III U 1303/13

Sygnatura akt III U 1303/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Konin, dnia 19-03-2014 r. Sąd Okręgowy w Koninie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący - Sędzia – SO Jadwiga Święcicka Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Elwira Świecka po rozpoznaniu w dniu 19-03-2014 r. w Koninie sprawy Przedsiębiorstwa (...) w K. z udziałem W. M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. o podleganie ubezpieczeniom na skutek odwołania Przedsiębiorstwa (...) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. z dnia 29.08.2013r. nr (...) znak: (...) I. Oddala odwołanie II. Zasądza od odwołującej Spółki na rzecz pozwanego kwotę 60 zł - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego . Sygn. akt III U 1303/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 29 sierpnia 2013 roku nr (...) ZNAK (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. na podstawie art. 38 ust. 1 oraz art. 83 ust. 1 pkt. 2 i 3 w związku z art. 6 ust. 1 pkt. 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt. 2, art. 18 ust. 1 i 3, art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych , art. 81 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stwierdził, że W. M. jako osoba wykonująca pracę w charakterze zleceniobiorcy u płatnika składek: Przedsiębiorstwo (...) , podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu w okresie od dnia 16 października 2012r. do 15 grudnia 2012r. z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe i ubezpieczenie zdrowotne, która wynosi: - za październik 2012r. na ubezpieczenie społeczne emerytalne i rentowe i wypadkowe -1.168 zł. i ubezpieczenie zdrowotne 1.1036,48 zł. - za listopad 2012 na ubezpieczenie społeczne emerytalne i rentowe i wypadkowe 1.032 zł., na ubezpieczenie zdrowotne 915,80 zł. - za grudzień 2012r. na ubezpieczenie społeczne emerytalne i rentowe i wypadkowe 2.200 zł. i ubezpieczenie zdrowotne 1.952,28 zł. Organ rentowy podniósł w uzasadnieniu decyzji, że dokonał kontroli płatnika składek, a przedmiotem kontroli było m.in. sprawdzenie prawidłowości i rzetelności obliczania składek na ubezpieczenie społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest ZUS oraz zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Z dokumentów zaś zgromadzonych w trakcie kontroli wynika, że W. M. w okresie objętym kontrolą zawarł z płatnikiem składek umowy cywilnoprawne nazwane umowami o dzieło obejmujące okresy: - od dnia 16 października 2012 roku do dnia 15 listopada 2012 roku (umowa nr (...) - od 16 listopada 2012r. do 15 grudnia 2012r. (umowa nr (...) Przedmiotem zawartych umów było „ułożenie płyt ażurowych na powierzchni każdorazowo po 300 m 2 . Zdaniem organu rentowego wynagrodzenie uzyskane przez W. M. z tytułu realizacji umów cywilnoprawnych winno stanowić podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne (emerytalne, rentowe i wypadkowe). W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wykonywane prace w ramach zawartych umów były czynnościami powtarzalnymi, mechanicznymi, które charakteryzowały się pewną cyklicznością z wymaganych zachowaniem najwyższej staranności, a ich istotą było wykonanie określonych prac, pod nadzorem kierownika budowy. Organ rentowy podkreślił przy tym, że wykonywanie czynności rodzajowo odtwarzalnych takich jak umocowanie skarpy z płytami ażurowanymi nie jest konkretnym, indywidualnie oznaczonym rezultatem, jest natomiast pewnym procesem pracy, zobowiązaniem do wykonania czynności, do starannego działania. Czynności te zatem – w ocenie ZUS – spełniają kryteria umowy zlecenia, a nie umowy o dzieło. Dodatkowo organ rentowy podkreślił, że wielokrotne systematyczne świadczenie pracy nie jest umową o dzieło. Reasumując, Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził – po przytoczeniu odpowiednich przepisów oraz regulacji prawnych – że W. M. podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w okresie wymienionym w sentencji decyzji, a wypłacona mu kwota stanowiły przychód z tytułu wykonywania pracy w ramach umowy zlecenia, a w konsekwencji stanowiła podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne. Odwołanie od tych decyzji złożyła Spółka – Przedsiębiorstwo (...) z siedzibą w K. wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu odwołująca podniosła m.in., że przedmiotem umów zawieranych z W. M. były prace związane z branżową działalnością spółki na prowadzonych budowach, nie sposób zatem czynności takich zakwalifikować jako czynności prawnej dającego zlecenie. Odwołująca podkreśliła bowiem, że zlecenie może dotyczyć wyłącznie czynności prawnej z zakresu prawa materialnego, jak i czynności procesowych podejmowanych w postępowaniu przed sądami, organami administracji, czy innymi organami i uregulowanych przepisami dotyczącymi takich postępowań, ewentualnie innych czynności niebędących czynnościami prawnymi, ale które wywołują skutki prawne, jednak z pewnością nie dokonania czynności faktycznych, o których mowa powyżej. Odwołująca wskazała nadto, że wykonywanie czynności powtarzalnych na budowie nie może wyłączać ich spod umowy o dzieło, skoro czynności te zmierzają do wykonania określonego dzieła. W umowach o dzieło zaś rezultat nie jest elementem koniecznym, co jest kluczowe w przypadku robót budowlanych. Jednocześnie odwołująca pokreśliła, że praca musiała być wykonana dokładnie, solidnie i estetycznie, a za uznaniem umów jako umowy o dzieło przemawia przede wszystkim charakter umowy rezultatu, wyłącznie jakiegokolwiek podporządkowania względem zamawiającego oraz ponoszenie ryzyka nieprawidłowego wykonania przez wykonawcę, a nie odwołującą. Dodatkowo odwołująca podkreśliła, że wynagrodzenie wypłacane było jedynie za wykonane dzieła, weryfikowane pod względem jakości i prawidłowości wykonania, co również należy do istoty umowy o dzieło. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, że wykonywane prace w ramach zawartych umów były czynnościami powtarzalnymi, mechanicznymi i charakteryzowały się pewną cyklicznością z wymaganym zachowaniem najwyższej staranności, a ich istotą było wykonanie określonych pracy, których instruktażu i poprawności wykonania dokonywał kierownik budowy, co wskazuje, że umowy te były umowami zlecenia. Sąd połączył sprawę z udziałem W. M. ze sprawami z udziałem A. G. , M. B. i M. N. , zaś na rozprawie w dniu 16 grudnia 2013 roku rozłączono te sprawy do odrębnego rozpoznania. Okazało się bowiem, że warunki świadczenia pracy ww osób były różne. Ubezpieczony W. M. nie zajął stanowiska w sprawie. Sąd ustalił i zważył co następuje: Przedsiębiorstwo (...) (...) została powołana na mocy umowy spółki z dnia 17 maja 2010 roku zawartej w formie aktu notarialnego przed notariuszem H. A. i została wpisana do rep. (...) pod nr (...) . Odwołująca została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 22 listopada 2012 roku pod numerem (...) . Przedmiotem działalności tej Spółki jest: m.in. wytwarzanie i przetwarzanie produktów rafinacji ropy naftowej, produkcja wyrobów budowlanych z betonu, produkcja wyrobów budowlanych z gipsu, produkcja masy betonowej prefabrykowanej, produkcja cementu wzmocnionego włóknem, produkcja pozostałych wyrobów z betonu, gipsu i cementu, realizacja projektów budowlanych związanych z wznoszeniem budynków, roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych, roboty związane z budową dróg i autostrad, roboty związane z budową dróg szynowych i kolei podziemnej, roboty związane z budową rurociągów przesyłowych i sieci rozdzielczych, roboty związane z budową obiektów inżynierii wodnej, roboty związane z budową pozostałych obiektów inżynierii lądowej i wodnej (…) W ramach tej działalności spółka zatrudniała pracowników na umowę o pracę m.in. na stanowiskach pracownika fizycznego, pracownika budowlanego, kierownika budowy, którzy nadzorowali pracowników fizycznych oraz budowlanych. Osoby te były zgłoszone do ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia. Jednocześnie – w zależności od potrzeb – odwołująca zawierała – z osobami, które wcześniej interesowały się pracą w Spółce tzw. umowy o dzieło. Przedmiotem umów było m.in. prace przy budowie zbiorników retencyjnych polegające umacnianiu skarp przez układanie płyt ażurowych czy humusowanie skarp. W dniu 16 października 2012r. działający w imieniu odwołującej się Spółki Prezes Zarządu A. W. zawarł umowę o dzieło z W. M. , obejmującą okres od dnia od dnia 16 października 2012r. do 15 listopada 2012r. Przedmiot umowy stanowiło położenie płyt ażurowych w ilości 300m 2 . (§ 1 umowy). Jednocześnie w § 2 ust. 1 umowy ustalono, że do wykonania dzieła zamawiający wyda wykonawcy na jego żądanie wszelkie niezbędne materiały i narzędzia. Strony umowy ustaliły także – w § 4 – miejsce odbioru działa (siedziba zamawiającego) oraz w § 5 wynagrodzenie w wysokości 2.200,00 złotych brutto, które wypłacone miało zostać w siedzibie zamawiającego, po wykonaniu dzieła, w terminie 7 dni od złożenia rachunku przez wykonawcę (§ 6 umowy o dzieło). W sprawach nieuregulowanych umową odesłano do przepisów kodeksu cywilnego (§ 8 umowy o dzieło). Drugą umowę o tożsamej treści odwołująca zawarła z W. M. w dniu 16 listopada 2012r. obejmującą okres od dnia 16 listopada 2012r. do 15 grudnia 2012r.. Przedmiotem umowy było ułożenie 300m 2 płyt ażurowych za wynagrodzeniem 2.200 złotych. Pozostałe postanowienia umowne pozostały bez zmian. W okresie objętym „umową o dzieło” zawartą z W. M. odwołująca budowała zbiornik retencyjny w Ż. i P. . Przy budowie zbiornika pracownicy budowlani korzystali ze sprzętu w postaci koparki i samochodu ciężarowego, zagęszczarki. (...) koparki i samochodu ciężarowego była stała i z reguły były to osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę. Dodatkowo zatrudniano 5-6 osób. Prace przy budowie zbiornika rozpoczynały się od wykonania wykopu przy pomocy koparki. Następnie pracownicy wykonywali umocnienie skarp i dna. Wymagało to wyrównania powierzchni skarp, wykonania podbudowy z piasku i cementu, następnie ułożenie płyt. Po ich ułożeniu były one humusowane. Nie było możliwości wyodrębnienia pracy do samodzielnego wykonania przez poszczególnych pracowników. Była to praca skooperowana, ale każdy z zatrudnionych musiał wykonać określoną ilość pracy. Front robót wyznaczał kierownik robót Z. S. , który na bieżąco sprawdzał jakość wykonywanej pracy. Odnotowywał on codziennie kto stawił się do pracy. Odnotowywał ile metrów płyt zostało ułożone i rozdzielał wyniki pracy po równo na wszystkich pracowników. Nie sprawdzał, czy ktoś położył płytę więcej, czy płytę mniej. Nie było możliwości, żeby każdy wykonywał robotę jak chciał i kiedy chciał. Były stałe godziny wykonywania pracy. W dniach od 29 kwietnia 2013 roku do 16 maja 2013 roku organ rentowy przeprowadził kontrolę w firmie odwołującej Spółki. Kontrolą objęto okres od czerwca 2010 roku do grudnia 2012 roku i stwierdzono nieprawidłowości w zakresie umów o tytule o dzieło – płatnik składek nie naliczył składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe, zdrowotne, Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych od przychodu z tytułu umów w tytule „o dzieło”, których charakter wskazuje na umowę zlecenie. ( dowód: zeznania Z. S. k.36, P. D. k. 22 i W. M. k.12v) Odwołująca Spółka złożyła zastrzeżenia do ustaleń kontroli. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił wniesionych zastrzeżeń, jednocześnie zawiadomił odwołującą oraz ubezpieczonych o wszczęciu z urzędu postępowania o objęciu ubezpieczeniem emerytalnym, rentowym i wypadkowym z tytułu umów cywilnoprawnych nazwanych umowami o dzieło, których charakter wskazuje na umowę zlecania. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zawartych w aktach głównych dot. wszystkich toczących się spraw z odwołania Spółki (...) jak w aktach organu rentowego dot. W. M. oraz dokumentów zgromadzonych w toku postępowania, a także w oparciu o zeznania ubezpieczonego W. M. i świadków P. D. i Z. S. . Zarówno zeznania ubezpieczonego, jak i świadków Sąd uznał za wiarygodne, albowiem są one logiczne, rzeczowe, przekonujące, a ponadto wzajemne ze sobą koresponduję. Rzeczowy materiał dowodowy nie budził wątpliwości Sądu, nadto nie był on kwestionowany przez strony. Jednocześnie – mając na względzie zasadę bezpośredniości – Sąd oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentów akt sprawy o sygn. III U 1137/13 na okoliczność treści zeznań Prezesa spółki A. W. , a także (na rozprawie w dniu 5 lutego 2014 roku) odstąpił od przesłuchania A. W. w charakterze strony, skoro trzykrotnie wezwany do osobistego stawiennictwa – pod rygorem pominięcia dowodu z jego zeznań – A. W. nie stawił się na terminy rozpraw. Podkreślić przy tym trzeba, że zeznania przez niego składane w sprawie o sygn. akt III U 1137/13 dotyczą innego ubezpieczonego, stąd – z uwagi na indywidualny charakter poszczególnych postępowań – wniosek odwołującej w tym zakresie należało oddalić, tym bardziej, że ogólne wyjaśnienia A. W. dotyczące organizacji pracy znajdują się w aktach organu rentowego, z których to Sąd przeprowadził dowód. W przedmiotowej sprawie stan faktyczny nie był między stronami sporny. Sporne pozostawało bowiem ustalenie charakteru prawnego umów łączących odwołującą spółkę z W. M. . Zasadnicze więc znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miało przesądzenie, czy umowa łączące spółkę z W. M. była umową o dzieło, czy też umową o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu ( art. 750 k.c. ). Od tego bowiem ustalenia zależał obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym. Przede wszystkim podkreślić trzeba, że nazwa umowy nie jest elementem decydującym samodzielnie o rodzaju zobowiązania, w oderwaniu od oceny rzeczywistego przedmiotu tej umowy i sposobu oraz okoliczności jej wykonania. Wobec różnych cech charakterystycznych wykonywania zatrudnienia na podstawie różnych umów cywilnoprawnych, dla oceny rodzaju stosunku prawnego decydujące jest ustalenie, które z tych cech mają charakter przeważający. Istotą umowy o dzieło, w rozumieniu art. 627 k.c. , jest osiągnięcie określonego, zindywidualizowanego rezultatu w postaci materialnej, lub niematerialnej. W odniesieniu do rezultatów tych umów istnieje możliwość poddania ich sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Indywidualizacji dzieła można też dokonać przez odwołanie się do obowiązujących norm czy też standardów. Istotą umowy o dzieło jest więc zawsze osiągnięcie umówionego przez strony konkretnego i sprawdzalnego rezultatu, a nie - jak w przypadku umowy zlecenia - staranne działanie. Przy czym dzieło nie musi mieć jednak cech indywidualności w takiej mierze jak utwór, nie zawsze musi być tworem niepowtarzalnym, chronionym prawem autorskim i wymagającym od jego autora posiadania specjalnych umiejętności. Zawsze musi być jednorazowym efektem, zindywidualizowanym już na etapie zawierania umowy i możliwym do jednoznacznego zweryfikowania po wykonaniu. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Natomiast umowa zlecenia nie akcentuje rezultatu jako koniecznego do osiągnięcia, tak więc nie wynik zatem, jak w umowie o dzieło, lecz starania w celu osiągnięcia tego wyniku, są elementem wyróżniającym dla umowy zlecenia tj. przedmiotowo istotnym. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że w ramach łączącego strony stosunku prawnego W. M. świadczył na rzecz odwołującej Spółki usługi. W ocenie Sądu, takie ukształtowanie obowiązków W. M. stanowiło wynik szeregu powtarzalnych czynności faktycznych, które stanowiły istotę jego działań a zmierzały do wykonania powierzanych na bieżąco zadań Wskazane czynności składają się na efekt starań zainteresowanego, a nie na rezultat. Wbrew stanowisku odwołującej się Spółki, w wyniku tych działań nie dochodziło do wytworzenia dzieła, jako konkretnego materialnego rezultatu pracy zainteresowanego, które miałyby odrębny byt. Były to umowy starannego działania, mające charakter umowy o świadczenie usług. To za wykonane czynności, a nie za osiągnięcie indywidualnie oznaczonego rezultatu, W. M. otrzymywał wynagrodzenie wg z góry ustalonej stawki miesięcznej. Praca była dla niego wyznaczana przez kierownika robót i pośrednio kierownika budowy i przez nich nadzorowana. Wszystkie prace były pracami zespołowymi. A w skład zespołu wchodzili operator koparki, kierowca samochodu ciężarowego i 5-6 pracowników fizycznych oraz kierownik robót. Także sposób rozliczania wykonanych prac (ustalenie całej wykonanej pracy i rozdzielenie po równo na wszystkich pracowników fizycznych, gdyż pozostali byli zatrudnieni na umowę o pracę) i ustalania z góry stawki wynagrodzenia, nie koresponduje z istotą umowy o dzieło, a wskazuje na wykonywanie pracy w drodze powtarzalnych czynności, pod kierownictwem dającego zlecenie, w miejscu i czasie wskazanym przez zleceniodawcę - w miejscu prowadzenia robót przez Spółkę. Celem zawartych umów było staranne wykonanie wyznaczonej pracy. Zeznania ubezpieczonych i świadków oraz treść umów przesądza ocenę, że była to typowa praca zespołowa. Sposób określenia dzieła w umowie o dzieło nie odzwierciedla rzeczywistej jego realizacji. Przyjęcie przez odwołującą, iż strony łączyła umowa o dzieło podczas, gdy z jej treści i sposobu wykonania wynikają przeważające cechy właściwe dla umowy o świadczenie usług, było niezgodne z właściwością stosunku prawnego W konsekwencji, Sąd uznał, że organ rentowy prawidłowo wydał zaskarżoną decyzję o podleganiu przez W. M. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowym w okresach wymienionych w decyzji. W. M. nie podlegał w tym czasie innemu ubezpieczeniu. Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach zastępstwa procesowego (pk. II wyroku) Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c . w zw. z § 6 i 11 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.2013.490 j.t.)