III U 13/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła odwołania E.W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., który odmówił ponownego obliczenia emerytury przyznanej na podstawie art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Emerytura została przyznana po osiągnięciu przez E.W. powszechnego wieku emerytalnego, jednak jej podstawa została pomniejszona o kwoty wcześniej pobranych świadczeń. E.W. wniosła o wznowienie postępowania, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 04.06.2024 r. (SK 140/20), który zakwestionował konstytucyjność przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, argumentując, że nie zaszły przesłanki do wznowienia postępowania zgodnie z art. 114 ustawy emerytalnej ani przepisami k.p.a., a wyrok TK nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw. Sąd Okręgowy w Suwałkach uznał odwołanie za uzasadnione. Sąd stwierdził, że przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest niezgodny z Konstytucją RP, co potwierdziły wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6.03.2019 r. (P 20/16) i z dnia 4.06.2024 r. (SK 140/20). Sąd podkreślił, że zasada ochrony zaufania jednostek do państwa i stanowionego przez nie prawa wymaga, aby przepisy pozwalały na oszacowanie wartości świadczenia i aby wartości te nie zmieniały się później na niekorzyść w sposób nieprzewidywalny. Sąd powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, które dopuszcza odmowę zastosowania przepisu ustawy sprzecznego z Konstytucją, nawet jeśli nie został on formalnie uchylony. W konsekwencji, Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję ZUS i zobowiązał organ rentowy do przeliczenia emerytury E.W. bez pomniejszania jej podstawy o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie odmowy stosowania przepisów sprzecznych z Konstytucją RP, nawet nieopublikowanych w Dzienniku Ustaw, oraz możliwość ponownego ustalenia świadczeń na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej w przypadku zmiany interpretacji prawa.
Dotyczy specyficznej sytuacji osób, które złożyły wniosek o emeryturę przed 6.06.2012r. i których emerytura została przyznana po tej dacie z pomniejszeniem podstawy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przepis art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który przewiduje pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury o kwotę pobranych wcześniej świadczeń, jest zgodny z Konstytucją RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis ten jest niezgodny z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą ochrony zaufania jednostek do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na wyroki Trybunału Konstytucyjnego (P 20/16 i SK 140/20), które zakwestionowały konstytucyjność tego przepisu. Podkreślono, że prawo powinno pozwalać na oszacowanie wartości świadczenia i nie powinno zmieniać się na niekorzyść w sposób nieprzewidywalny dla obywatela.
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność przepisu z Konstytucją RP, który nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, może stanowić podstawę do odmowy zastosowania tego przepisu przez sąd w indywidualnej sprawie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd może odmówić zastosowania przepisu, który jest w sposób oczywisty sprzeczny z Konstytucją RP, nawet jeśli wyrok TK nie został jeszcze opublikowany w Dzienniku Ustaw, zwłaszcza gdy jego treść jest tożsama z wcześniej opublikowanym orzeczeniem.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuszczające odmowę stosowania przepisu sprzecznego z prawem hierarchicznie wyższym. Podkreślono, że stwierdzenie niezgodności przez sąd jest podstawą do odmowy zastosowania przepisu w toku rozpoznawania sprawy, nawet jeśli formalnie pozostaje on w systemie prawnym.
Czy w przypadku stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu, który stanowił podstawę wydania decyzji przez organ rentowy, można skorzystać z trybu ponownego ustalenia wysokości świadczenia na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, strona ma prawo realizować swoje uprawnienia w możliwie szerokim zakresie, a organ rentowny ma obowiązek stworzyć ku temu warunki, w tym rozpoznać wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej w sytuacji zmiany interpretacji prawa.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na orzecznictwo sądów apelacyjnych wskazujące na istnienie konstrukcji quasi wznowienia (uproszczonego) w sprawach ubezpieczeń społecznych, która pozwala organowi rentowemu na rozpoznanie wniosku ubezpieczonego w sytuacji zmiany interpretacji prawa.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E. W. | osoba_fizyczna | odwołująca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (10)
Główne
ustawa emerytalna art. 25 § ust. 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Niezgodny z Konstytucją RP w zakresie dotyczącym osób, które złożyły wniosek o emeryturę przed 6.06.2012r., narusza zasadę ochrony zaufania do państwa i prawa.
Pomocnicze
ustawa emerytalna art. 114 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa do uchylenia lub zmiany decyzji i ponownego ustalenia wysokości świadczenia w przypadku zaistnienia przesłanki wskazanej w przepisie, w tym zmiany interpretacji prawa.
k.p.a. art. 145a
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa do wznowienia postępowania w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego.
k.p.a. art. 145 § §1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 146 § §1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 151 § §2
Kodeks postępowania administracyjnego
Konstytucja RP art. 190 § ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma moc powszechnie obowiązującą i jest ostateczny.
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 188
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Określa kompetencje Trybunału Konstytucyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest niezgodny z Konstytucją RP. • Wyrok Trybunału Konstytucyjnego, nawet nieopublikowany w Dzienniku Ustaw, może stanowić podstawę do odmowy zastosowania przepisu. • Istnieje możliwość ponownego ustalenia wysokości świadczenia na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej w przypadku zmiany interpretacji prawa.
Odrzucone argumenty
Brak podstaw do wznowienia postępowania zgodnie z art. 114 ustawy emerytalnej. • Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, co uniemożliwia jego zastosowanie. • Przepisy prawa ubezpieczeń społecznych nie przewidują możliwości wznowienia postępowania na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Godne uwagi sformułowania
nie może być wobec niej zastosowany przepis art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej , który mówi o pomniejszeniu podstawy obliczenia emerytury w wieku powszechnym o kwotę pobranych wcześniej emerytur. • stanowisko odwołującej się, że winien wobec niej być zastosowany stan rzeczy wynikający z powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. • nie można było odwołującej się podstawę wymiaru emerytury w decyzji ją przyznającej w wieku powszechnym z dnia 13.08.2021r. pomniejszyć o kwoty pobranych emerytur. • nie można zgodzić się z poglądem, iż w przypadku stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu przez Trybunał Konstytucyjny włączonym skutkiem takiego orzeczenia jest wznowienie postępowania w trybie art. 145 kpa w zw. z art. 190 ust. 4 Konstytucji.
Skład orzekający
Piotr Witkowski
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy stosowania przepisów sprzecznych z Konstytucją RP, nawet nieopublikowanych w Dzienniku Ustaw, oraz możliwość ponownego ustalenia świadczeń na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej w przypadku zmiany interpretacji prawa."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji osób, które złożyły wniosek o emeryturę przed 6.06.2012r. i których emerytura została przyznana po tej dacie z pomniejszeniem podstawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konstytucyjności przepisów dotyczących emerytur i ochrony praw nabytych, co ma znaczenie dla szerokiego grona obywateli.
“Emerytura pomniejszona przez niekonstytucyjny przepis? Sąd Okręgowy staje po stronie obywatela!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.