenie wynagrodzenia za 1979 r. według drugiego wariantu – stawki godzinowej. W związku z powyższym do wyliczenia wysokości kapitału początkowego przyjęto wartości wynagrodzenia wyliczone na podstawie dokumentacji pracowniczej, dotyczącej zatrudnienia odwołującego w Spółdzielni Kółek Rolniczych w S. : ⚫ za 1977 rok - (...) zł, ⚫ za 1978 rok – (...) zł, ⚫ za 1979 rok - (...) zł. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru z 10 kolejnych lat kalendarzowych wyniósł 18,57%. Do obliczenia wysokości kapitału początkowego uwzględniono okres pracy w SKR oraz zasadniczej służby wojskowej. Wysokość kapitału początkowego ustalonego na dzień 1 stycznia 1999 rok wyniosła (...) zł. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie, że odwołujący został zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Z akt nie wynika, by był członkiem spółdzielni. Dokumentacja pracownicza nie budziła zastrzeżeń Sądu ani organu rentowego. Podobnie kserokopie list płac, które obejmowały praktycznie cały sporny okres pracy w SKR, oprócz kwietna 1979 roku. Zapisy w listach płac zostały zweryfikowane przez biegłą, która porównała zapisy w listach płac z wyliczeniami wynikającymi z zaświadczenia Rp-7 za sporny okres. Zapisy w zaświadczeniu wymagały korekty, gdyż z materiału źródłowego wynikało, iż niektóre wypłaty zostały pominięte (np. nagroda za 1976 rok), a inne nieprawidłowo uwzględnione (np. wynagrodzenie za załadunek i rozładunek w 1977 roku). Różnice były niewielkie i znajdowały nie tylko formalne, ale i matematyczne uzasadnienie w wyliczeniach biegłej sądowej. W zaświadczeniu wynagrodzenie za 1979 rok zostało wyliczone na podstawie danych wynikających z list płac, te nie zawierały wynagrodzenia osiągniętego przez odwołującego w kwietniu 1979 roku. Biegła wyliczyła je w dwóch wariantach i Sąd uwzględnił wartość wyliczoną w drugim, opartą na wysokości ostatniej stawki godzinowej ( (...) zł/h od 1 stycznia 1979 roku). Różnica między dwom wariantami przedstawionymi przez biegłą była niewielka, jednak drugi był bardziej miarodajny, biorąc pod uwagę wynagrodzenie odwołującego osiągane w poprzednim okresie zatrudnienia – było ono zdecydowanie wyższe niż najniższe wynagrodzenie obowiązujące w tamtym okresie. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.), dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek, ustala się kapitał początkowy. Stosownie do art. 174 ust. 1 ww. ustawy, kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12. Zgodnie z ust. 2, przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy: 1) okresy składkowe, o których mowa w art. 6; 2) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5; 3) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-4 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2. Zgodnie z ust. 3 przywołanego artykułu, podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999 r. Według ust. 3b art. 174 ustawy, jeżeli okres wskazany do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego obejmuje rok kalendarzowy, w którym ubezpieczony pozostawał w ubezpieczeniu społecznym na podstawie przepisów prawa polskiego jedynie przez część miesięcy tego roku, do obliczenia stosunku sumy kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w art. 15 ust. 3, w okresie tego roku do przeciętnego wynagrodzenia, przyjmuje się sumę kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za ten rok kalendarzowy odpowiednią do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu. Natomiast w myśl ust. 7 analizowanego przepisu do obliczenia kapitału początkowego przyjmuje się kwotę bazową wynoszącą 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w II kwartale kalendarzowym 1998 r. Ustęp 8 powyższego przepisu stanowi, że przy obliczaniu kapitału początkowego część kwoty bazowej wynoszącej 24% tej kwoty mnoży się przez współczynnik proporcjonalny do wieku ubezpieczonego oraz okresu składkowego i nieskładkowego osiągniętego do dnia 31 grudnia 1998 r. Zgodnie zaś z treścią ust. 8 przy obliczaniu kapitału początkowego część kwoty bazowej wynoszącej 24% tej kwoty mnoży się przez współczynnik proporcjonalny do wieku ubezpieczonego oraz okresu składkowego i nieskładkowego osiągniętego do dnia 31 grudnia 1998 r., według wskazanego w nim wzoru. Z kolei w myśl art. 15 ust. 1 ww. ustawy, podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę, z uwzględnieniem ust. 6 i art. 176. Natomiast stosownie do brzmienia ust. 2a tego samego przepisu, jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy. Z kolei na postawie ust. 6 omawianego przepisu na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru emerytury lub renty może stanowić ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu. W związku z treścią zacytowanych przepisów można stwierdzić, że kwota kapitału początkowego zależy od długości udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych przebytych przed 1 stycznia 1999 r., podstawy wymiaru oraz współczynnika proporcjonalnego do wieku ubezpieczonego, który służy do obliczenia tzw. części socjalnej. Zgodnie z art. 26 ww. ustawy, emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, okresami składkowymi są okresy ubezpieczenia. Natomiast z treści art. 6 ust. 2 pkt 12 ustawy wynika, że za okresy składkowe uważa się również przypadające przed dniem 15 listopada 1991 roku okresy pracy na obszarze Państwa Polskiego w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych i w innych spółdzielniach zrzeszonych w (...) Związku Rolniczych Spółdzielni Produkcyjnych , w zespołowych gospodarstwach rolnych spółdzielni kółek rolniczych zrzeszonych w Krajowym Związku (...) oraz pracy na rzecz tych spółdzielni: a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, za które opłacono składkę na to ubezpieczenie lub w których występowało zwolnienie od opłacania składki, b) przed dniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego z tego tytułu. Warunki podlegania ubezpieczeniu społecznemu - odnieść należy do art. 1 w związku z art. 2 pkt 3 dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (Dz.U. z 1976 r. Nr 10, poz. 54 ze zm. w brzmieniu obowiązującym w spornym okresie) wymieniającego jako podmioty ubezpieczenia społecznego członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych oraz innych spółdzielni, wykonujących pracę w tych spółdzielniach, członków spółdzielni, którzy wykonują pracę w zespołowych gospodarstwach rolnych tych spółdzielni i pozostałe osoby, wykonujące pracę w spółdzielniach i wynagradzane według zasad obowiązujących członków tych spółdzielni. Organ rentowy wskazywał na powyższą regulację, domagając się od odwołującego wykazania dni przepracowanych w spółdzielni. Żaden z dokumentów przedłożonych przez odwołującego nie wskazywał, aby stosunek pracy łączący go z SKR wynikał z jego członkostwa w tej spółdzielni, ani żeby jego wynagrodzenie było określone według zasad obwiązujących członków spółdzielni. Tym samym nie było podstaw do uzależniania zaliczenia tego okresu od wykazania przez odwołującego ilości przepracowanych dni. Sporny okres podlegał zaliczeniu z uwagi na zatrudnienie na podstawie umowy o pracę tj. art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o FUS. Ustalone wynagrodzenie za okres pracy w SKR stanowiło jedyną podstawę wyliczenia wwpw przyjętą przy obliczaniu wartości kapitału początkowego. Uwzględniony staż obejmował zatrudnienie w SKR oraz zasadniczą służbę wojskową. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. , zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł jak w sentencji wyroku. mt sędzia Danuta Poniatowska